Tuy nhiên, chỉ một tỷ lệ nhỏ người lao động đang làm việc trong những nghề có mức độ chịu tác động cao nhất, và đến nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy AI gây ra tình trạng mất việc làm trên diện rộng...
Singapore là nước có tỷ lệ người lao động chịu tác động từ GenAI cao nhất trong khối ASEAN
Theo Báo cáo "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và thị trường lao động ASEAN: Mức độ chịu tác động cao, xáo trộn còn hạn chế, mức độ sẵn sàng chưa đồng đều" phân tích tác động của GenAI đối với việc làm và thị trường lao động tại 11 quốc gia ASEAN, dựa trên mức độ nghề nghiệp có khả năng chịu tác động của AI cũng như xu hướng ứng dụng GenAI hiện nay.
Nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy, năm 2025, 22,9% tổng số việc làm tại ASEAN, tương đương gần 80 triệu người lao động, thuộc các nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI ở mức cao hơn mức tối thiểu.
Tuy nhiên, chỉ 3,3% lực lượng lao động, tương đương khoảng 11,7 triệu người, làm việc trong nhóm nghề được xếp vào mức độ chịu tác động cao nhất. Trong khi đó, khoảng 67% số việc làm vẫn tập trung ở những nghề chưa được xác định là chịu tác động của GenAI.
Trong chín quốc gia ASEAN có số liệu, Singapore là nước có tỷ lệ người lao động làm việc trong các nghề chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu lớn nhất, chiếm 42,2% tổng số việc làm. Tiếp theo là Philippines (28,1%), phần nào phản ánh cơ cấu kinh tế thiên về dịch vụ và công nghệ thông tin; Indonesia (21,7%); Việt Nam (20,8%); và Thái Lan (20,6%).
Báo cáo cũng cho thấy, số việc làm thuộc các nghề có mức độ chịu tác động cao vẫn tiếp tục tăng tại ASEAN. Báo cáo nhận định: "Tiềm năng biến đổi của thị trường lao động là rất lớn, nhưng những xáo trộn trên diện rộng vẫn chưa xuất hiện".
Việc ứng dụng GenAI hiện vẫn ở giai đoạn đầu và chưa đồng đều, tập trung chủ yếu ở các ngành nghề sử dụng nhiều công nghệ, trong khi mức độ ứng dụng tại các vị trí văn phòng và hành chính còn khá hạn chế, dù nhóm này có mức độ chịu tác động cao.
Phụ nữ trong các ngành nghề chịu tác động từ GenAI cao gấp hai lần nam giới
Báo cáo cũng chỉ ra rằng mức độ chịu tác động của GenAI giữa lao động trẻ (15-24 tuổi) và lao động trưởng thành nhìn chung không có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, có sự chênh lệch đáng kể giữa nam và nữ. Phụ nữ có khả năng làm việc trong các nghề chịu tác động cao từ GenAI cao hơn gấp hai lần nam giới, do họ tập trung nhiều hơn ở các công việc văn thư, hành chính và chuyên môn.
Nghiên cứu đồng thời cũng chỉ ra sự chênh lệch về mức độ sẵn sàng giữa các quốc gia trong khu vực. Trong đó, Singapore nổi bật là một hệ sinh thái AI có năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới nhờ hạ tầng số phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và cách tiếp cận đồng bộ của toàn bộ bộ máy nhà nước trong triển khai chiến lược AI.
Để bảo đảm đổi mới sáng tạo dựa trên AI góp phần nâng cao năng suất, tạo việc làm có chất lượng và mang lại lợi ích bao trùm, công bằng cho toàn khu vực ASEAN, báo cáo đề xuất một số ưu tiên chính sách, gồm: Xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm; phát triển kỹ năng theo hướng bao trùm thông qua mở rộng các chương trình nâng cao kỹ năng và đào tạo lại, đặc biệt dành cho phụ nữ và thanh niên; hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vượt qua các rào cản trong ứng dụng AI; đồng thời tăng cường chia sẻ tri thức và phối hợp phát triển nguồn nhân lực giữa các quốc gia thành viên ASEAN.
Chuyên gia kinh tế của ILO, ông Christian Viegelahn đồng thời là tác giả chính của báo cáo, cho biết: "Để khai thác hiệu quả lợi ích của GenAI, chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ. Việc nâng cao năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội. Sau cùng, tương lai của thị trường lao động sẽ không chỉ được quyết định bởi mức độ chịu tác động của AI, mà còn bởi những lựa chọn chính sách nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng và khả năng thích ứng của người lao động, doanh nghiệp và các thể chế".
