Với lợi thế về điều kiện nuôi, năng lực chế biến cùng định hướng phát triển chuỗi giá trị khép kín, thành phố kỳ vọng từng bước đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu mới, góp phần đa dạng hóa sản phẩm thủy sản của địa phương.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, đến cuối năm 2025, diện tích nuôi cá rô phi của thành phố đạt hơn 600 ha, trong khi quỹ đất và mặt nước có khả năng phát triển lên tới khoảng 96.500 ha. Với hình thức nuôi thâm canh, năng suất bình quân đạt khoảng 35 tấn/ha; nuôi lồng bè đạt 7-8 tấn/bè. Đây là dư địa lớn để mở rộng quy mô sản xuất trong thời gian tới.
Không chỉ có lợi thế về vùng nuôi, Cần Thơ còn từng bước xây dựng nền tảng sản xuất theo chuỗi. Từ năm 2021 đến nay, địa phương đã hình thành mô hình chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn đối với cá rô phi, tạo tiền đề tổ chức sản xuất theo các tiêu chuẩn đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để cá rô phi từ một đối tượng nuôi nhỏ lẻ trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao.
Một lợi thế khác của Cần Thơ là năng lực chế biến. Hiện thành phố có hai nhà máy quy mô lớn chuyên chế biến cá rô phi phục vụ xuất khẩu. Trong đó, Công ty TNHH Tài Kim Anh vận hành nhà máy có công suất khoảng 200 tấn/ngày với các sản phẩm cá nguyên con và phi lê.
Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam phát triển thành công sản phẩm phi lê cá rô phi phục vụ chế biến sashimi, sushi cho thị trường Nhật Bản. Hệ thống chế biến này tạo nền tảng quan trọng để hình thành chuỗi liên kết từ vùng nuôi đến tiêu thụ.
Nhằm khai thác hiệu quả các lợi thế sẵn có, Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ đã đăng ký tham gia dự án cải thiện chuỗi giá trị cá rô phi Việt Nam và thúc đẩy thương mại các sản phẩm đậu nành chất lượng cao phục vụ nuôi trồng thủy sản do Mỹ tài trợ trong thời gian 5 năm. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố, dự án sẽ tạo điều kiện mở rộng vùng nuôi; đồng thời, xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến chế biến và xuất khẩu theo hướng hiện đại, bền vững.
Bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố cho biết, cá rô phi đã có quá trình phát triển lâu dài tại địa phương và từng là đối tượng nuôi hỗ trợ trong các mô hình nuôi tôm nước lợ. Kinh nghiệm tích lũy trong nhiều năm là nền tảng để thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất phục vụ xuất khẩu, nhất là đối với các thị trường có yêu cầu cao như Mỹ.
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu mới, Cần Thơ xác định nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện chuỗi giá trị từ con giống, vùng nuôi, chế biến đến tiêu thụ. Trong đó, địa phương ưu tiên nâng cao chất lượng con giống thông qua hợp tác với Tập đoàn Tiran Shipping (Israel) nghiên cứu các dòng rô phi đơn tính gồm rô phi trắng, rô phi đen chịu mặn và cá điêu hồng. Kết quả bước đầu ghi nhận tỷ lệ cá đực đạt 80-92%, mở ra triển vọng nâng cao năng suất, khả năng thích nghi với điều kiện nước lợ, nước mặn và đáp ứng yêu cầu sản xuất quy mô lớn.
Song song đó, thành phố định hướng mở rộng vùng nuôi theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và ASC; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc từ con giống, thức ăn đến thu hoạch nhằm đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng và vượt qua các hàng rào kỹ thuật của những thị trường nhập khẩu lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản.
Theo ngành nông nghiệp thành phố, chuỗi liên kết chỉ phát huy hiệu quả khi có sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp cung ứng vật tư, cơ sở sản xuất giống, người nuôi, doanh nghiệp chế biến và đơn vị tiêu thụ.
Mối liên kết bền vững sẽ góp phần giảm chi phí sản xuất, ổn định giá thành, bảo đảm đầu ra, nâng cao thu nhập cho người nuôi; đồng thời gia tăng giá trị thông qua chế biến phụ phẩm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh.
Tuy nhiên, để xây dựng ngành hàng xuất khẩu bền vững, bài toán lớn nhất vẫn là thị trường tiêu thụ.
Theo Trung tâm Hợp tác quốc tế nuôi trồng và khai thác thủy sản bền vững (ICAFIS), nếu thiếu doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đóng vai trò “đầu kéo”, người nuôi sẽ khó mạnh dạn mở rộng sản xuất. Với chi phí nuôi hiện khoảng 26.000 đồng/kg, chỉ cần giá bán xuống dưới mức này, người nuôi có nguy cơ thua lỗ, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi giá trị.
Giám đốc Hợp tác xã Nông ngư 14/10 Ngô Công Luận cho biết: Điều người nuôi quan tâm nhất vẫn là đầu ra ổn định. Thực tế đã có thời điểm giá cá giảm còn khoảng 22.000 đồng/kg khiến nhiều hộ nuôi gần như không có lãi, buộc phải thu hẹp sản xuất. Vì vậy, việc hình thành chuỗi liên kết khép kín từ sản xuất giống, cung ứng thức ăn, nuôi thương phẩm đến chế biến và xuất khẩu là điều kiện để người dân yên tâm đầu tư lâu dài.
Bên cạnh đó, chất lượng con giống cũng được xem là yếu tố quyết định hiệu quả xuất khẩu. Hiện mỗi năm Cần Thơ cung ứng hơn 30 triệu con giống cá rô phi nhưng mới đáp ứng khoảng 60% nhu cầu sản xuất, phần còn lại vẫn phải nhập từ các địa phương khác. Đây cũng là lý do thành phố tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, chủ động nguồn giống chất lượng cao, hoàn thiện chuỗi sản xuất từ đầu vào đến đầu ra.
Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm nuôi trồng, năng lực chế biến và định hướng phát triển chuỗi liên kết bền vững, Cần Thơ đang từng bước tạo nền tảng để cá rô phi trở thành đối tượng nuôi tiềm năng và vươn lên thành ngành hàng xuất khẩu chiến lược trong những năm tới.
