Rác thành năng lượng
“Trước đây, chỉ cần mở cửa là mùi hôi đã xộc vào nhà, ruồi bâu kín cả mâm cơm”, ông Nguyễn Văn Chung, người dân xã Trung Giã nhớ lại. “Giờ thì không khí đã khác, đỡ ngột ngạt và bà con cũng yên tâm hơn”.
Không riêng ông Chung, nhiều hộ dân quanh khu vực từng bị ảnh hưởng nặng nề nay đều ghi nhận sự thay đổi rõ rệt khi Nhà máy điện rác Sóc Sơn đi vào hoạt động từ năm 2023. Dù vẫn còn vài băn khoăn về tiếng ồn hay xe rác ra vào, song đa phần đều coi đây là tín hiệu tích cực, một bước chuyển từ “bãi chứa rác” sang nơi “tái tạo nguồn năng lượng”.
Nhà máy điện rác Sóc Sơn, do Công ty CP Năng lượng Môi trường Thiên Ý Hà Nội đầu tư, được khởi công từ năm 2019, năm 2023 đi vào hoạt động và khánh thành trong những ngày đầu tháng 10 vừa qua. Đây là nhà máy điện rác lớn nhất Việt Nam và lớn thứ hai thế giới, xây dựng trên diện tích hơn 17 ha tại Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn, với tổng vốn đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng.
Theo ông Trần Đức Trung, Trưởng ca vận hành nhà máy, quy trình xử lý rác gồm bốn giai đoạn chính: Tiếp nhận, ủ, đốt và thu hồi năng lượng. Trung bình mỗi ngày, nhà máy xử lý khoảng 5.000 tấn rác sinh hoạt, tương đương 1,6 triệu tấn rác mỗi năm, chiếm 70% lượng rác của Thủ đô Hà Nội. Rác được đốt trong lò công nghệ Bỉ, hoàn toàn tự động, tro xỉ sau khi đốt được tái sử dụng làm vật liệu xây dựng. “Đặc biệt, tại bước thứ 3 là đốt rác sẽ bao gồm thu hồi năng lượng tạo ra từ nhiệt và phát lên lưới điện quốc gia và một phần phục vụ tại nhà máy”, ông Trung cho biết thêm.
Cũng theo ông Trung, điều quan trọng là hệ thống lọc khí thải đạt chuẩn châu Âu, bảo đảm không ảnh hưởng đến môi trường chung quanh. Công nghệ lò đốt bảo đảm tiêu chuẩn, giúp xử lý triệt để rác thải sinh hoạt mà không cần phân loại đầu vào. Đặc biệt, quá trình vận hành được áp dụng công nghệ hiện đại tự động hóa hoàn toàn, vừa tạo môi trường làm việc trong lành vừa nâng cao hiệu suất nhiều lần. Nhà máy hiện phát lên lưới điện quốc gia gần 2 triệu kW mỗi ngày, một phần dùng nội bộ, phần còn lại phục vụ sinh hoạt cho người dân.
Tuy vậy, bài toán hậu rác vẫn chưa khép lại. Nhiều người dân mong thành phố tiếp tục giám sát chặt chẽ quy trình vận hành, đầu tư bảo trì, bảo dưỡng để hướng tới sự bền vững, đồng thời sớm triển khai giai đoạn 2 để xử lý lượng rác tồn đọng từ các bãi chôn lấp cũ. “Chúng tôi không cần gì nhiều, chỉ mong nơi mình ở sạch hơn, yên tĩnh hơn”, bà Trần Thị Hòa (người dân xã Trung Giã) bộc bạch.
Tiến gần hơn đến xanh-sạch-bền vững
Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội, mỗi ngày Hà Nội đang phát sinh từ 6.500 - 7.000 tấn rác. Rác thải đã nhiều lần ùn ứ tại trung tâm thành phố do bãi tiếp nhận rác ở Nam Sơn quá tải, diện tích chôn lấp không còn. Sự ra đời của nhà máy điện rác đã không đơn thuần là một cơ sở xử lý rác thải mà còn trở thành một trong những giải pháp mới trong quản lý đô thị bền vững. Tại đây, rác không còn bị coi là gánh nặng mà được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có giá trị, biến thách thức môi trường trở thành cơ hội phát triển xanh.
Nhà máy điện rác Sóc Sơn hoạt động theo quy trình xử lý rác khép kín, không gây ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí thay vì chôn lấp thủ công như trước đây. Theo ông Trần Quốc Đoàn, Phó Giám đốc vận hành Nhà máy điện rác Sóc Sơn, ưu điểm lớn nhất là nhà máy có thể xử lý rác thải không phân loại, giảm thiểu được một lượng lớn phát thải khí CO2 so với các nhà máy điện truyền thống. Theo như tính toán ước lượng, mỗi một tấn rác có thể giảm được khoảng 0,75 tấn khí CO2, góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính.
Được biết, về vấn đề tồn đọng của bãi rác Nam Sơn cũ cùng lượng rác moi từ các bãi chôn lấp trước đây, nhà máy dự định giải quyết trong giai đoạn 2 của dự án với công suất 1.600 tấn/ngày đêm. Quá trình xử lý dự tính kéo dài từ 5-7 năm, hướng đến mục tiêu năm 2026, Hà Nội chấm dứt tình trạng chôn lấp rác thải truyền thống.
