Ngày 25/11 năm nay gắn liền chương trình 16 ngày hành động theo khẩu hiệu "UNiTE (đoàn kết) để chấm dứt bạo lực số đối với phụ nữ và trẻ em gái (UNiTE to End Digital Violence against All Women and Girls)". Chiến dịch kêu gọi: Các chính phủ thực thi pháp luật quyết liệt hơn để chấm dứt tình trạng vô trách nhiệm trên không gian số; Các doanh nghiệp công nghệ bảo đảm an toàn nền tảng, xử lý và gỡ bỏ nội dung độc hại nhanh chóng; Các nhà tài trợ tăng hỗ trợ cho những tổ chức nữ quyền - lực lượng tuyến đầu trong hỗ trợ nạn nhân…
Chiến dịch này được triển khai dựa trên một cơ sở pháp lý quốc tế quan trọng: Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, được gọi vắn tắt là Công ước Hà Nội - văn kiện pháp lý toàn cầu đầu tiên đặt ra khuôn khổ hợp tác toàn diện về đấu tranh chống tội phạm mạng, với nội dung đề xuất hình sự hóa nhiều hành vi xâm hại mới như tống tiền bằng hình ảnh riêng tư, phát tán nội dung bạo lực - khiêu dâm không đồng thuận hay lừa đảo trực tuyến.
Đi tiên phong thực hiện 16 ngày hành động đó, Liên minh châu Âu (EU) cụ thể hóa mạnh mẽ những đường lối ưu tiên, kể từ khi chính thức gia nhập Công ước Istanbul (hiệp định quốc tế nhằm ngăn chặn tình trạng bạo lực đối với phụ nữ) với một loạt văn bản: "Lộ trình Quyền của Phụ nữ", "Chiến lược Bình đẳng Giới giai đoạn 2026-2030", và "Chiến lược chống lạm dụng tình dục trẻ em", đặc biệt là trẻ em gái, cả trong đời thực lẫn không gian mạng.
Như thông điệp mà Phó Chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu (EC) Roxana Minzatu, Cao ủy quản lý khủng hoảng, ứng phó thiên tai, thúc đẩy các giá trị bình đẳng và nhân quyền Hadja Lahbib cùng Đại diện cấp cao về chính sách an ninh và đối ngoại EU Kaja Kallas cùng tuyên bố ngày 24/11: Bạo lực giới là điều hoàn toàn không thể chấp nhận, bởi đằng sau mỗi con số thống kê là một cuộc đời bị tổn hại, một phẩm giá bị xâm phạm.
Song song, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Bỉ Maxime Prévot nhận định: Bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái không chỉ là sự vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, mà còn là rào cản đối với phát triển bền vững, hòa bình và an ninh.
Những mệnh đề ấy đang được chứng minh ngày một sắc nét và nhức nhối hơn, qua thực trạng môi trường số. Theo Giám đốc Europol Catherine De Bolle, những diễn biến gần đây cho thấy bạo lực giới trên môi trường mạng đang trở thành "mối đe dọa ngày càng lớn và tăng tốc". Còn theo số liệu của Liên hợp quốc, có tới 85% phụ nữ được tham khảo từng chứng kiến bạo lực trên không gian mạng, và gần 40% từng trực tiếp phải trải qua. Đáng chú ý, 90-95% số lượng video deepfake có nội dung khiêu dâm không đồng thuận, trong đó 90% là hình ảnh phụ nữ.
Giới chuyên môn chỉ rõ các nguyên nhân tạo nên bối cảnh đáng lo ngại hiện tại: Khoảng trống pháp lý tại nhiều nước, sự miễn trừ trách nhiệm của một số nền tảng trực tuyến, tốc độ phát triển quá nhanh của các công cụ AI, sự lan rộng của các diễn đàn kích động thù ghét, và khả năng ẩn danh của thủ phạm. Hiện chưa tới 40% quốc gia có luật bảo vệ phụ nữ khỏi quấy rối và đe dọa trên mạng, khiến khoảng 1,8 tỷ phụ nữ và trẻ em gái không được bảo vệ pháp lý đầy đủ.
Ngoài nguy cơ bị bôi nhọ và tổn thương danh dự, bạo lực mạng có thể để lại hậu quả lâu dài đối với sức khỏe tinh thần, thể chất, sinh sản và đời sống xã hội. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cảnh báo: Các hệ thống AI phát triển dựa trên dữ liệu thiên lệch có thể "khuếch đại bạo lực và sự thù ghét nhắm vào phụ nữ".
Thay đổi luôn bắt đầu từ nhận thức. Nhận diện rõ các vấn đề tồn tại, cũng sẽ chính là cách để không chỉ EU mà cả thế giới chia sẻ góc nhìn văn minh, và chung tay hành động để kiến tạo văn minh ■
