Đổi đời nhờ sầu riêng
Tỉnh Đắk Lắk ngoài thế mạnh về phát triển các loại cây công nghiệp dài ngày như: cà-phê, cao su, hồ tiêu..., trong những năm gần đây các loại cây ăn quả cũng liên tục tăng cả về diện tích, năng suất, sản lượng, chất lượng, nhất là cây sầu riêng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, đến nay trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk (cũ) có khoảng 45.000 ha sầu riêng, trong đó diện tích cho thu hoạch khoảng 25.000 ha, sản lượng dự kiến năm 2025 ước đạt khoảng 400 nghìn tấn, tăng khoảng 100.000 tấn so với năm 2024. Toàn tỉnh có 266 mã vùng trồng với diện tích khoảng 7.400 ha, chiếm gần 33% diện tích sầu riêng cho thu hoạch và chiếm 74% trên diện tích sầu riêng trồng thuần; có 39 cơ sở đóng gói sầu riêng quả tươi được phía Trung Quốc cấp mã số và 11 đơn vị được cấp mã số xuất khẩu sầu riêng đông lạnh...
Trong những năm qua, sầu riêng đã và đang trở thành một trong những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng và xuất khẩu mạnh mẽ nhất của tỉnh Đắk Lắk nói riêng, cả nước nói chung, đặc biệt là sau khi ký kết Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật với phía Trung Quốc vào năm 2022. Việc xuất khẩu sầu riêng chính ngạch sang thị trường Trung Quốc trong thời gian qua đã mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần nâng cao đời sống của nhân dân trên địa bàn.
Gia đình anh Y Hoan Ayun ở buôn Jung, xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk có 2 ha đất, trước đây chỉ trồng cà-phê nhưng một thời gian dài giá cà-phê ở mức thấp, giá vật tư nông nghiệp lại tăng cao nên sản xuất không có lãi. Cách đây khoảng 10 năm, được sự hướng dẫn của Công ty Cà-phê Phước An, anh trồng xen hơn 150 cây sầu riêng trong vườn cà-phê. Những năm gần đây, vườn sầu riêng cho thu hoạch mỗi năm hàng chục tấn, mỗi tấn bán được từ 70-80 triệu đồng. Nhờ đó, gia đình anh xây được nhà cửa khang trang, mua xe ô-tô và nhiều vật dụng, phương tiện có giá trị khác.
Hay như gia đình ông Trần Văn Sơn ở buôn Ea Ring, xã Cư Pơng trồng 12 ha sầu riêng. Mỗi năm gia đình ông thu được từ 140 đến 150 tấn quả, bình quân mỗi tấn bán được từ 70-80 triệu đồng tùy thời điểm. Nhờ trồng sầu riêng giúp gia đình anh Y Hoan Ayun và anh Trần Văn Sơn cùng hàng nghìn hộ nông dân khác ở Đắk Lắk không chỉ thoát khỏi đói nghèo mà còn vươn lên làm giàu ngay tại buôn làng mình. Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Hắc Hiển cho biết: Với điều kiện thời tiết, khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp, những năm gần đây, cây sầu riêng trên địa bàn tỉnh phát triển mạnh cả về diện tích, năng suất và sản lượng. Trong vụ sầu riêng năm 2024 và 2025, giá trị thu về của mỗi héc-ta sầu riêng đạt từ 1-1,2 tỷ đồng, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt khoảng 700 triệu đồng. Nhờ đó, đã giúp hàng nghìn hộ trồng sầu riêng, nhất là những hộ trồng từ 2-3 ha trở lên mỗi năm thu nhập hàng tỷ đồng.
Nâng cao chất lượng để phát triển bền vững
Trong những năm qua, giá trị từ cây sầu riêng mang lại quá lớn khiến nông dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ồ ạt mở rộng diện tích, bất chấp khuyến cáo của chính quyền địa phương và cơ quan chức năng, khiến ngành hàng sầu riêng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Cụ thể, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; diện tích trồng thuần còn thấp, chủ yếu là trồng xen; số lượng vùng trồng được cấp mã số đạt tỷ lệ thấp; việc ứng dụng khoa học - công nghệ tiên tiến vào sản xuất chưa nhiều, chất lượng chưa đồng đều; danh mục thuốc phòng trừ sâu bệnh hại, chất xử lý làm chín... chưa được quản lý chặt chẽ; liên kết chuỗi giá trị còn lỏng lẽo, kết cấu hạ tầng sản xuất thiếu đồng bộ. Sản phẩm sầu riêng chủ yếu là chế biến thô nên chưa nâng cao được giá trị gia tăng và thiếu tính bền vững cho ngành hàng. Mặt khác, việc vi phạm an toàn thực phẩm, gian lận trong sử dụng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói phần nào làm ảnh hưởng đến thương hiệu sản phẩm sầu riêng của tỉnh Đắk Lắk nói riêng, cả nước nói chung. Đặc biệt trong những tháng đầu năm 2025, phía Trung Quốc siết chặt các quy định về nhập khẩu sầu riêng bao gồm kiểm dịch thực vật, tiêu chuẩn dư lượng kim loại nặng như: hoạt chất cadimin, vàng O… khiến giá trị xuất khẩu sầu riêng giảm sụt mạnh so với cùng kỳ năm trước.
Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho biết, những năm qua, ngành hàng sầu riêng Việt Nam đã có bước phát triển thần tốc, khẳng định vị thế trên bản đồ xuất khẩu thế giới. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội lớn là những thách thức không nhỏ về an toàn thực phẩm, kiểm soát hóa chất, dư lượng kim loại nặng, truy xuất nguồn gốc… ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Để sầu riêng Việt Nam thực sự vươn tầm thế giới, xuất khẩu bền vững, không còn cách nào khác ngoài sự hợp lực, đồng lòng và kiểm soát toàn diện và minh bạch từ gốc đến ngọn. Để đạt được mục tiêu đó, cần tập trung nâng cao nhận thức, siết chặt kiểm soát nhóm hóa chất và kim loại nặng, chủ động nói không với chất cấm trong nông nghiệp, mỗi vườn trồng đều chủ động kiểm soát chặt chẽ trước khi hàng hóa rời khỏi vườn. Bên cạnh đó, việc xây dựng các phòng xét nghiệm ngay tại tỉnh Đắk Lắk có vai trò hết sức quan trọng trong việc chốt chặn sớm và cũng là khâu cuối cùng trong chuỗi kiểm soát an toàn. Mặt khác, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, truy xuất nguồn gốc minh bạch từng trái sầu riêng xuất khẩu. Xây dựng, nhân rộng các chuỗi sản xuất, đóng gói, xuất khẩu “luồng xanh” để lan tỏa rộng khắp, vì một nền nông nghiệp thông minh, có trách nhiệm và phát triển bền vững.
Nguyên Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Văn Hà cho biết: Để phát triển ngành hàng sầu riêng bền vững, vấn đề quan trọng nhất là cần bảo đảm lợi ích của các bên trong chuỗi liên kết; xây dựng mô hình mẫu để nhân rộng; kiểm tra mẫu trước khi thu hoạch, vùng trồng và năng lực của các cơ sở đóng gói để sàng lọc rủi ro, giảm gian lận trong sản xuất và kinh doanh sầu riêng. Bên cạnh đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk cũng thường xuyên chỉ đạo các ngành chức năng và các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn nhân dân canh tác sầu riêng theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, HACCP, ISO:22.000...; tích cực xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát tốt dư lượng chất cấm. Tỉnh cũng đã kêu gọi, hỗ trợ các doanh nghiệp tăng cường nâng cao năng lực cơ sở sơ chế, bảo quản đông lạnh, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại bảo đảm đáp ứng quy định của nước nhập khẩu; đẩy mạnh xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa nhà nông, doanh nghiệp và đơn vị xuất khẩu để bảo đảm quyền lợi cho các bên. Đồng thời thường xuyên kiểm tra, giám sát, hướng dẫn người dân vùng trồng, cơ sở đóng gói thực hiện đúng các quy định tại Nghị định thư về quả sầu riêng xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc...
