Đẩy mạnh xã hội hóa trong phòng, chống thiên tai

Năm 2025 được đánh giá là một năm thiên tai bất thường, cực đoan, với mưa lũ vượt mức lịch sử của lịch sử. Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, từ đầu năm đến nay, trên địa bàn cả nước đã xảy ra 21 loại hình thiên tai.

Mưa lớn kèm lốc xoáy quét qua địa bàn Quận 6 (cũ) khiến trường học tốc mái, cây xanh ngã đổ. (Ảnh: NGUYỄN TÂN/Báo Nhân Dân)
Mưa lớn kèm lốc xoáy quét qua địa bàn Quận 6 (cũ) khiến trường học tốc mái, cây xanh ngã đổ. (Ảnh: NGUYỄN TÂN/Báo Nhân Dân)

Thiên tai đã làm 419 người chết, mất tích, 587 người bị thương; 4.485 nhà sập đổ, 337.110 nhà bị hư hỏng, tốc mái; 874.187ha lúa, hoa mầu, cây trồng khác bị ngập úng; 59.125ha nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại... Tổng thiệt hại ước tính khoảng 97.064 tỷ đồng. So với năm 2024, số người chết do thiên tai có giảm hơn (419/519), nhưng thiệt hại kinh tế lại cao hơn (97.063/91.622 tỷ đồng).

Thực tế cho thấy, trong ứng phó thiên tai, công tác dự phòng luôn đóng vai trò then chốt, trước hết là năng lực giám sát, dự báo và cảnh báo sớm. Những năm gần đây, Nhà nước cùng các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng quốc tế đã đầu tư nâng cao năng lực quan trắc, dự báo. Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học-công nghệ, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đang mở ra cơ hội mới để nâng cao hiệu quả dự báo.

Ngoài dữ liệu vệ tinh, nhiều thiết bị tự động đo mưa, radar, cảm biến đo nhiệt độ, gió, mực nước, lưu tốc hay dịch chuyển đất đá đang được triển khai, cho phép tích hợp thông tin nhanh hơn, mô phỏng chính xác hơn theo từng địa bàn và truyền tải kịp thời đến người dân. Tuy nhiên, do thiên tai ngày càng khó lường và đa dạng, công tác giám sát và cảnh báo vẫn còn những hạn chế so với yêu cầu thực tiễn.

Do đó, để nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai, ngoài sự đầu tư của Nhà nước, việc đẩy mạnh triển khai xã hội hóa, lựa chọn những doanh nghiệp có đủ điều kiện, tiềm lực để đầu tư ứng dụng khoa học kỹ thuật xây dựng các mô phỏng cảnh báo cụ thể là cần thiết.

Đồng thời, các địa phương cần nghiên cứu xây dựng mô phỏng rủi ro ngập lụt và sạt lở theo từng vùng, từng cấp độ, từng bước hoàn thiện để phục vụ cảnh báo chủ động. Những công nghệ này chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng đầu tư thiết bị quan trắc, hệ thống cảnh báo và một bộ máy vận hành ổn định, được duy trì lâu dài.

Một thí dụ điển hình là 17 năm qua, Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai đã huy động nguồn lực xã hội để lắp đặt gần 1.000 trạm đo mưa và cảnh báo lũ tự động; hiện tiếp tục phối hợp hỗ trợ thiết bị đo mặn, cảnh báo sạt lở, xây dựng hệ thống cảnh báo số và đội xung kích phòng, chống thiên tai ở cơ sở; tích hợp quản lý trên các ứng dụng điện thoại thông minh, máy tính thông qua các phần mềm.

Để nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai, ngoài sự đầu tư của Nhà nước, việc đẩy mạnh triển khai xã hội hóa, lựa chọn những doanh nghiệp có đủ điều kiện, tiềm lực để đầu tư ứng dụng khoa học kỹ thuật xây dựng các mô phỏng cảnh báo cụ thể là cần thiết.

Về lâu dài, các bên liên quan cần tăng đầu tư cho nghiên cứu cơ bản về các loại hình thiên tai, xây dựng cơ sở khoa học và các mô hình dự báo tiên tiến; hiện đại hóa hệ thống quan trắc, giám sát đa tầng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh, máy bay không người lái (UAV), mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) và khoa học máy tính phân tích dữ liệu lớn trong dự báo, cảnh báo, theo dõi, giám sát, quản lý rủi ro thiên tai; cần tiến tới hoàn thiện, vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về thiên tai và biến đổi khí hậu; xây dựng nền tảng quản lý thiên tai trên môi trường số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đánh giá, phân vùng rủi ro, cập nhật bản đồ rủi ro thiên tai phục vụ công tác chỉ đạo, chỉ huy trong phòng, chống thiên tai; tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa trong đầu tư trang thiết bị, phương tiện hiện đại, vật tư thiết yếu phù hợp với yêu cầu công tác cứu nạn, cứu hộ trong từng tình huống thiên tai, từng vùng, từng địa phương, nhất là cho cấp xã khu vực có nguy cơ cao, thường xuyên bị chia cắt.

Có thể bạn quan tâm

(Ảnh minh họa)

Đêm nay và ngày mai, khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và phía tây Nghệ An đề phòng lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh

Dự báo, đêm nay (19/4) và ngày mai, khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và phía tây Nghệ An có mưa rào và dông rải rác với lượng mưa từ 15-30mm, cục bộ có nơi mưa to trên 70mm. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, lũ quét, sạt lở đất trên sườn dốc và tình trạng ngập úng tại các vùng trũng, thấp.

Dự báo viên phân tích dữ liệu trên hệ thống smartmet phục vụ việc ra bản tin dự báo, cảnh báo sớm thiên tai tại Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia. (Ảnh: HOÀI LINH)

Nâng cao năng lực ứng phó thiên tai

Thời gian qua, hệ thống khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai ở nước ta đã có những bước tiến quan trọng. Các mô hình số trị với độ phân giải cao, vận hành trên siêu máy tính CRAY cho phép cung cấp dữ liệu dự báo thời tiết chi tiết trên lưới tính 3kmx3km.

Một chuyến tuần tra rừng của cán bộ, nhân viên Trạm U Bò.

Nỗ lực giữ xanh rừng di sản

Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng (Quảng Trị) thành Di sản liên biên giới đầu tiên ở Đông Nam Á, công tác quản lý, bảo vệ rừng đặt ra những yêu cầu mới và cao hơn.

Người dân xã Bản Liền, tỉnh Lào Cai tham gia chương trình trồng cây, tháng 8/2025. (Ảnh: TL)

Tạo nguồn lực bảo vệ môi trường

Thời gian qua cho thấy công tác bảo vệ môi trường đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ che phủ rừng được duy trì ổn định ở mức 42%. Việc quản lý chất thải rắn sinh hoạt có nhiều chuyển biến, với tỷ lệ thu gom, xử lý đạt 97,28% tại đô thị và 80,5% tại nông thôn.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Thời tiết ngày 19/4: Bắc Bộ mưa dông, nắng nhẹ, trời mát; Nam Bộ nắng nóng cục bộ

Dự báo, ngày 19/4, Bắc Bộ mưa dông diện rộng, có nơi mưa to, nền nhiệt giảm, thời tiết dễ chịu, thủ đô Hà Nội nhiệt độ cao nhất từ 27-29 độ C; Nam Trung Bộ và Nam Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng cục bộ, mưa dông vào chiều tối và đêm, Thành phố Hồ Chí Minh không mưa, nhiệt độ cao nhất từ 33-35 độ C.

Một cá thể bò tót trưởng thành được ghi nhận thông qua hệ thống bẫy ảnh và điều tra thực địa của nhóm nghiên cứu thuộc Vườn quốc gia Phước Bình (xã Bác Ái Tây). Ảnh: đơn vị cung cấp

Phát hiện nhiều cá thể bò tót tại rừng phía nam Khánh Hòa: Củng cố dữ liệu khoa học cho công tác bảo tồn

Ngày 18/4, lãnh đạo Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình (tỉnh Khánh Hòa) cho biết, kết quả giám sát sinh học tại khu vực rừng phía nam tỉnh đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm, đặc biệt có hàng chục cá thể bò tót được phát hiện thông qua hệ thống bẫy ảnh và điều tra thực địa.

Rùa được bày bán công khai cùng các loài cá cảnh khác trước một ngôi chùa ở Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: ENV)

Mua rùa phóng sinh - hiểu lầm tai hại tiếp tay buôn bán trái phép

Nhu cầu phóng sinh với mong muốn tích đức, cầu may đang vô tình trở thành “đầu ra” cho hoạt động săn bắt, buôn bán rùa trái phép. Khi hành động thiện bị hiểu sai, không ít người dân đã trực tiếp góp phần đẩy các loài rùa đến gần hơn với nguy cơ suy giảm, thậm chí tuyệt chủng trong tự nhiên.

Ông Nguyễn Trường Sơn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai phát biểu tại cuộc họp.

Thúc đẩy hành động sớm trong phòng, chống thiên tai năm 2026

Năm 2025, Việt Nam đã hứng chịu các trận thiên tai liên tiếp, vượt mức lịch sử, gây thiệt hại rất lớn về người và tài sản. Cuộc họp là cơ hội cùng trao đổi, thảo luận để triển khai có hiệu quả các hoạt động phòng, chống thiên tai trong năm 2026 trên cơ sở kết quả rất tốt đẹp của năm 2025 đầy khó khăn, thách thức.