Đầu tư hạ tầng đồng bộ để phân loại rác tại nguồn hiệu quả

Muốn phân loại rác tại nguồn hiệu quả, hạ tầng thu gom, vận chuyển, xử lý phải được đầu tư đồng bộ; đồng thời, cơ chế kinh tế rõ ràng để tạo động lực cho các chủ thể tham gia. Đây là những vấn đề được đặt ra tại hội thảo “Phân loại rác tại nguồn: Đồng bộ hạ tầng-Thực thi hiệu quả”, diễn ra ngày 28/8 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Công nhân chở rác tới trạm trung chuyển trước khi đưa đến khu vực xử lý. (Ảnh: QUANG QUÝ)
Công nhân chở rác tới trạm trung chuyển trước khi đưa đến khu vực xử lý. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Hội thảo do Báo Điện tử Tuổi Trẻ phối hợp Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) tổ chức trong khuôn khổ dự án Việt Nam Xanh 2026, với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp, đơn vị thu gom và tái chế.

Hệ thống thu gom manh mún, thiếu đồng bộ

Theo ông Đỗ Tiến Đoàn, Phó Trưởng phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên cả nước khoảng 72.341 tấn/ngày. Trong đó, khu vực đô thị phát sinh 39.194 tấn/ngày, chiếm 54,17%; khu vực nông thôn khoảng 33.147 tấn/ngày.

Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý tại đô thị đạt khoảng 97,59%, tăng 0,33% so năm 2024 và vượt chỉ tiêu Quốc hội đề ra. Ở khu vực nông thôn, tỷ lệ này đạt khoảng 84,14%, tăng 3,64%.

d742eeee3157b009e946.jpg
Đại biểu tham gia tại buổi tham luận. (Ảnh: TRỌNG ANH)

Tuy nhiên, ông Đoàn cho rằng hệ thống thu gom tại nhiều địa phương, nhất là sau sáp nhập đơn vị hành chính, vẫn còn manh mún, thiếu đồng bộ. Phương tiện thu gom ở một số nơi còn lạc hậu; điểm tập kết, trạm trung chuyển chưa đáp ứng yêu cầu khi địa bàn và dân số tăng lên.

Trong xử lý, chôn lấp vẫn chiếm tỷ lệ lớn, trong khi các công nghệ như đốt rác phát điện, tái chế, chế biến compost mới tập trung ở một số địa phương. Tỷ lệ tái chế chất thải rắn sinh hoạt chưa cao, dẫn đến lãng phí tài nguyên từ rác.

Từ thực tế này, phân loại rác tại nguồn được xác định là một khâu quan trọng để giảm lượng rác phải xử lý và đưa các dòng vật liệu có khả năng tái sử dụng, tái chế trở lại sản xuất.

cong-nhan-ve-sinh-moi-truong-thu-gom-rac-tai-khu-vuc-trung-tam-thanh-pho.jpg
Công nhân gom rác tại khu vực trung tâm thành phố. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Theo quy định hiện hành, chất thải rắn sinh hoạt được phân thành chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và nhóm chất thải sinh hoạt khác. Việc phân loại cụ thể được địa phương quyết định phù hợp với điều kiện thực tế.

Ông Đoàn nhấn mạnh mục tiêu của phân loại là tận dụng tối đa giá trị của chất thải, giảm lượng chất thải phải xử lý, đồng thời phải phù hợp với hạ tầng kỹ thuật và khối lượng, thành phần rác phát sinh tại từng khu vực.

Để thực hiện hiệu quả, ông đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách; đầu tư điểm tập kết, trạm trung chuyển và phương tiện thu gom; đổi mới công nghệ xử lý, giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp. Cùng với đó là triển khai đồng bộ phân loại tại hộ gia đình, trường học, nơi công cộng và giám sát chặt quá trình thu gom, tránh tình trạng rác đã phân loại lại bị trộn lẫn.

nha-may-dot-rac-phat-dien-tam-sinh-nghia-nhin-tu-tren-cao.jpg
Khu vực xử lý rác tập trung của công ty Tâm Sinh Nghĩa. (Ảnh: CTV)

Từ góc độ doanh nghiệp tái chế, bà Chu Thị Kim Thanh, Phó Giám đốc Điều hành Công ty cổ phần Tái chế Bao bì-PRO Việt Nam, cho rằng phân loại rác tại nguồn là “mắt xích” đầu tiên quyết định chất lượng của cả hệ sinh thái thu gom và tái chế.

Theo số liệu khảo sát nhận thức về phân loại rác tại nguồn năm 2025 do TGM Research thực hiện, 87% người được hỏi cho rằng phân loại rác tại nguồn là việc nên làm đầu tiên để thực hiện 3R (Giảm thiểu-Tái sử dụng-Tái chế). Mức độ ủng hộ chính sách phân loại rác tại nguồn đạt 98-99%.

khu-vuc-bai-rac-cho-xu-ly-tai-nha-may-dot-rac-phat-dien-tam-sinh-nghia.jpg
Bãi chôn lấp rác tại khu vực huyện Củ Chi cũ. (Ảnh: CTV)

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, rào cản lớn nhất được khảo sát ghi nhận là tâm lý “phân loại rồi cuối cùng cũng bị trộn lại”. Bên cạnh đó là việc phân loại làm mất thời gian và người dân chưa được hướng dẫn đủ rõ ràng.

Từ thực tế này, PRO Việt Nam cho rằng điều quan trọng là phải tạo được một hệ thống mà người dân có thể dễ dàng tham gia và tin tưởng. Việc đặt thùng, cung cấp công cụ phân loại, hướng dẫn rõ ràng và minh bạch hành trình của rác sau khi thu gom là những yếu tố cần được chú trọng.

Một kinh nghiệm được PRO Việt Nam chia sẻ là mô hình thí điểm tại Hội An với tên gọi “Ngôi nhà xanh”. Sau ba năm thí điểm, mô hình đã xây dựng 54 “Ngôi nhà xanh”, sử dụng khoảng 2.500 kg rác thải nhựa để sản xuất 100 thùng rác và nâng cao năng lực cho 748 hội viên phụ nữ.

Một mô hình khác là thu phí rác theo khối lượng. Người dân trả phí đối với phần rác thải còn lại, trong khi rác tái chế được thu gom miễn phí. Sau hai tháng thí điểm, lượng nhựa cứng giá trị thấp giảm hơn 60%. Đến năm 2023, tỷ lệ hộ gia đình duy trì thói quen phân loại đạt 66%, tăng 20% so năm 2022.

Kinh tế tuần hoàn cần cả hạ tầng và động lực

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Kiều Thị Kính, Giảng viên cao cấp Trường đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng cho rằng, để giữ vật chất trong vòng tuần hoàn, cần đồng thời hai điều kiện: Phân loại tại nguồn và động lực kinh tế. Nếu hộ gia đình không tách được các dòng chất thải hoặc không có lý do kinh tế để thực hiện, hệ thống rất khó thay đổi.

Nhiều quốc gia đã áp dụng cơ chế thu phí theo lượng rác phát sinh. Ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), túi rác chính thức được bán theo dung tích, trong đó mức phí gắn trực tiếp với lượng rác thải bỏ. Rác tái chế thường được thu gom miễn phí hoặc có cơ chế riêng.

xe-thu-gom-rac-sinh-hoat-trong-khu-dan-cu.jpg
Một xe gom rác dân lập trong khu dân cư trên địa bàn phường Thạnh Mỹ Tây. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Việt Nam có một số đặc thù cần tính đến khi xây dựng chính sách. Tỷ lệ chất thải hữu cơ cao; nhà ở thường xen lẫn hộ kinh doanh; nhiều nhà ống, hẻm nhỏ không có đủ diện tích để bố trí nhiều thùng rác; lực lượng thu gom phi chính thức giữ vai trò lớn trong thu hồi phế liệu. Trong khi đó, hạ tầng xử lý tại nhiều địa phương còn thiếu và quá tải.

Do đó, không thể áp dụng máy móc mô hình của các nước khác. Việc thu phí theo lượng cần có lộ trình, có thể kết hợp trợ giá trong giai đoạn đầu, đồng thời phải bảo đảm hạ tầng thu gom thật sự vận hành theo đúng rác đã phân loại.

Một yêu cầu khác là người dân phải được tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát chính sách. Tình trạng người dân phân loại nhưng xe thu gom vẫn trộn chung các loại rác, niềm tin sẽ nhanh chóng mất đi.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đánh giá: Điểm nghẽn lớn hiện nay trong công tác thu gom, phân loại là sự thiếu đồng bộ trong toàn bộ chuỗi từ phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý.

40c9ac1973a0f2feabb1.jpg
Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội kết luận tại hội nghị. (Ảnh: TRỌNG ANH)

Theo ông, phân loại rác tại nguồn không thể tách rời đầu tư hạ tầng. Các địa phương cần được chủ động xây dựng lộ trình phù hợp với đặc điểm dân cư, địa hình và điều kiện xử lý; đồng thời người dân cần được nhìn thấy lợi ích và có công cụ giám sát quá trình thu gom, xử lý.

Ông Thi đề nghị, các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, hướng dẫn kỹ thuật và cơ chế thu phí theo khối lượng hoặc thể tích; địa phương ưu tiên nguồn lực, quỹ đất cho các khu xử lý, nâng cấp điểm tập kết, trạm trung chuyển và phương tiện thu gom. Doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tái chế, còn người dân tích cực thay đổi thói quen và tham gia giám sát.

Có thể bạn quan tâm

Cán bộ Hạt Kiểm lâm liên phường, xã Bắc Ninh thu giữ chim hoang dã. (Ảnh: ĐH)

Thu giữ 200 con chim hoang dã

Hạt Kiểm lâm liên phường, xã Bắc Ninh chủ trì phối hợp Công an phường Kinh Bắc vừa tiến hành kiểm tra tại hộ gia đình ông Đỗ Văn Nam, tại tổ dân phố Yên Chung, phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh và tiến hành thu giữ 200 cá thể chim hoang dã bị nuôi nhốt trái phép.

Diễn tập ứng phó tình huống giả định sự cố bức xạ, hạt nhân đối với tình huống nguồn nước sinh hoạt của thành phố bị nhiễm phóng xạ. (Ảnh: Công Vinh)

Đà Nẵng diễn tập ứng phó sự cố nguồn nước sinh hoạt của thành phố bị nhiễm phóng xạ

Sáng 27/8, tại Nhà máy nước Cầu Đỏ (thành phố Đà Nẵng), Ban Chỉ huy ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân thành phố Đà Nẵng tổ chức diễn tập ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân cấp thành phố năm 2026 tình huống giả định “Ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân đối với tình huống nguồn nước sinh hoạt của thành phố bị nhiễm phóng xạ”.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập giúp hộ gia đình tại bản Bó Sập khắc phục hậu quả sạt lở đất. (Ảnh: QUÀNG HÙNG)

Bộ đội Biên phòng Sơn La giúp dân khắc phục sạt lở do mưa lớn

Mưa lớn kéo dài tại các xã biên giới tỉnh Sơn La đã gây sạt lở đất tại một số khu vực, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt người dân. Trước tình hình đó, Bộ đội Biên phòng Sơn La đã huy động cán bộ, chiến sĩ phối hợp chính quyền và lực lượng tại chỗ hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả, chủ động phòng ngừa nguy cơ mất an toàn.

Mưa lớn làm cho nước sông Kỳ Cùng tại tỉnh Lạng Sơn dâng cao. (Ảnh: Đài Khí tượng thuỷ văn Lạng Sơn)

Nguyên nhân bão số 4 quẩn quanh trên vịnh Bắc Bộ nhiều ngày

Bão số 4 (Narra) có diễn biến khá bất thường khi di chuyển rất chậm, liên tục đổi hướng và duy trì trên vịnh Bắc Bộ tới 5-6 ngày, thay vì nhanh chóng đổ bộ hoặc suy yếu như phần lớn các cơn bão hoạt động tại khu vực này. Các chuyên gia khí tượng đã lý giải nguyên nhân khiến bão có quỹ đạo đặc biệt này.

Bản đồ dự báo quỹ đạo và cường độ bão lúc 11 giờ ngày 25/8. (Nguồn: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia)

Bão số 4 sẽ suy yếu dần thành một vùng áp thấp trong 48 giờ tới

Bão số 4 đã giảm xuống cấp 8, di chuyển trên khu vực nam vịnh Bắc Bộ. Trong 48 giờ tới, bão di chuyển với tốc độ khoảng 10 km/giờ và suy yếu dần thành áp thấp nhiệt đới, sau thành một vùng áp thấp. Mưa tại Bắc Bộ đã giảm nhưng mực nước tại các sông đang lên, có thể gây ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất tại nhiều địa phương.