Với điểm đặc biệt là có tính mở và bao trùm, AFF 2026 không giới hạn trong trao đổi giữa các nhà lãnh đạo chính phủ mà còn có sự tham gia của các chính đảng, địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Qua đó, đưa ra những góc nhìn đa chiều, gợi mở các sáng kiến mới và các giải pháp mang tính đột phá cho quá trình hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và xa hơn là góp phần thúc đẩy xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, bền vững hơn.
Trong khuôn khổ AFF 2026 đã diễn ra năm phiên thảo luận toàn thể, hai phiên thảo luận chuyên đề cùng một tọa đàm chuyên đề. Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi một cách sâu sắc phương thức sống, cách thức làm việc cũng như quỹ đạo phát triển của các quốc gia, đây trở thành một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu. Đề cập chủ đề này trong trao đổi tại phiên thảo luận chuyên đề “Bối cảnh chiến lược đang biến đổi và hàm ý đối với ASEAN”, Giáo sư Yan Xuetong từ Trường đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) cho rằng, hiện nay, cạnh tranh giữa các cường quốc không còn dựa trên ý thức hệ hay mô hình địa - chính trị mà chuyển mạnh sang cạnh tranh công nghệ, đặc biệt là AI.
Theo Giáo sư Yan Xuetong, AI sẽ trở thành yếu tố quyết định tới trật tự quốc tế trong thập niên tới. AI thúc đẩy sự thay đổi quan hệ giữa các quốc gia và tác động sâu sắc tới cấu trúc xã hội, giáo dục cũng như thị trường lao động. Vì vậy, để chuẩn bị nguồn nhân lực đủ khả năng thích ứng với những thay đổi do AI tạo ra, cải cách giáo dục, phát triển kỹ năng số và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ của thế hệ trẻ cần trở thành ưu tiên chiến lược của các quốc gia ASEAN trong thời gian tới.
Phát biểu ý kiến trực tuyến về chủ đề này tại Phiên toàn thể thứ ba với chủ đề “Ứng dụng AI trong ASEAN: Không để ai bỏ lại phía sau”, Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Cho Hyun cho rằng, thành công của AI không chỉ được đo bằng những đột phá kỹ thuật hay giá trị kinh tế tạo ra, mà còn phải được đánh giá thông qua mức độ bao trùm và khả năng thu hẹp khoảng cách số. Chia sẻ một số kinh nghiệm thực tế của Hàn Quốc cũng như những hợp tác bước đầu giữa nước này với ASEAN, Bộ trưởng Cho Hyun khẳng định, Hàn Quốc sẵn sàng tăng cường hợp tác với ASEAN trong phát triển hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hướng tới mục tiêu cùng xây dựng một cộng đồng AI đổi mới và bao trùm hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và đóng góp vào sự thịnh vượng chung của khu vực.
Nhấn mạnh về một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng trong tương lai, Tiến sĩ Mehdi Snene, Cố vấn cấp cao cho Đặc phái viên của Tổng Thư ký LHQ thuộc Văn phòng LHQ về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi cho rằng, AI không chỉ là một công nghệ mới mà đang trở thành hạ tầng nền tảng của nền kinh tế tương lai. Để khai thác hiệu quả tiềm năng của AI, vị Cố vấn cấp cao khuyến nghị các nước cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bảo đảm sự cân bằng giữa tốc độ phát triển công nghệ và yêu cầu quản trị rủi ro.
Trong khi đó, bà Leonie Mader, chuyên gia AI thuộc Quỹ KAS (Đức) cho rằng, nếu không có các chính sách phù hợp, công nghệ có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các nhóm xã hội thay vì tạo ra cơ hội phát triển đồng đều. Do đó, việc phổ cập AI phải gắn với mục tiêu bao trùm và lấy con người làm trung tâm. Cùng quan điểm, ông Darmain Segaran, Giám đốc chính sách AI, Văn phòng quốc gia về AI của Malaysia nhấn mạnh, ASEAN cần ưu tiên phát triển mô hình AI phù hợp nhu cầu, kết nối và tương thích giữa các hệ thống, dựa trên định hướng chính sách và năng lực của từng quốc gia. Việc tăng cường kết nối giữa chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu sẽ góp phần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động hơn cho toàn khu vực.
Về phía Việt Nam, ông Nguyễn Ánh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược thuộc Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đưa ra một số khuyến nghị như nâng cao năng lực cho tất cả các nhóm, đặc biệt là các cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp do phụ nữ dẫn dắt, những cộng đồng khó khăn và có khả năng bỏ lại phía sau. Cùng với đó, cần tiếp tục thúc đẩy sự tham gia có ý nghĩa của các bên liên quan của ASEAN trong quá trình tạo lập chính sách về AI cho khu vực để các quyết định được đưa ra đại diện cho cả cộng đồng.
Thông qua việc tổ chức Diễn đàn, Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò kiến tạo trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác về các vấn đề chiến lược của khu vực, góp phần định hình tương lai ASEAN.
