Công ước Hà Nội và sứ mệnh kết nối niềm tin số

Không gian mạng hôm nay đã trở thành “mặt trận” mới của thế giới hiện đại - nơi dữ liệu, giao dịch, và thông tin di chuyển với tốc độ ánh sáng, nơi biên giới quốc gia chỉ còn mang tính biểu tượng.

Cùng với những tiện ích to lớn, các mối đe dọa an ninh mạng đang gia tăng nhanh chóng, từ đánh cắp dữ liệu cá nhân, tấn công vào hạ tầng trọng yếu đến thao túng thông tin, gián điệp số. Hàng trăm nghìn cuộc tấn công mạng được ghi nhận mỗi ngày trên phạm vi toàn cầu, gây tổn thất kinh tế hàng nghìn tỷ USD mỗi năm.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng một cơ chế hợp tác quốc tế để ứng phó thống nhất với tội phạm mạng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Sau nhiều năm thương thảo, tháng 12/2024, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã chính thức thông qua Công ước quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng, với sự đồng thuận cao giữa các quốc gia thành viên.

Đặc biệt, Việt Nam vinh dự là nước đăng cai Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng, tổ chức tại Hà Nội vào ngày 25-26/10/2025.

Sự kiện quy tụ hơn 2.500 đại biểu từ 119 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng đại diện của gần 150 tổ chức quốc tế, doanh nghiệp công nghệ, cơ quan thực thi pháp luật và giới chuyên gia.

72 quốc gia đã ký Công ước ngay trong lễ mở ký, con số kỷ lục cho thấy sự đồng thuận và quyết tâm mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng một môi trường mạng an toàn, tin cậy và nhân văn. Hà Nội, qua đó, trở thành biểu tượng cho nỗ lực toàn cầu trong việc khởi tạo một trật tự số mới dựa trên luật pháp, hợp tác và niềm tin.

Hướng tới không gian mạng an toàn và nhân văn

Công ước Hà Nội gồm 9 chương, 71 điều, là văn kiện pháp lý quốc tế đầu tiên điều chỉnh toàn diện các hành vi phạm tội trên không gian mạng. Điểm nổi bật của Công ước là cách tiếp cận toàn diện, cân bằng giữa hai mục tiêu là bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ quyền con người.

Cụ thể, Công ước yêu cầu các quốc gia thành viên nội luật hóa hành vi phạm tội mạng trong hệ thống pháp luật quốc gia, bao gồm truy cập trái phép, xâm nhập hệ thống dữ liệu, tấn công từ chối dịch vụ, phát tán mã độc, gian lận điện tử, rửa tiền, hay phát tán nội dung xâm hại trẻ em.

Việc hình sự hóa rõ ràng này giúp xóa bỏ các “vùng xám” pháp lý, tạo sự nhất quán trong truy tố và hợp tác điều tra giữa các quốc gia.

Công ước cũng thiết lập các quy tắc về thẩm quyền tài phán linh hoạt, cho phép quốc gia xử lý hành vi phạm tội nếu xảy ra trên lãnh thổ của mình, do công dân mình thực hiện, hoặc gây hậu quả cho lợi ích quốc gia.

Khi có chồng lấn, các bên được khuyến nghị tham vấn để tránh xung đột pháp lý và bảo đảm công lý không bị bỏ sót.

Một điểm tiến bộ quan trọng khác là cơ chế xử lý chứng cứ điện tử xuyên biên giới. Trong thời đại dữ liệu phân tán toàn cầu, chứng cứ tội phạm thường nằm ở nhiều quốc gia khác nhau, khiến việc điều tra gặp khó khăn.

Công ước Hà Nội tạo hành lang pháp lý cho phép bảo toàn, thu thập, và trao đổi dữ liệu điện tử trong khuôn khổ pháp luật. Đồng thời ràng buộc chặt chẽ về quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sự giám sát của cơ quan tư pháp độc lập.

Công ước cũng nhấn mạnh hợp tác quốc tế là trụ cột trọng tâm. Một mạng lưới liên lạc 24/7 được thiết lập để bảo đảm phản ứng nhanh giữa các quốc gia khi phát hiện, điều tra hoặc ngăn chặn tội phạm mạng. Các cơ quan thực thi pháp luật, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp công nghệ được khuyến khích phối hợp, chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực chung.

Bên cạnh các quy định về hình sự, Công ước Hà Nội cũng chú trọng yếu tố phòng ngừa và đào tạo nhân lực. Các quốc gia được khuyến khích phát triển hạ tầng số an toàn, nâng cao nhận thức cộng đồng, xây dựng chương trình giáo dục và hợp tác công – tư trong ứng phó sự cố mạng.

Điều này phản ánh triết lý “phòng hơn chống”, đặt con người ở trung tâm của an ninh mạng, coi tri thức và hợp tác là chìa khóa bảo vệ không gian số.

Từ Hà Nội lan tỏa tinh thần hợp tác toàn cầu

Việc lựa chọn Hà Nội làm nơi mở ký Công ước có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một sự kiện quốc tế. Nó là sự ghi nhận vai trò của Việt Nam trong việc thúc đẩy đối thoại, hợp tác và chia sẻ trách nhiệm toàn cầu về an ninh mạng.

Trong suốt quá trình đàm phán, Việt Nam đã tích cực tham gia, đóng góp nhiều sáng kiến mang tính cân bằng, đặc biệt là đề xuất bảo đảm hài hòa giữa bảo vệ an ninh quốc gia và tôn trọng quyền riêng tư cá nhân.

Tại hội nghị mở ký, đại diện Liên Hợp Quốc đánh giá cao Việt Nam không chỉ là nước chủ nhà, mà còn là “người kiến tạo cầu nối” giữa các quan điểm khác biệt, giúp Công ước đạt được đồng thuận cao.

Với vai trò này, Việt Nam một lần nữa khẳng định vị thế là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế. Từ việc đăng cai tổ chức các diễn đàn về chuyển đổi số, đến việc dẫn dắt thảo luận về bảo vệ dữ liệu và chủ quyền số, Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm hợp tác khu vực trong lĩnh vực an ninh mạng.

Điều đặc biệt làm nên thành công của Lễ mở ký Công ước Hà Nội chính là sự chung tay của cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Sự đồng hành của các đối tác chiến lược như VietinBank, PVN, EVN, MB Bank, Agribank, SSI, FPT, VPBank, Gelex, Vietnam Airlines, VIX, BIDV, Viettel, OKX, VNPT, Napas không chỉ góp phần bảo đảm cho sự kiện diễn ra suôn sẻ, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội và cam kết đồng hành cùng Chính phủ trong việc xây dựng một môi trường mạng an toàn, bền vững.

Những doanh nghiệp này, mỗi đơn vị ở một lĩnh vực khác nhau, nhưng đều có chung niềm tin rằng an ninh mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là nền tảng của sự phát triển bền vững và thịnh vượng quốc gia.

Sự hiện diện của họ trong các hoạt động quốc tế lớn như Công ước Hà Nội cũng là minh chứng cho tầm nhìn dài hạn, khi khu vực tư nhân trở thành lực lượng tiên phong trong hợp tác công - tư, chia sẻ nguồn lực, tri thức và trách nhiệm vì một không gian số lành mạnh.

Công ước Hà Nội được xem là bước ngoặt lịch sử trong hành trình xây dựng trật tự pháp lý toàn cầu cho không gian mạng. Khi Công ước chính thức có hiệu lực, dự kiến sau khi đủ 40 quốc gia phê chuẩn, các quốc gia sẽ bước vào giai đoạn thực thi và nội luật hóa, đưa các quy định của Công ước vào hệ thống pháp luật quốc gia.

Đối với Việt Nam, đây không chỉ là cơ hội củng cố khung pháp lý, mà còn là động lực để thúc đẩy chiến lược chuyển đổi số an toàn và bền vững. Việc tham gia và thực thi Công ước Hà Nội sẽ giúp tăng cường năng lực điều tra số, củng cố hợp tác quốc tế, đồng thời tạo môi trường minh bạch, tin cậy cho hoạt động thương mại điện tử và dịch vụ trực tuyến.

Trên phạm vi toàn cầu, Công ước Hà Nội mở ra kỳ vọng về một “luật chơi chung”, nơi các quốc gia dù phát triển hay đang phát triển, đều có quyền và trách nhiệm như nhau trong việc bảo vệ không gian mạng.

Nó cũng góp phần định hình lại cách tiếp cận an ninh mạng: thay vì chạy theo tấn công - phòng thủ, thế giới hướng đến mô hình hợp tác, chia sẻ và phòng ngừa chủ động.

Công ước Hà Nội không chỉ là văn kiện pháp lý, mà còn là biểu tượng của thời đại, nơi công nghệ được định hướng phục vụ con người, và nơi niềm tin được xem là nguồn tài nguyên quý giá nhất trong kỷ nguyên số. Từ Hà Nội, một thông điệp mạnh mẽ đã được gửi đi: chỉ bằng đối thoại, hợp tác và trách nhiệm chung, thế giới mới có thể bảo vệ không gian mạng an toàn, nhân văn và phát triển bền vững.