Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) sáng lập và tổ chức thường niên từ năm 2020 nhằm trao cho các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc “của thiếu nhi” (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc “vì thiếu nhi” (thiếu nhi là đối tượng phục vụ), bao gồm 1 Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight), các giải đồng hạng mang tên Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire) và một số Tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo.
Hội đồng Giám khảo do nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, làm Chủ tịch Hội đồng, cùng các thành viên và bộ phận thường trực.
Trải qua 5 mùa giải đã có 3 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) cùng 23 giải Khát vọng Dế Mèn, 4 Tặng thưởng được trao cho các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, trong đó có 7 tác giả là thiếu nhi.
Mùa giải thứ 6 năm 2025 được khởi động từ 14/3, đã xem xét, thẩm định 97 tác phẩm thiếu nhi tiêu biểu được sáng tác, hoàn thiện trong khoảng thời trong năm 2024-2025. Các tác phẩm do các tác giả trực tiếp gửi dự thi hoặc do đề cử của các nhà xuất bản và lực lượng cộng tác viên thân thiết của báo Thể thao và Văn hóa - những nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ, những người yêu mến nghệ thuật thiếu nhi và luôn theo dõi sát sao những sáng tác mới nhất.
Từ những tác phẩm này, qua 2 vòng chấm, bộ phận thường trực của Hội đồng giám khảo đã chọn ra Top 10 tác phẩm, chùm tác phẩm xuất sắc nhất vào chung khảo. Năm nay, Top 10 chung khảo được đánh giá là khá phong phú về mặt thể loại, quy tụ đông đảo nhiều thế hệ tác giả tham gia.
Trong đó, có tác phẩm của nhạc sĩ gạo cội Phạm Tuyên và con gái Phạm Hồng Tuyến (“Về quê - Khúc đồng dao của bé”); có tác phẩm của thiếu nhi (Bộ 14 tranh của Phạm Hải Nguyên, 13 tuổi); có truyện tranh (“Cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Sinbad: Đại chiến nàng tiên cá” của nghệ sĩ Quang Thảo và Comicola Studio), có thơ (“À ơi” của Vũ Thị Thanh Tâm và “Có một Trái Đất phẳng trong mắt em” của Lý Thăng Long)…
Đáng chú ý trong top 10, riêng tác giả Dy Duyên có 2 cuốn truyện lọt vào chung khảo (Từ những ruộng rau ở trang trại Cúc Cu và Những thứ bạn dùng để lấp đầy một cái hố). Bên cạnh đó top 10 năm nay cũng có sự trở lại của nhiều tác giả từng ghi danh tại Giải thưởng Dế Mèn như Vũ Thị Thanh Tâm, Đặng Chương Ngạn, Nguyễn Hoàng Diệu Thủy…
Danh sách Top 10 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo:
1. 120 năm lưu lạc của rùa xám đen Hy Lạp (bản thảo truyện dài của Đặng Chương Ngạn)
2. À ơi (bản thảo tập thơ của Vũ Thị Thanh Tâm, minh họa: Windy Trúc Hoàng)
3. Bộ 14 tranh của họa sĩ nhí Phạm Hải Nguyên (13 tuổi)
4. Có một Trái Đất phẳng trong mắt em (bản thảo tập thơ của Lý Thăng Long)
5. Cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Sinbad: Đại chiến nàng tiên cá (truyện tranh của nghệ sĩ Quang Thảo và Comicola Studio, Nhà xuất bản Dân trí)
6. Cuốn cổ thư của một mẫu thần (truyện của Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, Nhà xuất bản Kim Đồng)
7. Hai cuốn truyện của Dy Duyên: Từ những ruộng rau ở trang trại Cúc Cu (Đốm Đốm vẽ) và Những thứ bạn dùng để lấp đầy một cái hố (Thanh Vũ vẽ) (Nhà xuất bản Kim Đồng)
8. Khu tập thể đường tàu (truyện vừa của Đặng Ngọc Hưng, Nhà xuất bản Trẻ)
9. Trang trại cuối rừng (truyện của Phạm Công Luận, Nhà xuất bản Kim Đồng)
10. Về quê - Khúc đồng dao của bé (tuyển tập nhạc đa phương tiện của Phạm Tuyên - Phạm Hồng Tuyến, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm)
Từ Top 10 tác phẩm xuất sắc, Hội đồng giám khảo do nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng, sẽ bắt đầu quy trình chấm chung khảo vào ngày 20/5 tới để chọn ra 1 giải Hiệp sĩ Dế Mèn (nếu có) và các giải Khát vọng Dế Mèn.
Lễ trao giải sẽ diễn ra vào dịp 1/6 tới tại Hà Nội. Năm nay, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung đã trở thành Đại sứ Truyền cảm hứng của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn.
