Cơ chế đặc thù - đòn bẩy chiến lược phát triển vùng

Với diện tích chỉ chiếm hơn 9% lãnh thổ nhưng vùng Đông Nam Bộ lại là trung tâm kinh tế năng động nhất, dẫn dắt sự phát triển quốc gia. Vùng kinh tế này đóng góp khoảng 32% GDP cả nước và hơn 44% tổng thu ngân sách nhà nước, với tỷ lệ đô thị hóa lên tới 62,8%, cao nhất cả nước.

Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính đã tạo ra không gian phát triển đột phá giúp vùng Đông Nam Bộ có thể vững vàng bước vào giai đoạn phát triển mới. Ảnh: Minh Dũng
Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính đã tạo ra không gian phát triển đột phá giúp vùng Đông Nam Bộ có thể vững vàng bước vào giai đoạn phát triển mới. Ảnh: Minh Dũng

Không chỉ đứng đầu về quy mô kinh tế, Đông Nam Bộ còn là vùng hấp dẫn nhất về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), xây dựng khu chế xuất và khu công nghiệp đầu tiên. Tính đến hết tháng 6/2025, khu vực này có hơn 23.955 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đầu tư đăng ký vượt 210 tỷ USD.

Thực tế, ngay từ những ngày đầu của công cuộc đổi mới, năm 1986, vùng Đông Nam Bộ đã là địa bàn thí điểm các chính sách đột phá. Sứ mệnh này đưa vùng Đông Nam Bộ trở thành trung tâm giao thương quốc tế, đóng góp lớn nhất vào kim ngạch xuất khẩu cả nước, mở lối cho cả nước trong việc hội nhập khu vực và toàn cầu.

Chính vì vậy, khi bước vào kỷ nguyên mới, kỳ vọng lớn lao đã tiếp tục được đặt lên vùng kinh tế đặc biệt quan trọng này. Theo bà Phạm Thị Bích Huệ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, đây không chỉ là vùng đất mang sứ mệnh tiên phong trong hành trình đổi mới, hội nhập quốc tế, mà còn là động lực kinh tế, mô hình mẫu mực về chuyển đổi số, kinh tế xanh và liên kết vùng dẫn dắt sự chuyển dịch kinh tế quốc gia cả về tốc độ tăng trưởng và đổi mới.

Sự thay đổi về không gian hành chính từ ngày 1/7/2025 và mô hình điều phối vùng đang mở ra những cơ hội phát triển vượt trội cho cả khu vực Đông Nam Bộ. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh mới tiếp tục đóng vai trò đầu tàu liên kết vùng, giữ vững vị thế “cửa ngõ kinh tế” và là điểm đến chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia. Các tỉnh khác như: Đồng Nai mới, Tây Ninh mới cũng nắm giữ lợi thế vượt trội về quy mô dân số, kinh tế, hạ tầng và tiềm năng liên kết vùng.

Xác định rõ vị thế đặc biệt của vùng kinh tế này, cấp có thẩm quyền đã quyết định triển khai áp dụng nhiều cơ chế chính sách đặc thù cũng như thúc đẩy tiềm năng, thế mạnh từ liên kết vùng sau khi sáp nhập như: xây dựng mô hình thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế; cơ chế đặc thù cho khu vực Côn Đảo; xác định lại các vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế quốc gia...

Dưới góc nhìn của một nhà quy hoạch, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính đã tạo ra không gian phát triển đột phá gắn liền với biển và vùng Đông Nam Bộ có thể vững vàng bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi các lợi thế quy mô, năng lực điều phối vùng và cơ chế đặc thù sẽ tạo ra đòn bẩy chiến lược.

Theo Báo cáo của Bộ Tài chính ngày 1/8/2025, về tình hình triển khai các hoạt động của Hội đồng điều phối vùng Đông Nam Bộ, trong sáu tháng đầu năm 2025, tổng sản phẩm trên địa bàn ước đạt hơn 1.122 nghìn tỷ đồng, giữ vị trí dẫn đầu cả nước.

Có thể bạn quan tâm

Nhân viên thực hiện công đoạn hoàn thiện một sản phẩm gốm ở xưởng Nam Long, phường Chánh Hiệp, Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Quốc Thanh

Đánh thức hồn gốm Lái Thiêu

Trong nhịp sống đô thị hiện đại, nhiều xưởng gốm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vẫn ngày đêm đỏ lửa, không chỉ để duy trì nghề truyền thống mà còn khát khao thổi vào hồn gốm một sức sống mới.

UBND phường Tam Phước ra mắt mô hình “Không gian chia sẻ - lắng nghe tiếng dân” ngày 14/9/2026.

Gần dân, sát cơ sở để tháo gỡ khó khăn

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường Tam Phước (Đồng Nai) đã ghi nhận những chuyển biến bước đầu trong công tác lãnh đạo, điều hành. Bám sát cơ sở, lắng nghe người dân và chủ động tháo gỡ khó khăn là cách làm được cấp ủy, chính quyền địa phương chú trọng, từng bước tạo chuyển biến trong thực hiện nhiệm vụ.

Concert “Anh trai vượt ngàn chông gai” 2025 tạo sức hút mạnh mẽ với công chúng.

Định vị chuỗi giá trị concert

Tháng 10/2026, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến diễn ra hàng loạt concert và lễ hội âm nhạc, riêng tối 17/10 có bốn chương trình lớn cùng tổ chức, mở ra cơ hội phát triển kinh tế trải nghiệm, đồng thời đặt ra yêu cầu kết nối các khâu sản xuất, kinh doanh và dịch vụ để hình thành hệ sinh thái phù hợp và bền vững.

Người dân có thể theo dõi sức khỏe thường xuyên trên ứng dụng Công dân số.

Bước chuyển trong hoạt động chăm sóc sức khỏe người dân

Nhằm hướng tới mục tiêu xây dựng hệ sinh thái y tế thông minh và chăm sóc sức khỏe toàn dân chủ động, Thành phố Hồ Chí Minh đã chính thức tích hợp tính năng Hồ sơ sức khỏe điện tử trên ứng dụng Công dân số Thành phố. Bước đi có ý nghĩa chiến lược này góp phần tinh gọn thủ tục hành chính về y tế và tạo dựng nền tảng quản lý sức khỏe liên tục, trọn đời cho hơn 10 triệu dân tại đây.

Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, người khuyết tật có thêm nhiều cơ hội tiếp cận môi trường học tập và làm việc tốt hơn.

Công nghệ hỗ trợ người khuyết tật

Từ ứng dụng “D.Map - Bản đồ tiếp cận”, “Dlaw - Chatbot AI trợ giúp pháp lý và hướng nghiệp” đến sổ tay ứng dụng công nghệ, nền tảng “vieclamnkt.top”…, những giải pháp sáng tạo của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển năng lực người khuyết tật (DrD) giúp nhiều nhóm yếu thế nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nghệ nhân Năm Tịnh chia sẻ về bộ sưu tập. Ảnh: Sê Lan

Hồn sơn phảng phất

Giữa làng nghề sơn mài, không gian trưng bày của Nghệ nhân Ưu tú Năm Tịnh lặng lẽ hiện diện, lưu giữ kho tàng ký ức quý báu. Sau nhiều năm giữ nghề truyền thống, ông đau đáu mong mỏi truyền lửa nghề cho thế hệ mai sau.

“Hồn quê trong phố” mang đến những trải nghiệm nghệ thuật dân tộc độc đáo tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Lắng nghe hồn phố về đêm

Thành phố Hồ Chí Minh đang chú trọng đến việc đưa chương trình nghệ thuật vào bảo tàng nhằm mang lại sức sống mới cho không gian này, đồng thời tạo ra sản phẩm du lịch văn hóa thu hút du khách.

Các doanh nghiệp, startup trình bày ý tưởng và giải pháp kiến tạo không gian xanh tại Smart Green Living Week 2026.

Hình thành cơ chế kết nối cung - cầu

Những năm gần đây, Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức rất nhiều sự kiện giúp kết nối giữa doanh nghiệp, startup, giới chuyên môn và cộng đồng sáng tạo, trong nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu phát triển đô thị xanh - thông minh.

Chương trình “Chung tay vì Khu Công viên phần mềm Quang Trung xanh” năm 2026 hướng đến xây dựng đô thị xanh - thông minh.

Mã QR cho cây xanh

Sau một thập niên niên số hóa liên tục, Khu Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC) đang nỗ lực chứng minh tính hiệu quả của mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, đồng thời đặt ra bài toán nhân rộng, với mục tiêu đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị xanh - thông minh.

Tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, đoạn nút giao An Phú (Vành đai 3, Thành phố Hồ Chí Minh).

Mở rộng không gian phát triển từ các dự án hạ tầng

Làn sóng đầu tư hạ tầng quy mô lớn đang diễn ra mạnh tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phố phía nam, song hành với hàng loạt dự án đường vành đai, metro và hạ tầng kết nối sân bay quốc tế Long Thành liên tục được triển khai, hoàn thiện.

Một tiết mục trong chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ quốc trong tim”. Ảnh: Thành Đạt

Một gợi mở giá trị và ý nghĩa

Sức lan tỏa của chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ quốc trong tim” tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, khi những giá trị văn hóa, lịch sử được kể bằng ngôn ngữ sáng tạo và công nghệ hiện đại, một sự kiện nghệ thuật có thể vượt ra ngoài khuôn khổ sân khấu. Từ đó cũng mở ra những gợi ý để Thành phố Hồ Chí Minh biến sức hấp dẫn văn hóa thành nguồn lực cho du lịch, dịch vụ và kinh tế sáng tạo.

Metro góp phần giảm ùn tắc giao thông tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ metro đến cấu trúc đô thị mới

Thành phố Hồ Chí Minh đang tăng tốc phát triển mạng lưới đường sắt đô thị, hướng tới mục tiêu khoảng 255 km vào năm 2030. Gắn metro với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) đang mở ra cơ hội tổ chức lại không gian sống, việc làm và dịch vụ, đưa giao thông công cộng trở thành động lực tái cấu trúc đô thị.

Bốn thành viên nhóm tổ chức dành rất nhiều tâm huyết cho chương trình.

Kết nối người trẻ với nghệ thuật cải lương

Mới đây, nhóm sinh viên Trường đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh đã phát động chương trình truyền thông tương tác mang tên “Đồng hội đồng hò”, tập trung khai thác các hình thức kết nối hiện đại, giúp đưa những giá trị nguyên bản của cải lương đến thật gần với người trẻ.

Thử nghiệm hoạt động robot trước khi tham gia cuộc thi. Ảnh: CLB BotBee

Cuộc đua trí tuệ từ sân chơi “tí hon”

Hàng chục đội thi là học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tự tay chế tạo những chú robot “chuột máy” siêu nhỏ, tranh tài dò đường trong mê cung tại cuộc thi Micromouse 2026 - một trong những sân chơi kỹ thuật lâu đời và giàu tính học thuật nhất của giới robotics toàn cầu.

Đội tuyển taekwondo tập luyện tại Nhà thi đấu Phú Thọ.

Tạo hệ sinh thái và xây nền dữ liệu

Không chỉ tập trung đẩy nhanh hoàn thiện cơ sở vật chất, Thành phố Hồ Chí Minh xác định chuyển đổi số là một trong những trụ cột trong công tác tổ chức Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X.

Từ năm 2026, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã từng bước áp dụng AI, chuyển từ quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Ứng dụng hiệu quả AI trong quản lý nợ thuế

Ngay từ đầu năm 2026, Thuế Thành phố Hồ Chí Minh xác định quản lý nợ, cưỡng chế nợ thuế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt. Trong đó, đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao hiệu quả thu hồi nợ, hạn chế thất thu ngân sách.

Du khách tìm hiểu câu chuyện hiện vật tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Mỹ Dung

Bảo tàng đổi mới cách tiếp cận

Cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cấp cơ sở vật chất, nhiều bảo tàng tại Thành phố Hồ Chí Minh còn sáng tạo các chương trình tích hợp, kết nối nhằm gia tăng tính trải nghiệm, tương tác cho khách tham quan.

Giữ điệu múa, tiếng hát của người S’tiêng. Ảnh: Tâm Thanh

Giữ lửa truyền thống trong nhịp sống mới

Trước thực tế các phong tục truyền thống có nguy cơ bị mai một, Câu lạc bộ văn hóa truyền thống S’tiêng xã Tân Hưng (thành phố Đồng Nai) đã được thành lập và ra mắt chính thức vào tháng 6/2026, thu hút sự tham gia của nhiều thế hệ, từ những nghệ nhân cao tuổi đến các em thiếu niên, nhi đồng.