Chuyện xưa và nay qua vở tuồng Quan khiêng võng

Nhân vật lịch sử Lê Ðại Cang làm quan nhà Nguyễn từ năm 1802 đến 1841 vừa được Nhà hát Tuồng Ðào Tấn đưa lên sân khấu qua vở diễn Quan khiêng võng (kịch bản: Văn Trọng Hùng, chuyển thể kịch bản tuồng: Ðoàn Thanh Tâm, đạo diễn: NSND Lê Tiến Thọ).

Cảnh trong vở tuồng Quan khiêng võng.
Cảnh trong vở tuồng Quan khiêng võng.

Vở diễn kể về Lê Ðại Cang trải qua nhiều thăng trầm, từ một vị Tổng trấn Thăng Long bị điều vào phía nam giữ chức Tổng đốc Hà An, bị vu oan, chịu giáng là lính khiêng võng, sau đó lập công chống quân xâm lược Xiêm La, rồi lại bị vu khống tới mức chịu tội "trảm giam hậu" (giam đợi ngày chém đầu), đã mang đến cho khán giả nhiều suy ngẫm trong ngày đầu xuân về sự trung thành và nhẫn nhịn trước sự tham nhũng, đố kỵ để rồi toát lên niềm tin về chân lý, lẽ phải nhất định thắng.

Với một kịch bản về nhân vật có thật, đạo diễn, NSND Lê Tiến Thọ đã thể hiện qua sân khấu tuồng thành những lát cắt liên hoàn bằng tính ước lệ của sân khấu truyền thống quả là một tìm tòi mới đầy sáng tạo. Từng sự kiện, từng chi tiết đều được tập thể sáng tạo cắt nghĩa và lý giải một cách tự nhiên và tinh tế những hành xử của một "Thanh quan", "Liêm quan" trong 39 năm chấp pháp khiến vở diễn có sức thuyết phục và lôi cuốn người xem.

Với vở Quan khiêng võng, khán giả được thưởng thức đầy đủ những đặc trưng của nghệ thuật tuồng qua nghệ thuật hát và vũ đạo truyền thống. Xuyên suốt vở diễn là cuộc đấu tranh giữa sự cao thượng và thấp hèn mang hơi thở đương đại. Quan Tổng trấn Thăng Long Lê Ðại Cang trị quan tham nhưng vướng phải mối quan hệ họ hàng của kẻ phạm tội và khi quyết "quân pháp bất vị thân", trả lại lẽ công bằng cho dân, ông bị gièm pha và điều chuyển vào phía nam. Không sa vào kể, đạo diễn khai thác nguyên nhân sinh oán giữa sự nghiêm minh của người thực thi pháp luật với sự bao che của kẻ quyền cao chức trọng hơn mình, đã tạo nên sự hấp dẫn ngay khi mở màn. Vở diễn chú tâm khai thác nỗi đau của dân qua tiếng khóc ai oán của Mai Thị và lớp đông quần chúng để lý giải cái quyết định dũng cảm, không sợ cường quyền, là biết dựa vào dân, không vô cảm trước nỗi đau của dân trong hành động bảo vệ công lý, qua đó khẳng định nhân cách của người cầm cân nảy mực.

Kịch tính tiếp tục được đẩy lên cao với xung đột nhân vật trong chính Lê Ðại Cang khi đối mặt với kẻ nổi loạn chống vua là Lê Văn Khôi (đồng thời cũng là kẻ thù của lòng trung quân trong Lê Ðại Cang) với tình yêu, lòng kính trọng cha nuôi của Khôi là Tả quân Lê Văn Duyệt, khiến ông phải đấu tranh trong cách xử lý. Rồi quan hệ bang giao mong sự hòa hiếu khiến ông khó xử lý tướng ngoài trận đã bị kẻ xấu hãm hại. Cái "Ác" luôn bám theo người "Trung" và Lê Ðại Cang bị vu cáo, gièm pha cuối cùng thành lính khiêng võng như một sự tất yếu.

Nghệ thuật truyền thống của dân tộc được đạo diễn khai thác, phát huy đầy sáng tạo qua xử lý sân khấu ở lớp diễn Lê Ðại Cang phải làm lính khiêng võng. Ðây là lớp tuồng hay nhất khi phía trên sân khấu là chiếc đòn khiêng, trên mặt sàn, nhân vật chính diện và phản diện đấu lưng nhau, người ngay phải khiêng kẻ gian với hai tâm trạng và thái độ trái ngược. Vũ đạo tuồng được khai thác triệt để với những sáng tạo mới trong bê, xiến, lỉa… cùng ánh sáng và thiết kế mỹ thuật đã đẩy sự thiện - ác, trung thực - mưu mô va đập nhau dưới chiếc đòn khiêng phía trên gợi đến liên tưởng về cán cân công lý. Qua cách tổ chức xung đột của đạo diễn và diễn xuất nhiệt huyết của các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Ðào Tấn đã thật sự tạo ra tính hấp dẫn của vở diễn.

Không chỉ khai thác sự kiện và tình huống qua hành động, vở diễn len vào góc khuất nội tâm nhân vật như một nốt trầm lý giải sự nhẫn nhịn của quan Tổng đốc Hà An xuống làm lính khiêng võng hay khi bị vu cáo. Khai thác được xung đột trong nhân vật, đạo diễn đã cắt nghĩa được phẩm chất nhân vật: xem nhẹ sự trả thù cá nhân, đặt triều đình và đất nước lên trên hết với một niềm tin vào công lý. Những lớp kịch giữa Lê Ðại Cang và phu nhân Ngọc Phiên quận chúa là những lớp kịch đầy xúc động đã lấy được những giọt nước mắt trào ra trên hàng ghế khán giả khi mâu thuẫn nội tâm nhân vật giữa lòng trung quân và nỗi oan nghiệt được đẩy đến cao trào. Ðạo diễn và tập thể nghệ sĩ nhà hát Tuồng Ðào Tấn với diễn xuất tinh tế đã lý giải được hành động nhân vật và tâm lý rất phụ nữ của Ngọc Phiên cũng như tình yêu của Lê Ðại Cang dành cho phu nhân gặp lòng trung quân trong ông đã tạo ra tính thuyết phục của vai diễn và vở diễn.

Kịch tính lại được đẩy lên cao trào với cái án "trảm giam hậu" vô lý giáng xuống nhân vật để rồi cái kết của vở diễn lại như một thông điệp: Khi cái ác hoành hành với mưu mô bẩn thỉu, người có công bị hàm oan, chân lý bị chà đạp thì vị trí người đứng đầu cụ thể là triều đình quan trọng biết chừng nào! Không thể có một xã hội "sạch", công bằng nếu triều đình chỉ là những hôn quân bạo chúa!

Vở diễn về một nhân vật lịch sử có thật trong nửa đầu thế kỷ 19 nhưng vẫn tươi rói giá trị, gần gũi với những bài học cho hôm nay về phẩm chất của người lãnh đạo biết lấy dân làm gốc, sáng suốt để xử lý công việc một cách minh bạch, công bằng.

Có thể bạn quan tâm

Giải Nhất thuộc về đội Mochi Mochi gồm các sinh viên từ Trường Ngoại ngữ-Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội. (Ảnh: TITC)

Người trẻ Việt Nam tìm hiểu, lan tỏa văn hóa, du lịch Việt-Nhật

Với chủ đề "Hai sắc màu-một hành trình", cuộc thi Sắc màu Việt-Nhật không chỉ tạo ra sân chơi mang tính học thuật mà còn có giá trị kết nối, lan tỏa và truyền cảm hứng mạnh mẽ. Các thí sinh đã mang đến nhiều góc nhìn sáng tạo, những câu chuyện sinh động và giàu cảm xúc về sự giao thoa văn hóa, du lịch của hai quốc gia.

Tuần lễ Tổ chức Sự kiện và Triển lãm Việt Nam hướng tới xây dựng nền tảng kết nối toàn diện cho hệ sinh thái triển lãm, tổ chức sự kiện và giải trí. (Ảnh: BTC)

Tạo nền tảng kết nối toàn diện cho ngành sự kiện, triển lãm

Với thông điệp “Định hình nền kinh tế trải nghiệm Việt Nam”, Tuần lễ Tổ chức sự kiện và Triển lãm Việt Nam được định vị là nền tảng kết nối thường niên của ngành sự kiện và triển lãm, nơi hội tụ doanh nghiệp, công nghệ, địa điểm, đơn vị tổ chức, nhà cung cấp dịch vụ, cơ quan quản lý, tổ chức đào tạo và cộng đồng nghề nghiệp.

Đại biểu, người dân và du khách thực hiện nghi lễ dâng hương Đức Thánh tại Đình Lệ Mật sáng ngày 6/5.

Rộn ràng Lễ hội truyền thống làng Lệ Mật năm 2026

Ngày 6/5, trong không gian cổ kính của Đình Lệ Mật (phường Việt Hưng, Hà Nội), đông đảo người dân và du khách đã tham dự khai mạc Lễ hội truyền thống làng Lệ Mật năm 2026, một trong những lễ hội dân gian tiêu biểu của Thăng Long-Hà Nội gắn với làng nghề cổ hơn 1.000 năm tuổi nằm bên bờ sông Hồng.

Hoa hậu Mística Núñez trực tiếp tham gia chế biến một số món ăn truyền thống của Việt Nam. (Ảnh do Đại sứ quán Việt Nam tại Venezuela cung cấp)

Thúc đẩy giao lưu văn hóa Việt Nam-Venezuela

Ngày 5/5 (theo giờ địa phương), tại trụ sở Đại sứ quán Việt Nam tại Venezuela, Đại sứ Vũ Trung Mỹ đã tiếp Hoa hậu Mística Núñez, đại diện Venezuela tham dự cuộc thi Hoa hậu thế giới lần thứ 73 (Miss World 2026) sẽ được tổ chức tại Việt Nam vào tháng 9/2026.

Với nhiều chính sách đặc thù, vượt trội về nguồn lực tài chính, đãi ngộ tài năng và thúc đẩy công nghiệp sáng tạo, Nghị quyết của Quốc hội được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" mạnh mẽ cho sự phát triển của nền văn hóa nước nhà trong giai đoạn mới. (Ảnh minh họa)

"Trải thảm đỏ" thu hút đầu tư vào phát triển công nghiệp văn hóa

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa văn hóa trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, Nghị quyết của Quốc hội quy định về việc hình thành các mô hình cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa và tổ hợp sáng tạo văn hóa, với nhiều chính sách ưu đãi vượt trội như hỗ trợ tiếp cận mặt bằng sản xuất, kinh doanh; miễn, giảm, hoàn thuế...

Các diễn viên Ninh Dương Lan Ngọc, Quang Tuấn và Trâm Anh dự kiến sẽ tham gia bộ phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Mật mã Đông Dương”: Đề tài tình báo tái xuất màn ảnh rộng sau gần 40 năm

Sau gần 40 năm vắng bóng trên màn ảnh rộng, đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam - chính thức trở lại trong dự án phim điện ảnh “Mật mã Đông Dương”, do Điện ảnh Công an nhân dân đầu tư sản xuất, ThreeC Studio thực hiện và Galaxy Studio phát hành.

Các thành viên Ban tổ chức, Ban Giám khảo cuộc thi Hoa hậu Quốc dân Việt Nam 2026 và một số hoa hậu, á hậu các cuộc thi sắc đẹp tại cuộc họp báo.

Trách nhiệm với cộng đồng là tiêu chí hàng đầu của cuộc thi Hoa hậu Quốc dân Việt Nam 2026

Trong bối cảnh nhiều cuộc thi sắc đẹp diễn ra thời gian qua, Hoa hậu Quốc dân Việt Nam là thương hiệu mang tính đại chúng và gần gũi, mở rộng cho nhiều đối tượng tham dự. Bên cạnh các tiêu chí về nhan sắc, hình thể, cuộc thi tập trung vào vẻ đẹp nội tâm, ý thức trách nhiệm và hoạt động vì cộng đồng.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt Hòa nhạc Ánh sáng - Chào năm mới 2026 do Báo Nhân Dân phối hợp Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tổ chức. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Lan tỏa bản sắc văn hóa Việt trên môi trường mạng

Nhờ công nghệ, nhiều giá trị văn hóa độc đáo bấy lâu ngỡ chỉ nằm im trong bảo tàng, nay đã được khai thác, tiếp thêm sức sống thông qua các sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ, người dân và cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn những sản phẩm có nội dung sai lệch, dẫn đến nguy cơ mờ nhòa bản sắc văn hóa dân tộc.

Những người đẹp thành danh từ cuộc thi Hoa hậu Việt Nam.

Khởi động cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2026

Ban tổ chức cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2026 đã chính thức công bố mùa mới, với chủ đề “Miền hương sắc”, tiếp tục định hình chuẩn mực sắc đẹp Việt trong bối cảnh mới.

Nền tảng số LaSoong được lựa chọn là hạ tầng công nghệ đồng hành với Hoa hậu Việt Nam 2026. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Ra mắt nền tảng số LaSoong đồng hành cùng Hoa hậu Việt Nam 2026

Ngày 5/5, tại Hà Nội, nền tảng số LaSoong đã được chính thức công bố đồng hành cùng cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2026 do Báo Tiền Phong phối hợp Hoàng Thành Media tổ chức, đánh dấu lần đầu tiên có một hạ tầng số chuyên biệt phục vụ chuỗi chương trình văn hóa, nghệ thuật và truyền thông có quy mô toàn quốc.

Truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn, đạo diễn lừng danh Cộng hòa Azerbaijan, Ajdar Ibrahimov.

Giới thiệu truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn Ajdar Ibrahimov

Nhằm lan tỏa tinh thần hữu nghị bền chặt và tương lai hợp tác sâu rộng giữa hai dân tộc Cộng hòa Azerbaijan và Việt Nam, ngày 5/5, tại Rạp Ngọc Khánh (Viện phim Việt Nam, Hà Nội), diễn ra buổi giới thiệu tập truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn, đạo diễn lừng danh Cộng hòa Azerbaijan, Ajdar Ibrahimov.

Trích từ một tác phẩm tham gia triển lãm.

Tranh màu nước và nghệ thuật hướng tới sự cân bằng

Triển lãm "Hơi thở màu nước" diễn ra tại Santea House, SBB Healthcare Premium, 199 Trường Chinh mang đến trải nghiệm khác biệt khi đưa hơn 80 tác phẩm của 9 họa sĩ vào không gian chăm sóc sức khỏe. Bên cạnh thưởng lãm, công chúng còn được lắng nghe, nhận diện cảm xúc và tìm lại sự cân bằng trong đời sống.

Không gian văn hóa làng trong đời sống đương đại. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Gắn phát triển với bảo tồn, phát huy giá trị không gian văn hóa làng Việt

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo Nghị quyết số 105/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, đang được triển khai rộng rãi tại nhiều địa phương.

Nhà thơ Lữ Mai giao lưu với các em học sinh Trường tiểu học Bình Minh.

Gieo bốn mùa yêu thương tới mầm non tương lai

Trong buổi sinh hoạt dưới cờ diễn ra vào tuần đầu tiên của tháng 5 tại Trường tiểu học Bình Minh (80 Thợ Nhuộm, Hà Nội), nhà thơ-nhà báo Lữ Mai đã mang đến những câu chuyện giản dị về thiên nhiên, khơi gợi tình yêu gia đình, cộng đồng và nuôi dưỡng sự tự tin, sáng tạo trong mỗi học sinh.