Ông Lê Hà Luân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, nhìn nhận: Dù tỉnh có lợi thế đầu nguồn sông Mê Công nhưng việc tiếp cận nguồn nước đang trở nên bất bình đẳng cục bộ. Trong khi phía bắc tỉnh thừa nước mùa lũ, thì các khu vực phía đông như vùng ngọt hóa Gò Công (hơn 54.000 ha) và các cù lao lại đang chịu áp lực hạn mặn khốc liệt. “Nếu khai thác và điều tiết hiệu quả sẽ tạo lợi thế cạnh tranh, thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững”, ông Luân nhấn mạnh.
Thực tế tại phường Bình Xuân phản ánh rõ vấn đề này. Địa phương từng trải qua giai đoạn thiếu nước nghiêm trọng trong các năm 2016 - 2020, khiến nhiều diện tích cây ăn trái bị thiệt hại. Hiện nay, nhu cầu nước sản xuất rất lớn do đất nông nghiệp chiếm khoảng 70%. Khu vực cao thì thiếu nước, trong khi vùng trũng lại bị ngập. Một số khu dân cư thiếu nước sinh hoạt, cần được đầu tư công trình trữ nước phù hợp.
Đồng quan điểm, ông Vũ Viết Hưng, Phó Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định: Nguồn nước phục vụ sinh hoạt, dân sinh khu vực hạ nguồn không thiếu nếu biết điều tiết hợp lý. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn xảy ra tình trạng thiếu nước vào các tháng 3, 4 hằng năm, cho thấy khâu điều tiết còn hạn chế.
Ứng phó hạn mặn, liên quan sự sinh tồn của hàng chục ngàn ha cây ăn trái đặc sản trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, đại diện Viện Cây ăn quả miền Nam đưa ra cảnh báo: Sầu riêng là loại cây mẫn cảm nhất, chỉ cần độ mặn vượt ngưỡng 1‰ là đã có nguy cơ “xóa sổ”. Do đó, khuyến cáo nhà vườn bên cạnh trữ nước trong túi ni-lông, ao bạt hộ gia đình, cần chuyển sang sử dụng các giống gốc ghép có khả năng chịu mặn tốt. Các nghiên cứu của Viện đã tuyển chọn được gốc ghép xoài chịu mặn đến 13‰, hay gốc ghép cây có múi chịu mặn 8‰. Đồng thời việc ứng dụng IoT (Internet vạn vật) với các cảm biến đo độ mặn, pH thời gian thực qua điện thoại thông minh sẽ giúp nông dân tránh được những cú “sốc mặn” cho cây trồng.
Cùng đó, để giải bài toán Gò Công bị chia cắt bởi kênh Chợ Gạo hiện nay, đại diện Viện Khoa học thủy lợi miền Nam đề xuất giải pháp công trình đột phá, đó là: Xây dựng hệ thống si phông (syphon) khổng lồ dẫn nước ngọt băng qua đáy kênh Chợ Gạo, hoặc nâng cấp trạm bơm Xuân Hòa thành trạm bơm điện công suất lớn (15m3/s), nhằm chủ động lấy nước ngay cả khi mực nước sông Tiền xuống thấp. Tuy nhiên, mọi giải pháp công trình sẽ kém hiệu quả nếu thiếu sự liên kết. Các chuyên gia nhấn mạnh, Đồng bằng sông Cửu Long phải được vận hành như “một thể thủy văn thống nhất”. Những công trình lớn như cống Hàm Luông hay cống Vàm Cỏ (dự kiến sau năm 2031) sẽ là những “bộ van điều tiết” quyết định khả năng giữ nước ngọt cho cả vùng.
Ông Nguyễn Phước Thiện - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh: Cần thay đổi tư duy từ “kiểm soát mặn” sang “chủ động quản trị nguồn nước”. Ngành nông nghiệp phải hoàn thiện ngay các kịch bản ứng phó sát thực tế, ưu tiên hỗ trợ thiết bị trữ nước cho dân vùng sâu, vùng cù lao. Về lâu dài, phải chủ động nguồn nước, giảm phụ thuộc vào yếu tố mặn từ bên ngoài, hướng tới an ninh nguồn nước bền vững.
Sau đợt hạn mặn lịch sử năm 2020, nhiều người dân, nhất là tại Cái Bè, Cai Lậy… đã chủ động hơn trong thích ứng, như tích cực trữ nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các biện pháp canh tác tiết kiệm nước, góp phần giảm thiểu thiệt hại.
