Chờ "sự thật" lên tiếng

Cho dù đến rạng sáng ngày 22/4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran “cho đến khi các lãnh đạo và đại diện của họ có thể đưa ra một đề xuất thống nhất” (nhằm chấm dứt cuộc chiến), thì trên thực tế, ở nhiều khía cạnh toàn cầu, tình hình đã thật sự đi vào một quỹ đạo tiêu cực.

Hàng triệu gia đình, nếu may mắn, có thể có được một bữa ăn mỗi ngày. Bình thường, họ phải chấp nhận nhịn đói. Có người đã phải ăn cả lá cây và thức ăn dùng cho chăn nuôi để tồn tại…

Những diễn biến căng thẳng xoay quanh cuộc khủng hoảng Eo biển Hormuz, cũng như hệ quả tiêu cực mà nó mang lại cho hệ thống an ninh năng lượng toàn cầu đã và đang chỉ rõ: Việc xây dựng các lộ trình thay thế, đa dạng hóa nguồn cung đã và đang trở thành yếu tố sống còn, đối với mọi nền kinh tế.

Trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu tiếp tục gia tăng, hệ thống tài nguyên nước cũng như ngành nông nghiệp thế giới hiện đã bắt đầu phải đối diện với một thách thức mới: Hiện tượng “mưa cực đoan (extreme rain)”.

Một thực tế đáng suy ngẫm: Dù chiếm gần một nửa diện tích hành tinh, hiện mới chỉ khoảng 1% vùng biển quốc tế được áp dụng các biện pháp bảo tồn.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên hợp quốc dự báo: Hàng chục triệu người có thể rơi vào tình cảnh thiếu đói nghiêm trọng, nếu xung đột quân sự Trung Đông kéo dài đến tháng 6/2026.

Như Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), bà Kristalina Georgieva, cảnh báo: Kịch bản giá dầu tăng 10% trong một năm có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 40 điểm cơ bản, đồng thời làm giảm 0,1-0,2% sản lượng kinh tế toàn cầu.

Ngay sau khi ngọn lửa xung đột bùng lên tại Trung Đông, thị trường năng lượng toàn cầu lập tức chao đảo và thậm chí trở nên hỗn loạn. Chính trong bối cảnh đó, vai trò của năng lượng tái tạo, đối với mọi hệ thống an ninh năng lượng quốc gia, lại càng được đề cao.

Tối 24/2 (giờ Washington, tức sáng 25/2 giờ Việt Nam), đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump lần đầu đọc Thông điệp Liên bang ở nhiệm kỳ thứ hai của mình. Trong suốt thời gian bài phát biểu ấy diễn ra, giới quan sát có thể cảm nhận được rất rõ những áp lực mà ông chủ Nhà trắng đang phải chịu đựng.

Theo số liệu ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2026 này sẽ có khoảng 239 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp. Song, mức ngân sách mà WHO kêu gọi các nước đóng góp, nhằm duy trì các dịch vụ y tế thiết yếu cho nhóm yếu thế ấy lại chỉ vỏn vẹn là một tỷ USD - đề xuất vang lên như một lời than thở bất lực.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), hiện tại, nợ công của sáu trong số bảy thành viên Nhóm Các nước công nghiệp phát triển (G7) đã bằng hoặc vượt tổng sản lượng kinh tế hằng năm - điều mà giới quan sát quốc tế xem là nguy cơ đe dọa kìm hãm tăng trưởng, cũng như gieo mầm bất ổn tài chính trên phạm vi toàn cầu.

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), thường được gọi ngắn gọn là Diễn đàn Davos (Thụy Sĩ) năm 2026 chứng kiến sự thay đổi rõ rệt trong cấu trúc chương trình nghị sự. Theo giới quan sát quốc tế, điều này thể hiện đường nét của một trật tự thế giới mới.

Đó là một nỗi lo lắng mơ hồ, nhưng không phải vô căn cứ. Từ rất lâu rồi, quyền quản lý Dải Gaza vẫn như một vết hằn, chia rẽ ngay cả nội bộ Palestine.

Năm 2026 sẽ là một năm đáng để giới quan sát quốc tế chờ đợi, cho dù mới trôi qua những ngày đầu tiên. Bởi, không ít những cuộc bầu cử từ nhiều châu lục có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến tình hình cũng như cục diện địa chính trị toàn thế giới.

“Năm 2026, tôi kêu gọi các nhà lãnh đạo ở khắp nơi trên thế giới: Hãy nghiêm túc. Hãy chọn con người và hành tinh thay vì nỗi đau. Chúng ta hãy cùng nhau đứng lên - vì công lý, vì nhân loại, vì hòa bình!” - Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nói trong thông điệp đón chào năm mới.

Cho dù nước chủ nhà vẫn giữ lập trường lạc quan về tiến trình ký kết Hiệp định tự do thương mại (FTA) giữa khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) và Liên minh châu Âu (EU), dự kiến diễn ra vào ngày 20/12.

Từ ngày 10/12, Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới chính thức áp dụng quy định độ tuổi tối thiểu đối với mạng xã hội, khi luật cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng như Facebook, Instagram, TikTok hay YouTube có hiệu lực. Một quyết định nhận được nhiều sự ủng hộ, nhưng cũng không ít những ý kiến trái chiều.

Tính đến ngày 2/12, theo số liệu thống kê chính thức, các tình trạng mưa lớn, bão lụt và lở đất tại hai khu vực Đông Nam Á - Nam Á đã khiến hơn 1.140 người thiệt mạng, cùng rất nhiều người vẫn còn đang mất tích. "Mùa bão" khốc liệt chưa từng thấy này đang đặt ra những mệnh đề vô cùng nghiêm túc và khó khăn.

Có một ngày đặc biệt, mang cái tên vẫn còn tương đối xa lạ đối với phần đông nhân loại: Ngày Quốc tế xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ (International Day for the Elimination of Violence against Women), được Liên hợp quốc ấn định vào ngày 25/11 hằng năm.

Sẽ có ít nhất 318 triệu người đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng vào năm 2026. Song, đến cả các cơ quan của Liên hợp quốc cũng chưa chắc đủ sức làm gì đó, để giảm bớt nỗi đau khổ ấy.

Với 60 phiếu thuận và 40 phiếu chống, ngày 11/11, Thượng viện Quốc hội Mỹ đã thông qua dự luật tài trợ nhằm mở cửa trở lại chính phủ liên bang, mở ra hy vọng chấm dứt tình trạng đóng cửa đã kéo dài từ ngày 1/10. Tuy nhiên…

Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) đã bắt đầu ngày 27/10, tại Hàn Quốc, với phiên thảo luận trù bị cuối cùng trước khi chính thức khai mạc.

Đó không chỉ thuần túy là một cuộc bầu cử, với những ý nghĩa chính trị vốn có.

Ngày 13/10, tại Ai Cập, trong khuôn khổ một hội nghị cấp cao do Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah El Sisi và Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng chủ trì, văn kiện thỏa thuận chấm dứt chiến sự trên Dải Gaza đã chính thức được ký kết.

Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu đã tuyên bố từ chức, chỉ hơn ba tuần sau khi được bổ nhiệm.

Cách mà giới đầu tư cũng như mọi ngành nghề trong nền kinh tế Mỹ gấp rút lên kế hoạch ứng phó trước nguy cơ “chính phủ đóng cửa” dự báo những kịch bản không mấy “yên ả” trong thời gian tới, và cũng trở thành những bài học quan trọng để toàn thế giới chiêm nghiệm.

Bất cứ hành trình lớn lao nào cũng bắt đầu từ những bước nhỏ. Và bởi vậy, cho dù sẽ còn phải vượt qua rất nhiều chông gai để tạo nên những thay đổi đáng kể trong hiện thực, Hiệp định quốc tế về biển cả (BBNJ) vẫn sẽ là một yếu tố quan trọng, trên con đường trả lại mầu xanh cho hành tinh.

Có thể hiểu điều đó theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, khi thế giới chứng kiến châu Âu - một trong những khu vực phát triển nhất trên địa cầu - oằn mình dưới những tác động kinh tế-xã hội từ những làn sóng nhiệt.