Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (CDC châu Phi) đã đưa ra một chiến lược trên toàn châu lục, nhằm chuyển đổi triệt để cách thức tài trợ cho các hệ thống y tế, tập trung nguồn lực vào lĩnh vực này.
Với số đợt bùng phát dịch bệnh tăng kỷ lục từ 152 đợt năm 2022 lên 213 đợt năm 2024, châu Phi đang đối mặt tình trạng khẩn cấp trong lĩnh vực y tế công cộng. Sự gia tăng đột biến này tạo áp lực nặng nề lên hệ thống y tế vốn đã yếu kém của châu lục, làm bộc lộ những điểm yếu cố hữu và suy giảm nghiêm trọng khả năng ứng phó của các quốc gia trong khu vực.
Trong bối cảnh viện trợ y tế bên ngoài cho châu Phi dự kiến giảm 70% trong giai đoạn 2021-2025, CDC châu Phi đã đưa ra chiến lược nhằm nâng cao tính tự chủ của y tế châu lục. Với sự hợp tác của các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi, CDC châu Phi sẽ nỗ lực sửa đổi kế hoạch tài chính y tế quốc gia, tăng cường đầu tư trong nước vào y tế, thí điểm các cơ chế doanh thu sáng tạo, phù hợp bối cảnh được thiết kế để huy động nguồn tài trợ bền vững và có thể dự đoán được.
Theo Tiến sĩ Jean Kaseya, Tổng Giám đốc CDC châu Phi, châu lục này không thể tiếp tục thuê ngoài cho việc bảo đảm an ninh y tế của mình. CDC châu Phi đang xây dựng một tương lai mà châu Phi đầu tư vào người dân của mình, thúc đẩy chương trình nghị sự y tế của riêng mình và ứng phó các cuộc khủng hoảng với tốc độ, sức mạnh và sự tự lực.
Chiến lược này thúc giục các chính phủ thực hiện Tuyên bố Abuja bằng cách phân bổ ít nhất 15% ngân sách quốc gia cho y tế, trong đó đưa ra các ý tưởng tài trợ sáng tạo như thuế đoàn kết đối với vé máy bay, rượu và dịch vụ di động; đồng thời khám phá cách sử dụng 95 tỷ USD tiền kiều hối hằng năm của châu Phi để hỗ trợ cho các ưu tiên y tế quốc gia.
Các công cụ tài chính hỗn hợp sẽ được sử dụng để giải phóng vốn công và tư cho các khoản đầu tư quan trọng vào cơ sở hạ tầng, y tế kỹ thuật số và sản xuất vaccine, vật tư y tế tại địa phương.
Việc triển khai kế hoạch huy động nguồn lực đầu tư vào y tế châu Phi sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn. Giai đoạn đầu (2025-2026) sẽ tập trung vào việc cập nhật các kế hoạch tài trợ y tế quốc gia tại 30 nước, thí điểm các cơ chế doanh thu sáng tạo và triển khai bảng thông tin minh bạch.
Giai đoạn hai (2026-2030) sẽ mở rộng các phương pháp tiếp cận thành công, với mục tiêu cho phép ít nhất 20 quốc gia tài trợ 50% hoặc hơn ngân sách y tế của họ, thông qua các nguồn trong nước bền vững.
CDC châu Phi cũng sẽ triển khai Bảng điểm tài trợ y tế châu Phi mới để theo dõi tiến độ, cải thiện sự liên kết của các nhà tài trợ và thúc đẩy hiệu quả chi tiêu trong nước.
Năm 2024, CDC châu Phi đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các quốc gia trong châu lục ứng phó nhiều tình trạng y tế khẩn cấp, nghiêm trọng, bao gồm dịch virus Marburg tại Rwanda, dịch đậu mùa khỉ và dịch tả tại nhiều quốc gia.
Với động lực chính trị từ Liên minh châu Phi và các cơ chế phối hợp khu vực, chiến lược trên đánh dấu bước ngoặt quan trọng đối với sự độc lập về y tế của châu Phi. CDC châu Phi đang nỗ lực đưa Lục địa Đen thoát khỏi sự tụt hậu, bước vào giai đoạn mới tự chủ và phát triển bền vững trong lĩnh vực y tế.
