Cảnh báo sớm để giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai

Thời gian qua, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, thiên tai diễn ra ngày càng bất thường, khốc liệt và không theo quy luật. Để chủ động phòng, chống có hiệu quả thì việc dự báo sớm được các hình thái diễn biến của thiên tai có ý nghĩa rất quan trọng để giảm đến mức thấp nhất thiệt hại có thể xảy ra.
Hoạt động quan trắc thủy văn cảnh báo sớm nguồn nước hạ du tại Trạm Thủy văn Hòa Bình.
Hoạt động quan trắc thủy văn cảnh báo sớm nguồn nước hạ du tại Trạm Thủy văn Hòa Bình.

Hệ thống cảnh báo sớm gắn với dự báo tác động là mục tiêu mà tất cả các cơ quan dự báo trên thế giới, trong đó có Việt Nam đang hướng đến, từ đó có các biện pháp chủ động ứng phó, phòng ngừa từ xa, góp phần quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai, phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh-quốc phòng.

Dự báo dựa trên tác động

Thông tin khí tượng-thủy văn luôn là nguồn tư liệu quan trọng đối với các ngành, lĩnh vực kinh tế-xã hội, phục vụ cuộc sống hàng ngày của người dân và góp phần bảo đảm quốc phòng-an ninh quốc gia, phát triển kinh tế-xã hội bền vững. Theo số liệu điều tra, thông tin, dữ liệu khí tượng-thủy văn có ảnh hưởng tới 11/17 mục tiêu phát triển bền vững và giữ vai trò tối quan trọng ở cả ba giai đoạn hoạt động là phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.

Trao đổi với phóng viên, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Khí tượng-Thủy văn (Bộ Tài nguyên và Môi trường) Hoàng Đức Cường cho biết, riêng đối với lĩnh vực nông nghiệp, sản phẩm dự báo không chỉ dừng lại ở những con số nhiệt độ, lượng mưa trung bình mà còn có thể cung cấp số giờ nắng, độ ẩm, nhiệt độ, lượng mưa chi tiết theo từng thời kỳ mùa vụ.

Xa hơn là các dự báo, cảnh báo về sâu bệnh, dự báo năng suất cây trồng theo các điều kiện thời tiết... Đặc biệt, những đợt hạn hán, xâm nhập mặn khốc liệt do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino năm 2020 được cảnh báo, phòng ngừa từ xa.

Việc này đã giúp Chính phủ và các địa phương điều chỉnh và chỉ đạo sản xuất kịp thời, giảm thiệt hại chỉ còn 10% so với đợt hạn hán, xâm nhập mặn năm 2016. Năm 2022, công tác dự báo tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

El Nino đang gây hạn hán nghiêm trọng trong thời gian vừa qua, dẫn đến các hồ chứa thủy điện, thủy lợi nhiều hồ xuống dưới mức nước chết. Ngành khí tượng-thủy văn đang thực hiện các bản tin dự báo phục vụ Quy trình vận hành hồ chứa theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và các bản tin dự báo nguồn nước đến các hồ phục vụ điều hành sản xuất điện.

Để giúp các bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương chủ động phòng ngừa thiên tai từ xa, ngành khí tượng-thủy văn đã dự báo dựa trên tác động. Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Khí tượng-Thủy văn Hoàng Đức Cường cho biết: Dự báo dựa trên tác động sẽ trả lời câu hỏi trọng tâm là khí tượng-thủy văn có khả năng gây ra tác động gì đối với nông nghiệp, giao thông, du lịch, nuôi trồng thủy sản…

Thí dụ như, thay vì trả lời câu hỏi là thời tiết ngày mai thế nào thì bản tin dự báo dựa trên tác động sẽ trả lời về thời tiết sẽ diễn ra như vậy, tác động như thế nào đến kinh tế-xã hội, đến với môi trường, đến con người.

Thay vì bản tin chỉ đưa các thông tin liên quan đến nhiệt độ, lượng mưa, mực nước lũ, mực nước sông, suối, hồ thì bản tin dự báo dựa trên tác động sẽ được bổ sung thêm các thông tin về ngưỡng lượng mưa, ngưỡng nhiệt độ, ngưỡng mực nước và điều đó ảnh hưởng thế nào đến các lĩnh vực của đời sống.

Đặc biệt, thay vì chỉ dự báo lượng mưa lớn ở một khu vực cụ thể thì dự báo dựa trên tác động cũng có thể chỉ ra khả năng xảy ra lũ lụt, sạt lở đất và thiệt hại đối với mạng lưới giao thông và cơ sở hạ tầng khu vực đó...

Nâng cao năng lực cảnh báo sớm

Quyết định số 18/2021/QĐ-TTg ngày 22/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ quy định về dự báo, cảnh báo, truyền tin thiên tai và cấp độ rủi ro thiên tai, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc cảnh báo sớm, cảnh báo chi tiết, tăng độ tin cậy của các bản tin.

Cùng với đó, việc quy định cấp độ rủi ro thiên tai trong Quyết định 18 được nghiên cứu kỹ lưỡng, điều chỉnh so với hình thái thiên tai xảy ra trong thời gian qua, để đưa ra những cấp độ phù hợp hơn với thực tế, tính chi tiết của cấp độ rủi ro thiên tai đã được phủ đến cấp huyện, từng lưu vực sông nhỏ, góp phần giúp công tác phòng, chống thiên tai sớm hơn, chủ động hơn.

Đặc biệt, khi cấp độ rủi ro thiên tai được dự báo phù hợp với thực tế thì việc tập trung nguồn lực đủ, đúng mức, chủ động trong công tác ứng phó, phòng tránh thiên tai sẽ được thực hiện tốt hơn, hiệu quả hơn.

Để làm tốt công tác dự báo sớm thiên tai, giúp các ngành chức năng đưa ra những chỉ đạo phù hợp, ngay từ đầu năm 2020, Tổng cục Khí tượng-Thủy văn đã thêm các thông tin cảnh báo tác động vào trong bản tin bão, áp thấp nhiệt đới.

Đến thời điểm hiện tại, tất cả các bản tin dự báo, cảnh báo của Tổng cục Khí tượng-Thủy văn đều phải kèm theo thông tin về khả năng tác động đến môi trường và điều kiện sống. Các bản tin dự báo tác động đưa ra cũng có thể giúp các cấp lãnh đạo, những người ra quyết định bảo vệ cộng đồng tốt hơn, như khuyến cáo việc sơ tán người, đóng cửa trường học và các biện pháp bảo vệ khác để giảm thiệt hại về người, cơ sở hạ tầng, từ đó góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy, công tác dự báo sớm, cảnh báo sớm rủi ro thiên tai rất hiệu quả đối với các loại hình thiên tai lớn như: bão, lũ, nắng nóng diện rộng; các loại hình thiên tai diễn ra từ từ như hạn hán, xâm nhập mặn,...

Một số loại hình thiên tai quy mô nhỏ, xảy ra nhanh cần thông tin chia sẻ về đối tượng bị tác động ở các khu vực, cần hoàn thiện thêm về cơ chế, phương thức chia sẻ thông tin từ các bộ, ngành, địa phương.

Tuy nhiên, để các bản tin dự báo sớm chính xác hơn nữa, dự báo theo thời gian thực, ngành khí tượng-thủy văn cần tiếp tục bổ sung, cải tiến cũng như thu thập thêm thông tin về các đối tượng có thể bị ảnh hưởng của các loại hình thiên tai khác nhau để có thể đưa ra các bản tin phù hợp, sát thực tế, nhất là các hình thái thiên tai lớn, phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng tới con người, tài sản, cộng đồng… trong mùa bão lũ năm nay.

Hiện nay, ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu đã chuyển sang một giai đoạn mới, đòi hỏi tất cả các quốc gia, trong đó có Việt Nam phải nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Các thông tin về dự báo không chỉ đơn thuần thông báo các chỉ số thời tiết, mà cần chuyển sang dự báo tác động - đưa ra cảnh báo về những ảnh hưởng của hình thái thời tiết cụ thể trong thời gian cụ thể, điều này có vai trò rất quan trọng để bảo vệ cuộc sống và sinh kế của người dân.

Đòi hỏi từ thực tiễn, ngành khí tượng-thủy văn cần xây dựng các giải pháp để tăng cường dự báo các hiện tượng thời tiết, khí hậu cực đoan, dự báo các rủi ro, tác động của thiên tai đến từng đối tượng chịu tổn thương; đầu tư hiện đại hóa hệ thống quan trắc, nâng cao chất lượng dự báo bằng công nghệ hiện đại.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

Hôm nay, đới gió Đông Nam ẩm gây tình trạng mưa phùn, nồm ẩm và sương mù dày đặc cho khu vực Bắc Bộ vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung thời tiết cải thiện rõ rệt với nắng hửng về chiều, còn tại Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ, nắng nóng cục bộ bắt đầu xuất hiện trên diện rộng khi mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

Hôm nay, không khí ẩm từ biển gây hiện tượng sương mù và mưa nhỏ cho miền Bắc vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì trạng thái nhiều mây, mưa rào do tác động của gió Đông Bắc và địa hình. Khu vực phía Nam thời tiết ổn định hơn với nắng gián đoạn, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời.

(Ảnh: THẾ ĐẠI)

Cập nhật dự báo thời tiết các khu vực trên cả nước dịp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Dự báo thời tiết phục vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, từ ngày 13-16/3/2026, nhiều khu vực trên cả nước phổ biến ít mưa, trời rét về đêm và sáng ở miền bắc; Nam Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng. Trên biển có gió đông bắc mạnh, biển động.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

Hôm nay, thời tiết nước ta có sự phân hóa rõ rệt do tác động của không khí lạnh tăng cường yếu. Trong khi miền Bắc và miền Trung đón mưa rào rải rác, thì khu vực Nam Bộ tiếp tục nắng mạnh, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long vẫn diễn biến phức tạp.

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử. (Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân)

Chủ động ứng phó thiên tai trong thời gian diễn ra bầu cử

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

Khối không khí lạnh suy yếu khiến nền nhiệt miền Bắc tăng nhẹ, tuy nhiên khu vực Tây Bắc Bộ cần đề phòng mưa rào và dông vào chiều tối do hội tụ gió. Tại miền Trung, mưa có xu hướng quay trở lại tập trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi. Trong khi đó, miền Đông Nam Bộ bắt đầu xuất hiện nắng nóng cục bộ.

Tăng cường kiểm soát khí thải động cơ phương tiện giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050. (Ảnh KHÁNH AN)

Đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh

Trong lộ trình trung hòa carbon, hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050 cũng như hạn chế nguồn ô nhiễm không khí tại đô thị, bên cạnh giải pháp tổng thể, việc kiểm soát khí thải động cơ của phương tiện tham gia giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả.

(Ảnh minh họa: TTXVN)

Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long thấp hơn trung bình nhiều năm

Dự báo, từ ngày 11-20/3, xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long có xu thế giảm dần vào cuối tuần. Độ mặn tại các trạm phổ biến thấp hơn so với độ mặn cao nhất tháng 3/2025. Theo cơ quan khí tượng, trong mùa khô năm 2025-2026, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ở mức thấp hơn năm 2024-2025 và trung bình nhiều năm.