Hai nguồn thu trên một thửa ruộng
Trên 6.000 m² ruộng ở thôn Trống Tông xã Mù Cang Chải, anh Lý A So duy trì mô hình trồng lúa kết hợp nuôi cá chép bản địa. Với người nông dân vùng cao, địa hình dốc, khí hậu khắc nghiệt, diện tích mặt nước dành riêng cho nuôi thủy sản hạn chế, bởi vậy, tận dụng chính những thửa ruộng đang trồng lúa để nuôi thêm cá là cách làm phù hợp với điều kiện tự nhiên.
Anh Lý A So chia sẻ: “Sau khi cấy lúa mùa, thả cá xuống ruộng. Những con cá chép nhỏ thích nghi với môi trường vùng cao, kiếm ăn giữa làn nước nông. Chúng ăn rong rêu, một số loại sâu bọ gây hại cho lúa, đồng thời khuấy bùn và thải chất dinh dưỡng, góp phần cải thiện môi trường đất. Cá có nguồn thức ăn tự nhiên, còn cây lúa được hưởng lợi từ hệ sinh thái ruộng nước. Để duy trì điều kiện sinh trưởng, phải giữ mực nước khoảng 20 cm, đắp bờ cao hơn thông thường nhằm hạn chế cá trôi xuống ruộng phía dưới khi mưa lớn. Việc thăm đồng thường xuyên cũng giúp phát hiện những loại bọ nước có thể gây hại cho cá”.
Đặc biệt, do kết hợp nuôi cá, người dân hạn chế sử dụng hóa chất và thuốc bảo vệ thực vật. Một số hộ lựa chọn trồng giống lúa Séng cù theo hướng hữu cơ, từng bước nâng giá trị cả hạt gạo lẫn cá chép ruộng.
Sau mỗi vụ mùa, trên diện tích 6.000 m², gia đình anh So thu hoạch khoảng 26 tạ thóc và 300 kg cá chép. Với giá thóc 14.000 đồng/kg, cá chép 120.000 đồng/kg, tổng thu nhập đạt khoảng 72 triệu đồng. Điều đáng nói là nguồn thu từ cá được tạo ra ngay trên diện tích ruộng vốn đã dành cho cây lúa.
Từ món ăn quen thuộc thành đặc sản vùng cao
Nếu nuôi cá trên ruộng trước đây chủ yếu để cải thiện bữa ăn gia đình, nay người dân đã nhìn thấy cơ hội phát triển hàng hóa. Cá chép ruộng tuy không lớn, mỗi con chỉ nặng khoảng 150-200 g, nhưng thịt ngọt, béo và săn chắc. Đến mùa thu hoạch, cá được người dân địa phương, nhà hàng và khách du lịch tìm mua.
Thời điểm thu hoạch cá thường gắn với mùa lúa chín. Khi những thửa ruộng bậc thang chuyển sang sắc vàng, cá chép ruộng cũng trở thành một sản vật mang dấu ấn riêng của vùng cao. Mô hình cá - lúa vì thế có thêm cơ hội kết nối với du lịch và thị trường nông sản đặc sản.
Không chỉ nuôi cá thương phẩm, một số hộ còn chủ động nhân giống để cung cấp cho những gia đình có nhu cầu. Anh Hờ A Câu tận dụng một bể nước nhỏ gần đầu nguồn để nuôi cá bố mẹ sinh sản. Những bó cỏ khô hoặc cây thủy sinh được thả vào bể làm nơi cho cá đẻ. Cá giống khoảng 10 ngày tuổi được đưa xuống ruộng, nuôi thêm một thời gian trước khi bán cho các hộ khác.
Mô hình cá - lúa cộng sinh có thể mang lại thu nhập tăng thêm khoảng 60 triệu đồng so với cách canh tác thông thường. Đây là động lực để người dân hướng tới nền nông nghiệp thân thiện môi trường.
