Đoàn khảo sát do Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh làm Trưởng đoàn, cùng tham gia đoàn có các cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu lịch sử, lãnh đạo địa phương cùng nhiều nhân chứng từng sinh sống tại khu vực nghĩa địa Đô Thành trước đây.
Ít ai biết rằng, trước khi trở thành một công viên rộng lớn giữa lòng đô thị hiện đại, nơi đây từng là nghĩa địa Đô Thành, một trong những nghĩa trang lớn nhất của Sài Gòn trước năm 1975.
Trong không khí trang nghiêm, đoàn công tác tổ chức dâng hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ và đồng bào đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Những nén hương bày tỏ sự tri ân và thể hiện quyết tâm của các thế hệ hôm nay trong hành trình tìm lại danh tính và nơi yên nghỉ của các liệt sĩ còn thất lạc.
Theo dòng chảy thời gian và sự phát triển của thành phố, diện mạo vùng đất đã thay đổi hoàn toàn. Dù vậy, trong ký ức của nhiều nhân chứng vẫn lưu giữ những câu chuyện chưa khép lại của những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Nhiều nhân chứng đã chứng kiến những biến động của khu vực này cách đây gần 60 năm đã cùng đoàn công tác đối chiếu thực địa với những bức ảnh lịch sử, sơ đồ và ký ức còn lưu giữ.
Từng bước chân chậm rãi trên nền đất cũ, từng góc nhìn được đối chiếu với những tấm ảnh đen trắng đã nhuốm màu thời gian. Các nhân chứng cùng đơn vị chuyên môn phân tích, so sánh từng hàng cây, lối đi, cao độ địa hình và vị trí các công trình hiện hữu nhằm tìm ra các dấu hiệu có giá trị phục vụ công tác xác minh.
Theo lời kể của các nhân chứng, khu vực khảo sát hiện nay từng thuộc nghĩa địa Đô Thành, sau này thường được gọi là nghĩa địa Chí Hòa. Đây là địa bàn được nhiều nguồn tư liệu nhắc đến liên quan việc chôn cất tập thể các chiến sĩ, đồng bào hy sinh trong giai đoạn chiến tranh, nhất là sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968.
Ông Nguyễn Văn Thiều, nhân chứng chia sẻ, dù thời gian đã lùi xa hàng chục năm nhưng nhiều hình ảnh về khu nghĩa địa ngày ấy vẫn còn in đậm trong trí nhớ ông.
Chính những ký ức tưởng chừng rời rạc đó hôm nay lại trở thành nguồn tư liệu quý giá, góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng từng bước làm sáng tỏ những khoảng trống của lịch sử.
Ngoài dựa vào các nhân chứng, đoàn khảo sát còn huy động sự tham gia của các nhà nghiên cứu lịch sử, kiến trúc sư và cán bộ chuyên môn để giải mã các chi tiết trong ảnh tư liệu, đối chiếu với hiện trạng địa hình.
Mỗi chi tiết nhỏ được phát hiện đều có thể trở thành mắt xích quan trọng giúp xác định chính xác khu vực nghi vấn.
Đồng chí Trần Thanh Ngọc, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Hòa Hưng cho biết, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan trong quá trình xác minh, nghiên cứu, tạo mọi điều kiện thuận lợi để triển khai các bước tiếp theo khi có căn cứ khoa học và thực tiễn.
Phát biểu tại buổi khảo sát, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Mỗi nguồn tư liệu, mỗi lời kể của các nhân chứng đều có giá trị đặc biệt trong hành trình tìm kiếm các liệt sĩ. Đây là nhiệm vụ chuyên môn và là trách nhiệm chính trị, đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn' của dân tộc đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc”.
Theo Thiếu tướng Trung, việc xác minh các địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ là công việc đòi hỏi sự kiên trì, thận trọng và khoa học. Dù còn nhiều khó khăn do sự thay đổi của địa hình, thời gian và điều kiện lịch sử nhưng mỗi thông tin được làm rõ sẽ góp phần đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ và đồng đội, đồng thời làm đầy đủ hơn những trang sử còn dang dở.
Dưới những tán cây xanh mát và những lối đi bình yên trong công viên Lê Thị Riêng, có thể vẫn còn những câu chuyện chưa được kể hết, nơi đó còn những người con của đất nước vẫn đang chờ ngày được gọi tên.
Vì thế, cuộc khảo sát thực địa tìm kiếm các liệt sĩ lần này chính là hành trình của trách nhiệm, của lòng biết ơn và khát vọng đưa những người đã ngã xuống trở về với gia đình, quê hương, đồng đội.
