Dấu ấn lịch sử, tín ngưỡng đặc biệt
Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa là di tích lịch sử-văn hóa cấp tỉnh tiêu biểu, được hình thành từ thế kỷ 15 dưới triều đại Vua Lê Thánh Tông, giai đoạn nhà nước Đại Việt phát triển rực rỡ về quốc gia, dân tộc, quan hệ đối ngoại. Theo sử liệu và truyền thống địa phương, trong cuộc kháng chiến chống quân Chiêm Thành xâm lược, Đại Việt đã nhận được sự hỗ trợ từ Vương quốc Lạn Xạng (Lào). Nhà vua Lào đã cử Công chúa Nhồi Hoa cùng nhiều tướng sĩ, đội tượng binh, voi chiến sang Đại Việt để huấn luyện, hỗ trợ chiến đấu bảo vệ chủ quyền đất nước.
Sau khi hoàn thành sứ mệnh, trên đường trở về nước, công chúa lâm bệnh và qua đời tại vùng đồi đền thuộc làng Thái Sơn, nay là phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Công chúa được biết đến là người phụ nữ kiên cường, dũng cảm.
Triều đình nhà Lê và nhân dân địa phương đã tổ chức an táng trọng thể, xây dựng lăng mộ, đền thờ ngay tại nơi công chúa qua đời. Trải qua hơn 500 năm, ngôi đền vẫn được gìn giữ như biểu tượng thiêng liêng của nghĩa tình quốc tế.
Đền thờ được xây dựng theo kiến trúc truyền thống của đền miếu Việt Nam, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên và không gian văn hóa bản địa. Tổng thể công trình gồm nghi môn, sân đền, tòa tiền bái, hậu cung cùng nhiều hạng mục phụ trợ.
Gắn bó tại đền hơn 30 năm, ông Đinh Thế Đoan, Chủ nhang Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa cho biết, người dân nơi đây luôn coi công chúa như người con của đất Việt và có sức ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Người dân tin rằng, công chúa là biểu tượng của lòng nhân hậu, tinh thần đoàn kết và luôn che chở, phù hộ cho nhân dân làm ăn thuận lợi, cuộc sống bình an. Vì vậy, mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo di tích đều nhận được sự đóng góp tích cực của người dân.
Theo ông Đoan, khu vực đền cũng từng là cơ sở cách mạng trong thời kỳ kháng chiến, gắn với hoạt động của các công binh xưởng chế tạo vũ khí phục vụ chiến đấu. Sau chiến tranh, người dân tiếp tục khôi phục và gìn giữ ngôi đền cho đến ngày nay.
Xây dựng không gian văn hóa, Du lịch Việt Nam-lào
Hằng năm, tại Ninh Bình vào ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch, lễ hội truyền thống Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa được tổ chức trang trọng. Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm theo đúng phong tục bản địa, thu hút đông đảo nhân dân, du khách thập phương. Phần hội tạo không gian giao lưu cộng đồng và kết nối các thế hệ. Điểm nhấn là những điệu múa Chăm-pa uyển chuyển từ “đất nước triệu voi” của các du học sinh Lào tại tỉnh.
Hiện đền thờ vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống và cầu nối quan trọng trong giao lưu văn hóa, đối ngoại nhân dân giữa hai nước.
Thời gian qua, với sự hỗ trợ của tỉnh, Bộ Văn hóa và Du lịch Lào đã cử các đoàn chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử sang khảo sát, nghiên cứu khu di tích, tổ chức hai hội thảo khoa học. Qua đó, nhiều tư liệu lịch sử đã khẳng định công chúa là nhân vật có thật trong lịch sử. Ông Nguyễn Quốc Hưng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Tây Hoa Lư cho biết, địa phương đang phối hợp các cơ quan chức năng nghiên cứu quy hoạch khu vực đền thành công viên văn hóa Việt Nam-Lào; tổ chức các hội thảo, sưu tầm tư liệu, hiện vật nhằm hoàn thiện hồ sơ đề xuất công nhận là di tích cấp quốc gia.
