Nơi đây từng được coi là “địa ngục trần gian” giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước, là biểu tượng sáng ngời về tinh thần cách mạng, ý chí kiên cường, bất khuất của các chiến sĩ cộng sản.
Những ngày đầu tháng 8, chúng tôi có dịp về Nhà tù Sơn La, nơi ghi dấu những trang sử bi hùng của dân tộc. Đứng trước những bức tường đá đầy kỷ niệm, ai cũng rạo rực trước tinh thần kiên cường của các chiến sĩ cộng sản đã từng sống và chiến đấu tại đây.
Nhà tù Sơn La do thực dân Pháp xây dựng năm 1908 với diện tích ban đầu là 500m². Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo toàn dân tộc tiến hành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Hoảng sợ trước phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc của cách mạng Việt Nam ngày càng dâng cao, thực dân Pháp đã mở rộng Nhà tù Sơn La thêm 1.500m² vào năm 1930 và 170m² vào năm 1940. Nhà tù Sơn La được chuyển thành Ngục Sơn La. Thực dân Pháp đã biến nơi đây thành địa ngục để giam cầm, đầy ải và thủ tiêu ý chí đấu tranh của những người cộng sản Việt Nam.
Tại nơi đầy sự chết chóc này, hơn bao giờ hết, khí tiết của những người chiến sĩ cộng sản đã tỏa sáng và thắp lên ngọn lửa đấu tranh cách mạng, lan tỏa khắp núi rừng Tây Bắc. Nhà tù trở thành một trường học cách mạng vĩ đại rèn luyện và bổ sung cho Đảng, cho cách mạng những chiến sĩ cộng sản xuất sắc như các đồng chí: Tô Hiệu, Lê Duẩn, Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng, Văn Tiến Dũng, Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Trân và nhiều đồng chí trung kiên khác. Từ năm 1930 đến 1945, có 1.013 lượt chiến sĩ cách mạng của Đảng, của dân tộc đã bị thực dân Pháp giam cầm, đầy ải ở chốn ngục tù này.
Sự kiên cường, bất khuất của các thế hệ cha ông trong cuộc đấu tranh giành độc lập đã khơi dậy lòng tự hào dân tộc sâu sắc trong lòng du khách. Khi chứng kiến những hiện vật lịch sử, không gian giam cầm khắc nghiệt, những câu chuyện về sự tra tấn dã man, nhiều du khách không khỏi xúc động và nghẹn ngào.
Em Trần Hoàng Nam, 17 tuổi, du khách đến từ Hà Nội cho biết, em được học môn Lịch sử cho nên hiểu rõ hơn về công lao, sự hy sinh to lớn của những người đi trước. Trước khi đi tham quan cùng gia đình đến khu di tích, em đã tìm hiểu thêm thông tin trên mạng. Cảm nhận đầu tiên là em thấy khí thế hào hùng của dân tộc ta, nhất là những người đi trước đã dũng cảm hy sinh để chúng em có được như ngày hôm nay. Em cũng cảm thấy xúc động trước những hiện vật, câu chuyện về tinh thần bất khuất, kiên trung của các chiến sĩ cộng sản, tiêu biểu là người chiến sĩ Tô Hiệu. Hiện nay, nhà tù có nhiều hạng mục đã bị bom đạn tàn phá. Khi tham quan ảo bằng mô hình 3D trên trang website của Bảo tàng tỉnh, em hình dung được đầy đủ hơn, nhất là các video về giam cầm, tra tấn chiến sĩ cách mạng thật sự xúc động.
Tại Bảo tàng Sơn La, đội ngũ viên chức, nhân viên luôn ý thức sâu sắc được vai trò của mình trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích. Họ luôn nỗ lực học hỏi, trau dồi kiến thức, cải tiến phương pháp thuyết minh để thu hút du khách, nhất là thế hệ trẻ.
Tại Bảo tàng Sơn La, đội ngũ viên chức, nhân viên luôn ý thức sâu sắc được vai trò của mình trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích. Họ luôn nỗ lực học hỏi, trau dồi kiến thức, cải tiến phương pháp thuyết minh để thu hút du khách, nhất là thế hệ trẻ.
Chị Cầm Thị May, thuyết minh viên chia sẻ: “Một câu chuyện thật xúc động gắn liền với Nhà tù Sơn La là về cây đào Tô Hiệu. Đồng chí Tô Hiệu, người bị giam cầm tại đây và được xem là cánh chim đầu đàn của phong trào cách mạng, đã ươm một mầm đào bên cạnh xà lim của mình. Dù bệnh tật và sự tra tấn của kẻ thù, đồng chí vẫn tiếp tục viết tài liệu, truyền đạt kinh nghiệm và huấn luyện đảng viên. Sau khi đồng chí hy sinh, cây đào này đã trở thành biểu tượng cho sức sống mãnh liệt, ý chí quật cường và niềm hy vọng vào tương lai cách mạng”.
Năm 2022, bảo tàng và thư viện tỉnh thí điểm triển khai nhiều giải pháp công nghệ hiện đại, tiêu biểu là ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và hệ thống QR. Công nghệ thực tế ảo giúp du khách có thể tham quan không gian trưng bày 3D, khám phá những hiện vật, bối cảnh lịch sử một cách sinh động và chân thực hơn, ngay cả khi họ không có mặt tại bảo tàng.
Giám đốc Bảo tàng tỉnh Sơn La Ngô Thị Hải Yến cho biết, hiện nay, bảo tàng đã đưa vào vận hành phần mềm ứng dụng công nghệ thực tế ảo, cho phép người dân và du khách tham quan không gian trưng bày dưới dạng 3D trực tuyến. Đây là bước tiến quan trọng trong việc áp dụng công nghệ số vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh đến với công chúng. Thời gian tới, bảo tàng sẽ tiếp tục hoàn thiện, khai thác phát huy và quảng bá ứng dụng để du khách có thể tiếp cận công nghệ linh hoạt hơn và thay đổi hình thức trưng bày, phục vụ khách tham quan theo hướng mới.
Kể từ khi áp dụng các giải pháp chuyển đổi số, nhất là công nghệ thực tế ảo và hệ thống mã QR, lượng khách truy cập vào trang thông tin điện tử cũng như đến tham quan trực tiếp tại bảo tàng và thư viện tỉnh đã tăng cao. Nhiều du khách trong và ngoài tỉnh bày tỏ sự hứng thú với trải nghiệm tham quan 3D trực tuyến, từ đó thúc đẩy nhu cầu đến tận nơi để khám phá hiện vật, không gian trưng bày và các hoạt động văn hóa. Việc ứng dụng công nghệ đã giúp mở rộng đối tượng tiếp cận, thu hút thêm đông đảo công chúng và góp phần nâng cao hiệu quả quảng bá hình ảnh địa phương...
