Việc canh tác này gây ô nhiễm môi trường không khí, đất, nước và đặt ra nhiều vấn đề cho nền nông nghiệp đang hướng đến là: xanh, sạch, bền vững. Chính vì vậy, một số tổ chức, cá nhân tận dụng lá dứa bỏ đi để biến thành những sợi tơ phục vụ cho ngành dệt may.
Gia đình ông Nguyễn Văn Tám (xã Hưng Thạnh) có hơn 2,5 ha đất chuyên canh trồng dứa. Với kinh nghiệm gần 30 năm, ông Tám thường sử dụng thuốc diệt cỏ phun lên lá cho cây chết và đốt bỏ sau khi kết thúc vụ mùa. Ông cho biết: “Việc xử lý theo cách này phải tốn chi phí gần 3-4 triệu đồng/ ha và có thể tiêu diệt được mầm bệnh trên lá, thân cây dứa. Tuy vậy, đốt đồng đã gây ô nhiễm không khí rất lớn, ảnh hưởng đến sức khỏe cho người dân sống lân cận. Nhưng, nông dân nơi đây không còn cách nào khác để xử lý tốt hơn”.
Vài năm trở lại đây, một số tổ chức, cá nhân đến vùng nguyên liệu trồng dứa để thu mua hoặc xin lá về làm tơ sợi. Việc này, nông dân rất phấn khởi. Tuy vậy, số lượng còn rất hạn chế. Ông Nguyễn Văn Tám nói thêm: “Nếu có những đơn vị thu mua lá dứa ổn định, người dân sẽ giảm được chi phí xử lý, không còn ô nhiễm môi trường vùng trồng. Ngược lại, người trồng có thêm nguồn thu nhập ổn định. Với 2,5 ha, lá dứa có thể thu được hàng chục tấn”.
Từ phế phẩm, lá dứa có thể biến thành tơ sợi để dệt vải. Quy trình sản xuất tơ sợi từ lá dứa bao gồm việc cắt lá, đưa qua máy tách sợi, phơi và cắt tỉa. 70 kg lá dứa sẽ thu được 1 kg xơ. Xơ dứa thô sau đó được bông hóa và kéo thành tơ để dệt vải. Việc này không chỉ tạo ra nguồn nguyên liệu độc đáo, mà còn là một bước tiến quan trọng trong ngành dệt may.
Ông Nguyễn Ngọc Quyền (xã Lương Hòa Lạc) cũng đã nghiên cứu thực hiện mô hình sản xuất tơ sợi từ lá dứa và đã thành công bước đầu. Ông Quyền cho biết: “Trong một lần tình cờ đến nhà bạn ở huyện Tân Phước của tỉnh Tiền Giang (cũ) để chơi, tôi nhìn thấy sau khi thu hoạch trái, lá dứa đều bị nông dân phun thuốc cỏ và đốt cháy. Khi nhìn thấy điều này, mình nhớ lại câu chuyện bà ngoại từng kể: Trong thời kỳ kháng chiến, bà thường dùng vật dụng cạo lá dứa để lấy sợi rồi se thành chỉ may vá đồ cho bộ đội. Từ đây, một dự định về việc tạo ra sản phẩm có ích từ lá dứa ấp ủ”.
Qua tìm hiểu, ông Quyền biết đến Công ty cổ phần nghiên cứu sản xuất và phát triển sợi Eco đã sản xuất ra máy đánh tơ sợi từ lá dứa. Sau thời gian nghiên cứu và tham quan thực tế mô hình, ông Quyền quyết định thành lập Công ty trách nhiệm hữu hạn Bạch Chấn Phi và đầu tư thử nghiệm 2 máy đánh sợi dạng nhỏ để sản xuất tơ sợi từ lá dứa. Chiếc máy công suất chỉ có khoảng 2,5kg thành phẩm/ngày.
Sau một thời gian thử nghiệm, nhận thấy triển vọng nên công ty đã liên kết với một doanh nghiệp khác để đầu tư dây chuyền sản xuất từ đánh sợi tơ dứa đến bông hóa. Theo đó, tơ sợi dứa sẽ được sản xuất dưới dạng thô sau đó sẽ qua quy trình bông hóa để kéo thành sợi phục vụ sản xuất vải.
Theo ông Quyền, một ha dứa ước tính thu hoạch được khoảng 10 tấn lá. Sau khi lá dứa mang về sẽ đưa vào máy đánh sợi. Kế đến, tơ sợi sẽ được mang đi rửa bớt bụi bẩn và đem đi phơi khô. Hiện, doanh nghiệp chỉ sản xuất sợi thô để cung cấp cho các nhà máy. Tơ sợi thô được bán cho các nhà máy với giá khoảng 175.000 đồng/kg. Do bước đầu thử nghiệm, chi phí đầu tư công nghệ nhiều, tiền thuê nhân công thu hoạch lá dứa cao nên lợi nhuận của doanh nghiệp tương đối thấp. Vì vậy, công ty chưa thể mở rộng quy mô sản xuất.
Ngoài sản phẩm chủ lực là tơ sợi dứa, ông Quyền còn đang phối hợp với Trường đại học Tiền Giang thực hiện đề tài nghiên cứu cấp cơ sở để sản xuất phân vi sinh từ vỏ lá dứa sau khi tách tơ sợi. Hiện, đề tài đã được phê duyệt. Sắp tới đây, công ty sẽ phối hợp với Trường đại học Trà Vinh để nghiên cứu sản xuất gỗ nhẹ từ phần vỏ lá dứa sau khi tách tơ sợi. Đối với phần nước thải trong quá trình rửa tơ sợi, công ty đang phối hợp với Viện Cây ăn quả miền Nam nghiên cứu thêm vi sinh vào để tạo thành nước phân bón cho cây trồng.
Trên thực tế, ông Quyền đã thu về những thành công bước đầu trong việc biến một loại vật liệu tưởng chừng như vô giá trị thành những tơ sợi vải bền vững, mang lại cuộc cách mạng lớn cho ngành công nghiệp dệt may, góp phần giải quyết nguồn phụ phẩm trong nông nghiệp, giảm thiểu tối đa ô nhiễm môi trường.
Bà Trần Thị Mỹ Hải, chủ xưởng sản xuất xơ bông hóa thuộc Công ty cổ phần Nghiên cứu đầu tư và phát triển xơ sợi tự nhiên Việt Nam (trụ sở tại tỉnh Tây Ninh) vào vùng nguyên liệu ở xã Hưng Thạnh (tỉnh Đồng Tháp) mua lá dứa về chế biến thành tơ sợi cho biết, Việt Nam có 52.000 ha dứa, tương đương với khoảng 63.000 tấn xơ dứa thô đang bị đốt bỏ. Đây là nguyên liệu rất tốt cho ngành dệt may.
Nắm bắt được vấn đề này, công ty đã tiến hành thu mua lá dứa và đưa về xưởng để xử lý thành tơ sợi phục vụ cho ngành dệt may. Lá dứa tươi có chiều dài từ 0,4m trở lên được thu mua với giá 1.000-1.500 đồng/kg. Sau khi lá dứa được tái chế thành tơ sợi, phần còn lại được doanh nghiệp ủ thành phân bón hữu cơ để bón cho cây trồng.
Việc xây dựng các mô hình kinh tế tuần hoàn từ các phế phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn tạo ra giá trị kinh tế mới, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn và hướng tới một nền nông nghiệp xanh, bền vững.
