Nhân tố nổi bật của năm
Trong Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số 2025 do Viện Nghiên cứu báo chí Reuters (Mỹ) thực hiện khảo sát với 326 nhà lãnh đạo truyền thông đến từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ, kết quả nổi bật nhất cho thấy, để tăng cường hiệu quả công việc, 96% số tòa soạn sẽ tiếp tục sử dụng AI để làm SEO, dịch tự động, biên tập… (back-end efficiency). 80% số tòa soạn sẽ sử dụng AI để cải thiện và đề xuất nội dung cá nhân hóa. 77% dùng để tạo nội dung và 73% dùng để thu thập tin tức (bao gồm xác thực thông tin, phát triển báo chí dữ liệu và điều tra). 67% số tòa soạn được khảo sát sẽ dùng AI để lập trình và 63% dùng cho các mục đích thương mại.
Hiện nay, các tòa soạn báo lớn trên thế giới đều tự tạo ra những bộ công cụ AI của riêng mình. Những tờ báo lớn như New York Times, Financial Times đã lập các nhóm hạt nhân thử nghiệm công nghệ và thúc đẩy văn hóa thay đổi trong tòa soạn. JP/Politikens Media Group tạo ra công cụ MAGNA - một công cụ AI có thể hỗ trợ nhiều tác vụ biên tập, từ sửa lỗi chính tả đến tạo văn bản. Thậm chí công cụ này có thể điều chỉnh nội dung theo văn phong của từng ấn phẩm.
Tờ nhật báo lớn nhất của Phần Lan Helsingin Sanomat lại tập trung nhiều hơn vào các tác vụ thu thập và nghiên cứu thông tin như dịch thuật, hỗ trợ điều tra dữ liệu, tạo dòng thời gian (timeline) tự động cho các bài báo, câu chuyện. Điều đáng nói là bộ công cụ này được đào tạo bằng kho dữ liệu của chính Helsingin Sanomat. Tạp chí tin tức có số lượng xuất bản lớn nhất châu Âu và quan trọng nhất của Đức Der Spiegel và rất nhiều tòa soạn khác đang thử nghiệm dùng AI để kiểm tra các bài báo đạo văn, tích hợp chức năng này vào hệ thống quản lý nội dung (CMS) của tòa soạn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng, các khoản đầu tư vào bộ công cụ AI riêng ở mỗi tòa soạn cần mất nhiều thời gian và chi phí thuê chuyên gia khá tốn kém.
Xu hướng trong năm 2025, 75% các tòa soạn sẽ đầu tư nhiều vào chức năng công nghệ phát triển giọng nói, chuyển đổi bài viết dưới dạng văn bản thành tệp tin âm thanh với nhiều ngôn ngữ và giọng điệu khác nhau. 70% sẽ dùng AI để tóm tắt nội dung ở đầu bài viết. Ngoài ra, các chức năng tìm kiếm chatbot/AI hay chuyển câu chuyện dưới dạng văn bản thành định dạng video đều nhanh chóng ứng dụng AI.
Theo Báo cáo Triển vọng năm 2025 (World Press Trends Outlook) của Hiệp hội Báo chí và các nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA), với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), các cơ quan báo chí trên thế giới đang tìm cách tận dụng công nghệ để tối ưu hóa quy trình sản xuất nội dung và nâng cao trải nghiệm người dùng. Đặc biệt là các nền tảng AI tạo sinh (GenAI). Ngoài ra, việc sản xuất video cũng đang trở thành lĩnh vực được các tòa soạn đầu tư mạnh mẽ.
Phục vụ tốt hơn nhu cầu của công chúng
Không bỏ lỡ “chuyến tàu trí tuệ nhân tạo”, nhiều tòa soạn ở Việt Nam đã tích cực ứng dụng AI. Các khâu sản xuất tin tức, phân tích độc giả, sản xuất podcast, video và các sản phẩm đa phương tiện khác phát triển mạnh mẽ. Từ năm 2016, báo điện tử VietnamPlus của Thông tấn xã Việt Nam đã ứng dụng công cụ Wochit để sản xuất các video ngắn. Đến năm 2021, VietnamPlus tiếp tục ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược với Công ty Giải pháp công nghệ Insider với mục tiêu sử dụng AI để tăng lưu lượng người dùng, truyền tải thông điệp được cá nhân hóa đến từng bạn đọc với nhu cầu khác nhau, gợi ý các nội dung yêu thích của người đọc theo dạng Thư tòa soạn (Newsletter)…
Theo số liệu của Trung tâm Hỗ trợ chuyển đổi số báo chí (Bộ Thông tin và Truyền thông), năm 2024, báo Lao động đạt mức xuất sắc về mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí, đồng thời là một trong những đơn vị dẫn đầu trong các cơ quan báo chí Trung ương. Tòa soạn báo Lao động đã ứng dụng AI vào các quy trình nghiệp vụ như: sản xuất tin bài để tạo bản tin có sử dụng biên tập viên ảo, dịch toàn bộ nội dung sang phiên bản tiếng Anh, tạo phụ đề tiếng Anh cho video.
VnExpress cũng là một trong số 28 cơ quan đạt xuất sắc theo kết quả đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số trong lĩnh vực báo chí Việt Nam năm 2024. Tòa soạn báo tối ưu hóa việc ứng dụng thuật toán công nghệ và AI ở phần lớn khâu nội dung, đến các sản phẩm nội dung độc quyền đa phương tiện. Họ có riêng thuật toán sắp xếp nội dung trang chủ theo nguyên tắc cá nhân hóa một phần. Qua đó độc giả dễ tiếp cận tin chưa đọc ở vị trí thuận tiện nhất. AI cũng được ứng dụng tóm tắt tin tức cho độc giả bằng văn bản và giọng nói. Đặc biệt trong chương trình Điểm tin Podcast, AI thay thế 70% sức người, sản xuất 3 điểm tin mỗi ngày. Thậm chí, ứng dụng Robot Journalism tham gia viết bài tổng hợp thị trường chứng khoán, bản tin tổng hợp thể thao, trắc nghiệm. Có thể khẳng định, việc ứng dụng AI vào báo chí đã đem lại nhiều cải tiến, nâng cao chất lượng, nội dung và phục vụ tốt hơn nhu cầu của công chúng.
Bên cạnh những mặt tích cực mà AI đem lại cho hoạt động báo chí, cũng cần quan tâm đến các thách thức, hạn chế do việc ứng dụng AI tạo ra. Một trong những thách thức lớn nhất mà AI mang đến là việc tạo ra và lan truyền tin giả (fake news) hoặc bóp méo sự thật. Các công nghệ như Deepfake và AI-generated text (GPT) có thể tạo ra nội dung giả mạo, gây khó khăn cho các tòa soạn trong việc xác minh thông tin.
AI có thể thay thế con người trong một số công việc nhất định, đặc biệt là trong việc sản xuất nội dung tự động. Điều này đặt ra câu hỏi về vai trò của các nhà báo trong tương lai và làm thế nào để họ thích nghi với sự thay đổi này.
Việc AI thu thập và phân tích dữ liệu người dùng đặt ra những lo ngại về quyền riêng tư, bảo mật của người dùng. Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số 2025 của Viện Nghiên cứu báo chí Reuters (Mỹ) cũng đưa ra cảnh báo về “vũng lầy AI”. Đó là sự tràn lan của nội dung chất lượng thấp (bao gồm cả văn bản và hình ảnh) được tạo ra bằng công nghệ AI tạo sinh. Điều này sẽ là mối nguy hiểm cho giá trị đích thực của báo chí. Khi công chúng phải tiếp cận nhiều nội dung có chất lượng thấp, điều này có thể gây ra sự suy giảm về tinh thần và trí tuệ của họ. Nhiều nước trên thế giới đã có sự lo ngại nếu AI không được kiểm soát, có thể bị sử dụng vào những mục đích sai trái.
Không có “đáp án chung” trong ứng dụng AI ở tất cả cơ quan báo chí
Các cơ quan báo chí Việt Nam cũng đang trong xu hướng ứng dụng AI nhiều hơn, nhưng các tòa soạn cần nghiên cứu kỹ nhu cầu thật sự của mình và việc ứng dụng. Sao chép máy móc những mô hình thành công của tòa soạn khác là việc không nên. Hiệu quả mang lại chưa chắc đã cao, nhưng khả năng gây ra lãng phí, tốn kém rất lớn. Mỗi tòa soạn phải đi tìm công cụ AI phù hợp yêu cầu và bối cảnh của mình để ứng dụng AI một cách hiệu quả nhất, tiết kiệm nhất (tiết kiệm về nhân sự, chi phí) nhưng phải bảo đảm tính chính xác, tính định hướng của báo chí cách mạng Việt Nam.
Các cơ quan báo chí không nên “ngồi chờ” xem là các cơ quan khác ứng dụng AI hiệu quả đến đâu rồi sẽ thử. AI gần như đã được định hình là xu thế không thể tránh khỏi. Mỗi cơ quan cần chủ động làm và thử nghiệm ứng dụng AI. Từ đó người quản lý định hình con đường phù hợp và bảo đảm các yếu tố đạo đức, bản quyền.
Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh, trong buổi hội thảo cuối năm 2024, đưa ra một số gợi ý cho việc sử dụng AI trong các tòa soạn. Cần thiết xây dựng quy chuẩn đạo đức hoặc tiêu chuẩn sử dụng AI. Các dự án AI hoặc việc đào tạo kỹ năng sử dụng AI nên có điều phối chung. Việc ứng dụng hiệu quả AI của các tòa soạn cũng là một hành động thiết thực triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần đạt được mục tiêu đặt ra đến năm 2030...
