Cột mốc 50 năm là dịp để Thành phố Hồ Chí Minh tự hào nhìn lại quá khứ với những thành tựu và cả những bài học kinh nghiệm quý giá khi vượt qua khó khăn, trở thành bệ phóng để Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến những mục tiêu lớn lao hơn trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đó là khát vọng về một đô thị toàn cầu, thông minh, phát triển bền vững.
NHẬN DIỆN NHỮNG NÚT THẮT TRÊN ĐƯỜNG RAY THẾ KỶ
Khi cột mốc 50 năm (2/7/1976-2/7/2026) chính thức được thiết lập, cũng là lúc Thành phố mang tên Bác nhận một sứ mệnh lịch sử mới, một trọng trách lớn lao đó là: Trong kỷ nguyên phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh cần phát huy vai trò là một đô thị đặc biệt; tiên phong mở đường về mô hình phát triển, thể chế và phương thức quản trị hiện đại; tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đồng thời, hướng đến năm 2075 với mục tiêu: Thành phố là đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Liên tiếp trong vòng 20 năm tới, Thành phố cần đạt mức tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm và đến năm 2075, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 100.000USD.
Tuy nhiên, những mục tiêu này đang đặt ra cho thành phố những áp lực không hề nhỏ. Thực tế hiện nay, thành phố đang phải đối mặt với không ít thách thức. Đó là hệ thống hạ tầng giao thông dù đã có những bước tiến lớn nhưng vẫn chưa bắt kịp tốc độ gia tăng dân số và phát triển kinh tế. Tình trạng kẹt xe, ngập lụt do biến đổi khí hậu, nước biển dâng và ô nhiễm môi trường đang là những lực cản kìm chế sự phát triển của thành phố.
Bên cạnh đó, về mặt kinh tế, mô hình tăng trưởng dựa trên thâm dụng lao động và các ngành công nghiệp truyền thống đã chạm trần giới hạn. Nếu không nhanh chóng chuyển dịch sang nền kinh tế tri thức, kinh tế số và công nghệ cao, thành phố sẽ đối mặt với nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình ngay ở quy mô địa phương.
Tiến sĩ Trần Du Lịch cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh với vai trò động lực tăng trưởng của cả nước đòi hỏi phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế từ mô hình tăng trưởng nhờ vốn sang mô hình tăng trưởng nhờ tri thức, nâng cao đóng góp của năng suất và đổi mới sáng tạo, từng bước trở thành trung tâm công nghệ-tài chính-khởi nghiệp của Đông Nam Á.
Song, rào cản lớn nhất được các chuyên gia nhận diện không nằm ở nguồn lực vật chất, mà nằm ở thể chế. Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế cho biết, trong bối cảnh hiện nay, "chiếc áo" cơ chế hiện hành đã dần chật chội trước áp lực quản trị một siêu đô thị hiện đại với vô vàn bài toán khó về: tăng trưởng, hạ tầng, môi trường, chuyển đổi số, kinh tế xanh… Nhiều năm qua, thành phố vận hành bằng một cơ chế quản trị hành chính mang tính chất “đồng phục” tương tự như các địa phương khác.
Trong bối cảnh hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh cần một khung pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt nhưng bảo đảm dài hạn, bền vững, bao quát. Luật Đô thị đặc biệt sẽ là cơ chế “đột phá của đột phá”, không đơn thuần là ưu đãi riêng cho thành phố, mà là một bước đột phá chiến lược về tư duy quản trị quốc gia.
Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế
Các nghị quyết đặc thù như: Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 hay ngay cả như Nghị quyết 260 mới đây dù đã tạo ra những cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhưng vẫn mang tính chất thí điểm và chịu ràng buộc bởi các quy định pháp luật chung từ nhiều bộ, ngành. Ông Nhân cho rằng, tại thời điểm mang tính bước ngoặt này, thành phố cần một khung pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt nhưng bảo đảm dài hạn, bền vững, bao quát. Luật Đô thị đặc biệt được Trung ương cho thành phố chủ trương xây dựng nếu được thông qua tới đây sẽ là cơ chế đột phá của đột phá, không đơn thuần là một văn bản quy phạm pháp luật ưu đãi riêng cho thành phố, mà là một bước đột phá chiến lược về tư duy quản trị quốc gia.
ĐỊNH HÌNH DIỆN MẠO MỚI
Để hiện thực hóa khát vọng toàn cầu, Thành phố Hồ Chí Minh không thể tiếp tục phát triển theo mô hình "vết dầu loang", tập trung dồn nén vào khu vực nội đô. Tầm nhìn chiến lược trong những năm tới đòi hỏi thành phố phải tái cấu trúc lại không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, sinh thái và thông minh.
Khép lại kiểu quy hoạch truyền thống để đáp ứng yêu cầu của hạ tầng trước mắt, Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng bản quy hoạch tổng thể với tầm nhìn hướng tới 100 năm giải phóng miền nam, thống nhất đất nước. Đây sẽ là bản quy hoạch nhằm định hướng phát triển không gian, kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vai trò, vị thế đối với phạm vi quốc gia cũng như chính thức đặt nền móng để định vị thành phố trên bản đồ các đô thị phát triển của thế giới. Quy hoạch không gian phát triển thành phố sẽ được thực hiện theo hướng đa cực, tích hợp, kết nối, vận hành theo mô hình quản trị đa trung tâm, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giữa phát triển hiện đại và bảo tồn, lưu giữ các giá trị truyền thống.
Trong định hướng phát triển, mũi nhọn đầu tiên chính là việc chuyển dịch mạnh mẽ không gian đô thị tiến ra hướng biển.
Chia sẻ về thế mạnh và nguồn lực từ biển, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam khẳng định, quốc tế nhìn thấy rõ vai trò của Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ với Việt Nam mà với cả khu vực Đông Nam Á và thế giới. Thế mạnh về biển của thành phố hiện nay đã vượt trội so với các nước trong khu vực Đông Nam Á. Trong tương lai, với điều kiện phát triển, vị thế lại là Biển Đông - khu vực phát triển nhất trên thế giới, thành phố sẽ có tiềm lực phát triển rất tốt nếu có một quy hoạch hợp lý, đúng tầm.
Vì vậy, ông Chính cho rằng, thành phố cần làm rõ hơn nữa vị thế và vai trò của một “siêu đô thị biển” trong định hướng phát triển của mình. Kinh tế biển của Thành phố gắn liền với logistics, hội nhập quốc tế, là khai thác dầu khí, phát triển du lịch, đánh bắt, nuôi trồng thủy hải sản.
Song song đó, việc triển khai mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) dọc theo các tuyến Metro, các đường Vành đai 3, Vành đai 4 sẽ định hình nên các đô thị vệ tinh hiện đại. Tại đây, công nghiệp công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo và các khu dịch vụ cao cấp sẽ được bố trí đồng bộ.
Đặc biệt, xung lực tăng trưởng chất lượng cao của thành phố trong kỷ nguyên mới sẽ được định vị bằng hai trụ cột: Trung tâm Tài chính quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh tại Thủ Thiêm và Khu Công nghệ cao (SHTP) thế hệ mới.
Trung tâm tài chính sẽ là nơi hội tụ các dòng vốn thế giới, áp dụng cơ chế "sandbox" (thử nghiệm chính sách) vượt trội để thu hút các định chế tài chính toàn cầu.
Trong khi đó, Khu công nghệ cao sẽ dịch chuyển hẳn từ lắp ráp sang làm chủ công nghệ, tập trung vào các ngành công nghiệp mang tính sống còn của tương lai như thiết kế vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và năng lượng xanh.
Chia sẻ về Trung tâm Tài chính quốc tế, ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố cho biết, thành phố sẽ chuyển mạnh từ tư duy thu hút dự án sang kiến tạo hệ sinh thái để thu hút dòng vốn chất lượng cao. Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố cần huy động trên 3,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, ngân sách của thành phố đáp ứng khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố khẳng định, phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế chính là giải pháp chiến lược để hiện thực hóa phương thức thu hút FDI mới của Việt Nam, trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh.
“Chúng tôi xác định đây không phải là dự án của riêng thành phố mà là một thiết chế tài chính quốc gia, phục vụ sự phát triển của cả nền kinh tế, là cầu nối để các địa phương, doanh nghiệp Việt Nam và các ngành kinh tế chiến lược tiếp cận hiệu quả hơn với các dòng vốn quốc tế”, ông Được nhấn mạnh.
Cùng với kinh tế, những thuộc tính về văn hóa và con người nơi đây được xác định là động lực mềm thúc đẩy sự phát triển của thành phố.
Trong quá trình phát triển 50 năm qua, thực tiễn tại thành phố đã cho thấy rõ nét nhất là ba thuộc tính cốt lõi, hòa quyện chặt chẽ, gồm: sự năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm; tinh thần cởi mở, hội nhập, khả năng thích ứng linh hoạt; sự bao dung, tinh thần trách nhiệm và nghĩa tình.
Nếu sự năng động, dám nghĩ, dám làm và thích ứng linh hoạt tạo nên sự giàu có về vật chất, thì nghĩa tình chính là chất keo gắn kết và tạo nên chiều sâu nhân văn, bảo đảm phát triển bền vững của vùng đất này. Tinh thần ấy đã hiện hữu trong từng công trình, ghi dấu ấn trong từng thành tựu của thành phố trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ…
Đặc biệt, thời gian gần đây, thành phố đã đẩy mạnh xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh. Không chỉ dừng lại ở các công trình vật thể, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đã và đang đi sâu vào nhận thức và hành động của mỗi người dân, định hình nếp sống hằng ngày và cả chuẩn mực trong đạo đức công vụ của cán bộ thành phố.
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, quá trình 50 năm qua cho thấy văn hóa không đứng ngoài tăng trưởng mà hiện diện ngay trong cấu trúc vận hành đô thị. Không gian văn hóa cần được nhìn nhận như một loại tài sản phát triển tương tự giao thông, kinh tế hay công nghệ.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân,
Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều thành phố đã thành công trong việc tích hợp văn hóa vào chiến lược phát triển. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, quá trình 50 năm qua cho thấy văn hóa không đứng ngoài tăng trưởng mà hiện diện ngay trong cấu trúc vận hành đô thị. Ông cho rằng, không gian văn hóa cần được nhìn nhận như một loại tài sản phát triển tương tự giao thông, kinh tế hay công nghệ. Chuyển đổi tư duy này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thành phố đang hướng tới mô hình siêu đô thị sáng tạo và hội nhập quốc tế hiện nay.
Đánh dấu chặng đường nửa thế kỷ mang trên mình sứ mệnh của một đô thị đầu tàu, thành phố đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới và khát vọng tiên phong kiến tạo những đột phá, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số; sớm trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới; tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Thành phố luôn kiên định mục tiêu cuối cùng là lấy con người làm trung tâm của mọi quyết sách, tất cả vì sự ấm no, hạnh phúc của người dân.
Cũng với quan điểm này, người đứng đầu chính quyền thành phố nhấn mạnh: "Thành tựu trong 50 năm qua của Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ đo bằng những con số kinh tế, bằng những công trình hiện đại mà nó được đo bằng nụ cười, hạnh phúc, sự bình yên của mỗi người dân. Thành phố đang quyết tâm, nỗ lực để xây dựng một thành phố có chất lượng sống tốt, văn minh, hiện đại, nghĩa tình, để tất cả mọi người dân đều được thụ hưởng những thành quả tốt đẹp nhất từ sự phát triển đó, không ai bị bỏ lại phía sau".
