Tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino

Chỉ thị nêu: Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Nino, dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng; đồng thời có thể xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường.

Chủ động triển khai từ sớm, từ xa các giải pháp phòng ngừa, ứng phó

Để phòng ngừa, ứng phó El Nino, hạn chế thiệt hại do thiên tai, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 4 tháng 7 năm 2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu, chủ động triển khai từ sớm, từ xa các giải pháp phù hợp với diễn biến tình hình và điều kiện thực tế tại địa phương, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.

Phó Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố khẩn trương cập nhật phương án ứng phó theo các kịch bản nguồn nước và thiên tai, kể cả tình huống thiên tai bất lợi hơn dự báo; khoanh vùng khu vực, đối tượng có nguy cơ chịu tác động cao, xác định cụ thể biện pháp xử lý, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện đến cấp xã; chủ động phương án bảo vệ, sơ tán người dân khi cần thiết, không để bị động, bất ngờ. Thường xuyên kiểm kê, đánh giá nguồn nước tại các hồ chứa, hệ thống thủy lợi, công trình cấp nước sạch; khoanh vùng nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, xây dựng phương án nguồn nước dự phòng, kết nối, hỗ trợ giữa các hệ thống. Ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, y tế và các nhu cầu thiết yếu, chú trọng trường học, bệnh viện, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, ven biển, vùng thường xuyên thiếu nước. Huy động lực lượng, phương tiện của địa phương và đề nghị lực lượng quân đội, công an đóng trên địa bàn hỗ trợ vận chuyển, cấp nước cho Nhân dân khi cần thiết.

Tính toán khả năng cấp nước cho cả mùa khô để điều chỉnh thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác nông nghiệp, không bố trí sản xuất tại khu vực không bảo đảm nguồn nước. Hướng dẫn tích trữ nước phân tán, tưới tiết kiệm, bảo vệ cây trồng lâu năm, vật nuôi, thủy sản trong thời kỳ nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn. Các khu vực ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống thủy lợi cần hướng dẫn kỹ thuật để hạn chế ảnh hưởng, thiệt hại đối với cây trồng lâu năm trong giai đoạn nắng nóng, thiếu nước kéo dài.

Điều tiết, vận hành hồ chứa thủy điện, thủy lợi linh hoạt

Đồng thời, chủ động bố trí nguồn lực sửa chữa công trình thủy lợi, kiểm soát mặn, cấp nước sạch, phòng cháy, chữa cháy rừng và công trình thiết yếu; nạo vét cửa lấy nước, kênh dẫn; lắp đặt bơm dã chiến, xây dựng đập tạm ngăn mặn, trữ nước và bổ sung phương tiện trữ nước phù hợp. Đẩy nhanh tiến độ các công trình thủy lợi, cấp nước, phấn đấu đưa vào phục vụ trước thời kỳ cao điểm.

Điều tiết, vận hành hồ chứa thủy điện, thủy lợi, công trình lấy nước trên các lưu vực sông theo hướng linh hoạt, bảo đảm lấy nước hiệu quả trong thời gian hồ thủy điện tăng cường điều tiết bổ sung nguồn nước; xây dựng phương án vận hành linh hoạt hồ chứa theo quy trình, thẩm quyền và diễn biến thực tế, chủ động tích đủ nước cuối mùa lũ để đáp ứng nhu cầu sử dụng trong mùa khô trên cơ sở bảo đảm an toàn công trình và dân cư hạ du.

Rà soát phương án tiêu thoát nước, chống ngập tại đô thị, khu dân cư, vùng sản xuất khi có mưa lớn bất thường; kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống thoát nước, trạm bơm, cống, hồ điều hòa và công trình chống ngập.

Bố trí lực lượng, phương tiện, nguồn nước theo phương châm "bốn tại chỗ"

Phó Thủ tướng yêu cầu cần xác định khu vực trọng điểm cháy rừng; bố trí lực lượng, phương tiện, nguồn nước theo phương châm "bốn tại chỗ", tổ chức lực lượng trực, tuần tra, kiểm soát, cảnh báo nguy cơ và xử lý kịp thời, không để cháy lan, cháy lớn.

Phân công rõ trách nhiệm, thẩm quyền trong tổ chức, triển khai thực hiện các nhiệm vụ. Chủ động bố trí ngân sách địa phương và nguồn lực hợp pháp để thực hiện giải pháp cấp bách. Kịp thời đề xuất hỗ trợ đối với nhiệm vụ vượt khả năng cân đối.

Tăng cường thông tin, hướng dẫn người dân tích trữ nước, sử dụng nước, điện tiết kiệm, chủ động phòng, chống thiên tai; kiểm tra, đôn đốc thực hiện tại khu vực có nguy cơ cao và kịp thời báo cáo khó khăn, vướng mắc.

Xây dựng kịch bản nguồn nước, phương án điều hòa, phân phối nước trên lưu vực có nguy cơ thiếu hụt

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước, thiên tai; chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động; chủ động cung cấp sớm, kịp thời thông tin và tham mưu, đề xuất chỉ đạo, điều hành điều chỉnh giải pháp ứng phó khi diễn biến thực tế khác với dự báo.

Xây dựng, cập nhật kịch bản nguồn nước, phương án điều hòa, phân phối nước trên các lưu vực có nguy cơ thiếu hụt, nhất là tại Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Chỉ đạo, hướng dẫn sản xuất nông nghiệp, thủy sản phù hợp khả năng cấp nước; hướng dẫn áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm, sử dụng nước hiệu quả, chuyển đổi sản xuất tại vùng thường xuyên thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công thương, địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và chủ hồ thủy điện thống nhất kế hoạch điều tiết hồ chứa, bảo đảm nguyên tắc đặt an toàn tính mạng, sức khỏe của Nhân dân là trên hết, trước hết, hài hòa yêu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phát điện, phòng, chống lũ, duy trì dòng chảy tối thiểu. Hướng dẫn địa phương xây dựng, cập nhật phương án và tổ chức vận hành linh hoạt, an toàn, hiệu quả các hồ chứa nước theo hướng chủ động tích nước khi có nguy cơ thiếu hụt, hạ mực nước hồ khi có dự báo mưa lũ, bảo đảm an toàn công trình và tích đủ nước cuối mùa lũ theo quy trình, thẩm quyền.

Tổng hợp tình hình, nhu cầu hỗ trợ của địa phương, đơn vị khai thác công trình thủy lợi thuộc Bộ; phối hợp Bộ Tài chính đề xuất kinh phí và giải pháp xử lý vấn đề vượt thẩm quyền, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, huy động nguồn điện khác khi nước về hồ thủy điện thiếu hụt trong mùa khô

Bộ Công thương xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, huy động nguồn điện khác khi nước về hồ thủy điện thiếu hụt trong mùa khô năm 2026-2027. Chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các chủ hồ xây dựng phương án tích nước, vận hành theo quy trình hồ chứa, liên hồ chứa; phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, địa phương bảo đảm cấp nước hạ du, phòng, chống lũ và an toàn công trình.

Đồng thời, chỉ đạo bảo đảm cung cấp điện ổn định cho trạm bơm, công trình cấp nước sinh hoạt và phòng, chống thiên tai; chủ động phương án đáp ứng phụ tải tăng cao, hướng dẫn sử dụng điện tiết kiệm trong thời kỳ nắng nóng.

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư, sẵn sàng hỗ trợ địa phương khi có đề nghị; tham gia vận chuyển, cấp nước, chữa cháy rừng, sơ tán dân, cứu hộ, cứu nạn, xử lý tình huống nghiêm trọng, phức tạp và bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực thiên tai theo chức năng, nhiệm vụ.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các cơ quan, địa phương tổng hợp nhu cầu, trình cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí từ ngân sách trung ương và xuất cấp hàng dự trữ quốc gia cho nhiệm vụ ứng phó cấp bách hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ngập lụt, úng; bảo đảm kịp thời, đúng đối tượng, thẩm quyền và theo quy định hiện hành.

Bộ Xây dựng chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, đơn vị cấp nước tổ chức phương án cấp nước sinh hoạt an toàn cho đô thị theo kịch bản nguồn nước; tăng cường kết nối hạ tầng, giảm thất thoát, chuẩn bị nguồn cấp dự phòng, nhất là đô thị lớn, công trình khai thác nước từ sông không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc hồ chứa thượng lưu, hỗ trợ nguồn nước cấp cho sinh hoạt nông thôn khi cần thiết.

Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sử dụng các kênh đối ngoại, cơ chế hợp tác song phương, đa phương và lưu vực sông để đề nghị các quốc gia thượng nguồn chia sẻ thông tin, phối hợp vận hành hồ chứa, bảo đảm nguồn nước cho hạ du Việt Nam khi cần thiết.

Bộ Y tế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo và các bộ, ngành khác theo chức năng nhiệm vụ được giao phối hợp, hướng dẫn các địa phương và cơ quan liên quan, chủ động nguồn lực, tổ chức thực hiện các giải pháp ứng phó với tác động, ảnh hưởng của El Nino gây ra, bảo đảm vệ sinh môi trường, phòng, chống dịch bệnh, giảm thiểu thiệt hại đối với người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, các cơ quan thông tấn, báo chí theo chức năng, nhiệm vụ bảo đảm thông tin liên lạc, chia sẻ dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành; chuyển tải kịp thời diễn biến El Nino, cảnh báo, hướng dẫn ứng phó, sử dụng nước, điện tiết kiệm đến người dân; phản ánh khó khăn và phổ biến giải pháp hiệu quả.