Bảo vệ thỏa thuận “Ngày thứ Sáu tốt lành”
Các cuộc đàm phán chính thức giữa Anh và EU để giải quyết những bất đồng liên quan Nghị định thư Bắc Ireland sẽ được nối lại lần đầu kể từ tháng 2, sau khi Bộ trưởng Ngoại giao Anh James Cleverly có cuộc trao đổi trực tuyến với Trưởng đoàn đàm phán EU Maros Sefcovic vào tuần trước. Bộ trưởng Ngoại giao Cleverly cho biết, hai bên nhất trí muốn tìm kiếm các giải pháp để bảo vệ thỏa thuận hòa bình “Ngày thứ Sáu tốt lành”, tuy nhiên vẫn còn nhiều bất đồng cả về phương diện chính trị lẫn kỹ thuật.
Tranh cãi về một phần của thỏa thuận Brexit (Anh rời EU) hiện là vấn đề gây căng thẳng nhất giữa Anh và EU. Đàm phán giữa Anh và EU liên quan Nghị định thư Bắc Ireland đã đi vào bế tắc kể từ tháng 2 năm nay. Nghị định thư Bắc Ireland là một phần của thỏa thuận Brexit giữa Anh và EU, có hiệu lực vào tháng 1/2021, nhằm tránh việc thiết lập biên giới cứng giữa Bắc Ireland và Ireland. Theo nghị định thư, tất cả hàng hóa và sản phẩm có nguồn gốc động vật từ các vùng lãnh thổ khác của Vương quốc Anh vào Bắc Ireland phải được kiểm tra theo tiêu chuẩn vệ sinh thực phẩm của EU.
Anh cho rằng, không thể thực hiện nghị định thư này vì gây ra sự chậm trễ và gián đoạn đối với vận chuyển hàng hóa giữa các vùng lãnh thổ khác của Vương quốc Anh và Bắc Ireland, do đó yêu cầu điều chỉnh một số phần của Nghị định thư. Động thái trên dẫn tới việc Ủy ban châu Âu (EC) tiến hành bảy hành động pháp lý đối với London do không thực hiện Nghị định thư và chia sẻ dữ liệu.
Đàm phán diễn ra trong bối cảnh nước Anh lạc quan về triển vọng sửa đổi Nghị định thư Bắc Ireland. Tại hội nghị của đảng Bảo thủ cầm quyền khai mạc ngày 2/10 ở Birmingham, lập trường của một số thành viên theo đường lối cứng rắn với EU đang dần mềm mỏng hơn, phù hợp quan điểm của Bộ trưởng Ngoại giao James Cleverly - người đứng đầu các cuộc đàm phán giữa London và EU.
EU giảm kiểm tra hàng hóa vào Bắc Ireland
Trong cuộc trả lời phỏng vấn tờ Financial Times, Phó Chủ tịch EC Maros Sefcovic tuyên bố, EU có thể giảm bớt việc kiểm tra hải quan trên biển Ireland xuống còn vài chuyến hàng mỗi ngày. Ông hy vọng chính phủ của tân Thủ tướng Anh Liz Truss sẵn sàng thực thi Nghị định thư Bắc Ireland về các quy chế thương mại hậu Brexit với Bắc Ireland.
Phó Chủ tịch Sefcovic nhấn mạnh, theo các kế hoạch của EC, biên giới thương mại sẽ không còn nếu Anh cung cấp cho giới chức EU dữ liệu thời gian thực về các hoạt động thương mại. Theo đó, nếu dữ liệu được tải vào hệ thống, khi hàng hóa được đưa lên phà từ Anh, lực lượng chức năng có thể xử lý từ xa khi hàng hóa trên đường đến Bắc Ireland. Nhà chức trách chỉ tiến hành kiểm tra hải quan khi nghi ngờ buôn lậu, buôn bán ma túy, thường “chỉ vài chuyến hàng mỗi ngày”.
Việc Anh có chính phủ mới được Chính phủ Ireland và EU hoan nghênh, coi đây là cơ hội để thiết lập lại quan hệ giữa hai bên. Kể từ khi nhậm chức Thủ tướng Anh vào đầu tháng 9, bà Liz Truss khẳng định mong muốn đạt được kết quả thương lượng với EU nhằm tránh phải sử dụng dự luật của Anh về Nghị định thư Bắc Ireland, theo đó cho phép Anh đơn phương hủy bỏ phần lớn nội dung thỏa thuận mà nước này ký với EU gần ba năm trước, khi Anh rời EU. Dự luật hiện đã được Hạ viện Anh thông qua và dự kiến sẽ được Nghị viện xem xét trong những tuần tới.
Bộ trưởng Ngoại giao Cleverly cho biết, tuyên bố ưu tiên hàng đầu của ông là giải quyết vấn đề thông qua đàm phán. Liên quan cuộc thảo luận với các quan chức Mỹ, CH Ireland và EU, ông Cleverly đánh giá các bên thật sự thể hiện thiện chí để giải quyết vấn đề thông qua đàm phán và phía Anh cũng sẽ giữ lập trường này trong các cuộc thương lượng sắp tới.
