Tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, nơi có mật độ dân cư và tỷ lệ tiếp cận internet cao, câu chuyện bảo vệ trẻ em trên không gian mạng ngay từ chính mỗi gia đình, vì thế, càng trở nên cấp thiết.
Trong căn nhà nhỏ ở Hà Nội, chị Nguyễn Hương Giang (phường Ba Đình, Hà Nội) vẫn giữ thói quen đăng tải đều đặn những khoảnh khắc của hai con lên mạng xã hội: từ lễ khai giảng của cô con gái vừa vào lớp 1, đến những thành tích học tập của cậu con trai đang học lớp 11. Với chị, đó là cách lưu giữ kỷ niệm và chia sẻ niềm tự hào.
Thế nhưng, niềm vui ấy không phải lúc nào cũng được đón nhận. Cậu con trai lớn nhiều lần phản ứng gay gắt khi bị mẹ đăng ảnh lên mạng, thậm chí từ chối chụp ảnh cùng gia đình, bởi “Con không muốn người khác bình luận, đánh giá về mình”, cậu nói. Sự khác biệt trong nhận thức giữa hai thế hệ đã tạo nên những khoảng cách âm thầm trong gia đình.
Câu chuyện của chị Giang không phải cá biệt. Thực tế cho thấy, nhiều phụ huynh vẫn coi việc chia sẻ thông tin về con cái là điều bình thường, thậm chí cần thiết trong đời sống số. Tuy nhiên, với trẻ lớn, đó có thể là sự xâm phạm quyền riêng tư; với trẻ nhỏ, nguy cơ còn lớn hơn khi thông tin cá nhân bị lộ lọt, trở thành dữ liệu cho các hành vi xấu.
Ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Trẻ em (Bộ Y tế), nhận định: “Người lớn thường vô tình khoe con trên mạng xã hội. Với các bé lớn, điều này có thể khiến các em không thoải mái; với các bé nhỏ, có thể tạo thành nguy cơ lớn hơn như lộ thông tin cá nhân, dễ bị kẻ xấu lợi dụng”.
Các báo cáo của Cục Trẻ em và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam thời gian qua cũng chỉ ra rằng, nhiều trường hợp trẻ bị quấy rối, lừa đảo trực tuyến có liên quan việc thông tin cá nhân bị công khai quá mức. Đáng chú ý, không ít phụ huynh vô tình chia sẻ đầy đủ họ tên, trường lớp, lịch sinh hoạt của con, những dữ liệu có thể bị khai thác để tiếp cận, theo dõi hoặc giả mạo.
Đặc biệt, mới đây Hiệp hội An ninh mạng khuyến nghị người dân hạn chế sử dụng các bộ lọc AI trên mạng xã hội. Thời gian qua, nhiều trend sử dụng bộ lọc trên mạng xã hội để chuyển hình ảnh của người thật thành nhân vật hoạt hình hoặc dự đoán hình ảnh khi lớn lên, về già được các phụ huynh hào hứng tham gia. Nhưng chính từ những tấm ảnh đó, người dùng đang vô tình cung cấp sinh trắc học của bản thân và con cái cho các nền tảng khai thác.
Ở góc độ quốc tế, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc - UNICEF cũng liên tục khuyến cáo về hiện tượng “sharenting” (chia sẻ quá mức về con cái trên mạng xã hội), nhấn mạnh rằng dấu vết số của trẻ có thể được hình thành từ rất sớm, thậm chí trước khi trẻ đủ nhận thức để đồng ý. Điều này đặt ra câu hỏi không chỉ về an toàn, mà còn về quyền riêng tư và quyền được bảo vệ của trẻ em trong môi trường số.
Tại Đồng bằng sông Hồng, nhiều địa phương đã bắt đầu triển khai các chương trình nâng cao nhận thức về an toàn mạng cho trẻ em và phụ huynh. Các chiến dịch truyền thông của ngành giáo dục, các lớp tập huấn do tổ chức xã hội phối hợp thực hiện đang từng bước giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về những rủi ro tiềm ẩn.
