Theo The Guardian, ngành xây dựng là một trong những lĩnh vực phát thải carbon lớn nhất, chiếm hơn một phần ba tổng lượng phát thải toàn cầu. Trong khi nhu cầu nhà ở và đô thị hóa không ngừng gia tăng, việc phụ thuộc vào các vật liệu truyền thống như xi-măng, thép và gạch đang gây áp lực ngày càng lớn lên môi trường, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm các giải pháp xây dựng bền vững hơn.
Trước thực trạng đó, xu hướng sử dụng đất nén làm vật liệu xây dựng tưởng chừng đã bị lãng quên đang dần quay trở lại. Tại vùng nông thôn Wiltshire (Anh), một ngôi nhà thấp tầng nằm giữa khu vực Cranborne Chase đang thu hút nhiều sự chú ý của giới chuyên môn. Công trình này trông không khác nhiều so những ngôi nhà nông thôn truyền thống, tuy nhiên thay vì được làm từ xi-măng hay gạch nung, các bức tường được tạo nên hoàn toàn từ đất sét giàu khoáng chất của khu vực cùng với vật liệu thu hồi từ các công trình phụ bị phá dỡ.
Theo ông Emaad Damda, kiến trúc sư trưởng của Tuckey Design Studio - đơn vị tham gia thiết kế công trình - trong bối cảnh nhiệt độ tại Bắc Âu và các vùng khí hậu ôn đới có xu hướng tăng cao, đất nén mang lại nhiều mặt lợi ích về khả năng giữ nhiệt, điều hòa nhiệt độ và kiểm soát độ ẩm trong không gian sống. Không chỉ góp phần giảm phát thải carbon, việc sử dụng đất nén còn giúp hình thành một quy trình xây dựng mang tính tuần hoàn.
Không chỉ dừng lại ở khu vực nông thôn, đất nén cũng dần được đưa vào trong không gian đô thị. Tại Zurich (Thụy Sĩ), các công trình sử dụng đất nén được kết hợp với kính và gỗ nhằm hài hòa với cảnh quan chung quanh và hạn chế tối đa việc dùng xi-măng. Theo kiến trúc sư Matthias Peterseim, vật liệu càng “tinh khiết” thì càng bền vững và dễ tái chế. Bên cạnh lợi ích môi trường, đất nén còn mang lại giá trị thẩm mỹ và trải nghiệm sống khác biệt.
Tuy vậy, việc ứng dụng đất nén trong kiến trúc hiện đại vẫn đối mặt không ít thách thức. Sự khác biệt về thành phần đất giữa các vùng khiến cho chất lượng vật liệu thiếu đồng nhất, khó đáp ứng các quy chuẩn trong xây dựng và bảo hiểm. Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển vật liệu và nhân công cao cũng khiến nhiều nhà phát triển còn thận trọng, đặt ra bài toán cân bằng giữa yêu cầu kỹ thuật và mục tiêu bền vững.
Ở góc nhìn khác, kiến trúc sư người Thụy Sĩ Roger Boltshauser tỏ ra lạc quan hơn khi cho rằng, nếu xây dựng được các cơ sở sản xuất gạch đất nén đúc sẵn tại địa phương và vận chuyển trong bán kính khoảng 300 km, lượng khí thải carbon có thể được kiểm soát hiệu quả.
Từ những thử nghiệm ban đầu, đất nén đang dần khẳng định vai trò như một vật liệu tiềm năng trong kiến trúc bền vững tương lai. Sự trở lại của vật liệu cổ xưa này cho thấy, trong hành trình tìm lời giải cho các thách thức hiện đại, đôi khi câu trả lời lại nằm ở chính những giá trị đã từng bị bỏ quên.
