Quá trình già hóa dân số ở khu vực Mỹ Latin và Caribe đang diễn ra nhanh chóng, đặt ra những thách thức lớn đối với chính sách công, nhất là trong các lĩnh vực bảo trợ xã hội, y tế, hệ thống chăm sóc và thị trường lao động. Điều này đòi hỏi các nước trong khu vực phải triển khai hiệu quả chính sách dân số và sớm đưa ra các giải pháp tổng thể nhằm thích ứng quá trình già hóa dân số, bảo đảm phát triển bền vững.
Mỹ Latin và Caribe là một trong những khu vực chứng kiến tình trạng già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Theo Cục Dân số Liên hợp quốc, khu vực này sẽ chuyển đổi nhân khẩu học từ xã hội trẻ sang xã hội già hóa trong vòng chưa đầy 40 năm, một quá trình chuyển đổi mà châu Âu phải mất hơn một thế kỷ mới trải qua. Tại các quốc gia như Chile, Brazil, Argentina, hơn 15% số dân hiện nay hơn 65 tuổi và tuổi trung bình vượt quá 32, phản ánh sự thay đổi nhân khẩu học nhanh chóng. Sự thay đổi này trùng hợp với sự sụt giảm dài hạn về tỷ lệ sinh.
Argentina đang có nguy cơ già hóa dân số nhanh chóng khi tỷ lệ sinh giảm xuống mức thấp kỷ lục, với số trẻ chào đời trong năm 2024 chỉ bằng một phần hai so với 10 năm trước. Giai đoạn 2014-2024, số trẻ sinh tại Argentina đã giảm 47%, từ 777.012 xuống còn 413.135 trẻ. Mức sinh hiện tại chỉ còn 1,2 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế khoảng 2,1 con/phụ nữ và đưa Argentina vào nhóm 4 quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất khu vực Mỹ Latin.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu xu hướng này tiếp diễn, Argentina sẽ phải đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh hơn, lực lượng lao động ngày càng thu hẹp và áp lực lớn hơn đối với hệ thống hưu trí, y tế và an sinh xã hội trong những thập kỷ tới. Điều này cũng đặt ra yêu cầu xây dựng các chính sách hỗ trợ cân bằng giữa công việc và gia đình, tạo điều kiện để người trẻ có thể sinh và nuôi dạy con cái thay vì chỉ dựa vào các biện pháp khuyến khích sinh con bằng hỗ trợ tài chính.
Đối mặt với suy giảm dân số tự nhiên khi số người tử vong vượt số trẻ em sinh ra, Cuba đang trải qua biến động nhân khẩu học sâu sắc cả về quy mô và cơ cấu dân số. Tỷ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên hiện chiếm khoảng 27% số dân cả nước. Khoảng 78% số người di cư Cuba nằm trong độ tuổi lao động từ 15-64 tuổi, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lực lượng lao động trong nước.
Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), dân số Cuba có thể giảm xuống 5,6 triệu người vào năm 2100. Tính đến cuối năm 2024, quốc gia này có 9,7 triệu dân. Vì vậy, Cuba cần triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm tăng cường khả năng phục hồi dân số trong bối cảnh quốc đảo Caribe đang bước vào giai đoạn hậu chuyển đổi nhân khẩu học với đặc trưng là già hóa dân số, tỷ lệ sinh thấp và di cư gia tăng.
Mexico cũng ghi nhận xu hướng già hóa dân số rõ rệt, kéo theo sự gia tăng các bệnh mạn tính như tăng huyết áp và đái tháo đường ở người cao tuổi. Hiện tại, nước này có khoảng 32 triệu người từ 50 tuổi trở lên, trong đó phụ nữ chiếm 52,8% và nam giới chiếm 47,2%. Nhóm dân số này có tỷ lệ mắc các bệnh không lây nhiễm ngày càng cao, nhất là tăng huyết áp và đái tháo đường. Theo khảo sát quốc gia về sức khỏe và lão hóa tại Mexico (ENASEM), tỷ lệ bị tăng huyết áp trong nhóm người từ 50 tuổi trở lên là 41,5% và gia tăng theo độ tuổi, trong khi tỷ lệ mắc đái tháo đường là 25,5%. Xu hướng già hóa nhanh chóng cùng gánh nặng bệnh tật gia tăng đang gây áp lực lớn cho hệ thống y tế và an sinh xã hội của Mexico.
Già hóa dân số đặt ra cho khu vực Mỹ Latin và Caribe những thách thức xã hội. Các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ và người cao tuổi chịu tác động lớn nhất từ quá trình già hóa và di cư lao động. Các lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp và khoa học có thể bị ảnh hưởng do thiếu hụt lao động, trong khi bất bình đẳng xã hội và sự chênh lệch thành thị-nông thôn có xu hướng gia tăng. Trước thực trạng nêu trên, các nước trong khu vực cần triển khai hiệu quả chính sách dân số theo hướng tiếp cận dựa trên quyền, nhạy cảm giới và đa chiều; đồng thời bảo đảm cân bằng giữa già hóa dân số và năng lực hệ thống an sinh xã hội, y tế, chăm sóc sức khỏe dài hạn.
