Xác định đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới

Trả lời phỏng vấn các cơ quan báo chí trước thềm Hội nghị Ngoại giao 33 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc 22, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn nêu rõ: Ngành ngoại giao đang khẳng định vai trò tiên phong trong việc thúc đẩy “ngoại giao công nghệ”.

Trọng tâm của chiến lược này là chủ động tham gia thiết lập các chuẩn mực pháp lý toàn cầu về không gian số; đồng thời xây dựng khuôn khổ hợp tác chiến lược trong các lĩnh vực mũi nhọn như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử và khoáng sản chiến lược.

Thông qua việc kết nối chặt chẽ với các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới, ngành ngoại giao đang tạo ra động lực mạnh mẽ phục vụ sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Phóng viên: Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược, động lực quan trọng để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Xin Thứ trưởng cho biết ngành Ngoại giao đã triển khai công tác chuyển đổi số như thế nào và đạt được những kết quả nổi bật gì trong thời gian qua?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn: Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị, hợp tác và cạnh tranh giữa các quốc gia, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành động lực quan trọng của phát triển và là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực chủ yếu để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tạo bước đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Bắt đầu từ năm 2026, Bộ Ngoại giao đã quán triệt và tích cực triển khai chủ trương chuyển từ chính sách sang kết quả, tạo ra nhiều hơn giá trị gia tăng cho người dân và doanh nghiệp.

Quán triệt các chủ trương đó, Bộ Ngoại giao xác định chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ vào công việc hằng ngày mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị, nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược, hiệu quả hoạt động đối ngoại và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thời gian qua, Bộ Ngoại giao đã triển khai chuyển đổi số đồng bộ trên nhiều lĩnh vực và đạt được những kết quả bước đầu quan trọng.

Trước hết, Bộ đã tích cực đưa hợp tác về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành một trong những nội dung quan trọng trong các hoạt động đối ngoại cấp cao và hợp tác quốc tế, tập trung thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ số, hạ tầng số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng chủ động theo dõi xu hướng công nghệ, tham gia các diễn đàn quốc tế về quản trị công nghệ và chuyển đổi số, kết nối các đối tác, doanh nghiệp, chuyên gia và đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài nhằm tranh thủ tri thức, công nghệ và nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Cùng với đó, Bộ Ngoại giao đang từng bước ứng dụng AI trong hoạt động chuyên môn theo nguyên tắc an toàn và hiệu quả. Bộ đã chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang thí điểm ứng dụng AI trong xây dựng báo cáo và xử lý thông tin trên hệ thống Tin A; đồng thời nghiên cứu mở rộng ứng dụng trong các lĩnh vực tổng hợp, phân loại, tra cứu thông tin, dịch thuật, quản trị tri thức và hỗ trợ xử lý văn bản.

Với quan điểm AI chỉ là công cụ hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng công việc, những vấn đề có hàm lượng chính trị, pháp lý và chiến lược cao, con người vẫn giữ vai trò quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng.

Chuyển đổi số trong quản trị nội bộ cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Đến nay, 100% thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ ở trong nước và một số thủ tục ở nước ngoài đã được thực hiện trực tuyến, mỗi năm tiếp nhận và xử lý hơn 90 nghìn hồ sơ; hơn 90% công văn không có nội dung mật được giải quyết trên môi trường mạng.

Các hệ thống quản lý văn bản, theo dõi nhiệm vụ, quản lý điều ước, thỏa thuận quốc tế cùng việc xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành đang từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu đối ngoại, góp phần nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và chất lượng tham mưu.

Trong lĩnh vực truyền thông đối ngoại, Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã từng bước mở rộng sự hiện diện trên các nền tảng số, xây dựng hệ thống thông tin đối ngoại chính thống, đa nền tảng, tăng cường tương tác với người dân trong và ngoài nước, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, nâng cao hiệu quả ngoại giao công chúng và chủ động phát hiện, xử lý thông tin sai lệch, bảo vệ uy tín và lợi ích quốc gia trên không gian mạng.

Bộ Ngoại giao xác định bảo đảm an toàn, an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số, được thể hiện trong các tài liệu quan trọng đã được ban hành như Khung kiến trúc số, Khung kiến trúc dữ liệu, Chiến lược chuyển đổi số, Chiến lược dữ liệu đến năm 2030 của Bộ Ngoại giao.

Có thể khẳng định, những kết quả bước đầu trong chuyển đổi số đã và đang tạo chuyển biến tích cực trong phương thức quản trị, nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược, hiệu quả hoạt động đối ngoại và năng lực phục vụ của ngành Ngoại giao.

Quan trọng hơn, chuyển đổi số đang giúp ngành Ngoại giao phát huy tốt hơn vai trò tiên phong trong kết nối tri thức, công nghệ và nguồn lực quốc tế, qua đó đóng góp thiết thực vào việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.

Phóng viên: Để cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngành Ngoại giao sẽ tập trung vào những định hướng, giải pháp trọng tâm nào trong thời gian tới nhằm xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn: Câu hỏi của bạn đã đề cập đến một vấn đề mang tính chiến lược và hết sức cấp thiết đối với toàn ngành hiện nay. Như chúng ta đã biết, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã lần đầu tiên khẳng định vai trò trọng yếu, thường xuyên của đối ngoại trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, trong đó trực tiếp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra nhiều ý kiến chỉ đạo sâu sắc đối với việc triển khai nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của ngành Ngoại giao.

Để thực hiện trọng trách này trong bối cảnh thế giới đang biến đổi sâu sắc bởi cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngành Ngoại giao một mặt cần tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang với những thành tựu to lớn trong lịch sử, đồng thời cần phải tự làm mới mình để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới.

Việc nắm bắt, ứng dụng các thành tựu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là xu thế, mà chính là động lực đột phá để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại và chuyên nghiệp. Trong lĩnh vực này, toàn ngành sẽ tập trung triển khai mạnh mẽ bốn giải pháp trọng tâm sau:

Một là, tiên phong đẩy mạnh “Ngoại giao công nghệ”, tạo dựng các khuôn khổ hợp tác công nghệ, nhất là về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, lượng tử, khoáng sản chiến lược… kết nối với các trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu của thế giới, phục vụ đắc lực cho phát triển kinh tế-xã hội đất nước.

Phát huy vai trò trọng yếu trong thời bình, ngành Ngoại giao sẽ là “người đi trước mở đường”, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phục vụ công cuộc chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo ở trong nước.

Mạng lưới các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài sẽ là những “ăng-ten” nhạy bén, đẩy mạnh tìm kiếm, kết nối và thu hút đầu tư chất lượng cao, công nghệ lõi, công nghệ xanh, cũng như đưa các trung tâm R&D (Nghiên cứu và Phát triển) hàng đầu thế giới về Việt Nam.

Đồng thời, ngành sẽ đặc biệt chú trọng việc khơi thông nguồn lực tri thức, mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học kiều bào đóng góp vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Hai là, quyết tâm số hóa toàn diện, hướng tới xây dựng “Bộ Ngoại giao số”. Nền ngoại giao hiện đại đòi hỏi tư duy quản trị và công cụ hiện đại. Bộ Ngoại giao đang và sẽ tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chuyển đổi số ngành ngoại giao, số hóa các quy trình công tác, xây dựng cơ sở dữ liệu và phân tích dữ liệu lớn (Big Data), ngoại giao số-công dân số-truyền thông số nhằm nâng cao năng lực phân tích, dự báo và tham mưu chiến lược, phục vụ hiệu quả cho công tác đối ngoại; hiện đại hóa công tác thông tin đối ngoại thông qua các nền tảng số toàn cầu để mạng lại hiệu ứng lan tỏa câu chuyện về một Việt Nam tự cường, đổi mới sáng tạo, từ đó củng cố lòng tin chiến lược; xây dựng và triển khai đồng bộ hệ sinh thái AI trong ngành

Ngoại giao đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và đặc thù công tác đối ngoại. Đặc biệt, ngành Ngoại giao quán triệt chủ trương lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, nâng cấp mạnh mẽ các dịch vụ công trực tuyến, nhất là trong lĩnh vực lãnh sự và bảo hộ công dân, bảo đảm sự minh bạch, nhanh chóng và thuận lợi tối đa.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế và lộ trình chuyển đổi số của ngành Ngoại giao; Phát triển hạ tầng số, nền tảng dùng chung và hệ sinh thái dữ liệu đối ngoại, làm nền tảng quan trọng để xây dựng nền ngoại giao số; Hoàn thiện cơ chế bảo đảm an toàn, an ninh mạng, chủ quyền dữ liệu và quản trị rủi ro AI; Phát triển nguồn nhân lực số và đổi mới phương thức làm việc, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, trong đó nhấn mạnh lấy kết quả thực tế làm tiêu chí, thước đo đánh giá trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Ba là, tham gia định hình các khuôn khổ pháp lý toàn cầu về công nghệ và không gian số, trong đó chủ động đàm phán, tham gia định hình luật chơi mới về dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI). Triển khai vai trò tiên phong của đối ngoại, Việt Nam không chỉ là quốc gia tiếp nhận mà cần chủ động tham gia kiến tạo.

Ngành Ngoại giao sẽ tích cực tham gia vào các cơ chế, diễn đàn song phương và đa phương để đóng góp tiếng nói của Việt Nam trong việc xây dựng các cơ chế mới, các chuẩn mực toàn cầu về an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo (AI), quản trị dữ liệu xuyên biên giới và kinh tế số. Đây là cách tiếp cận chủ động nhằm bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia trên không gian mạng.

Bốn là, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng thế hệ “Nhà ngoại giao số”. Công nghệ dẫu tiên tiến đến đâu, yếu tố con người vẫn mang tính quyết định. Bộ Ngoại giao đang rà soát và đổi mới toàn diện chương trình đào tạo cán bộ.

Một nhà ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên mới, bên cạnh bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thông nghiệp vụ, còn phải được trang bị tư duy về công nghệ, khả năng thích ứng nhanh nhạy và kỹ năng ứng dụng các công cụ số vào công tác nghiên cứu, đàm phán và thông tin đối ngoại.

Có thể nói, việc tích hợp sâu rộng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là một “chìa khóa” quan trọng để ngành Ngoại giao đi đầu, đóng vai trò kiến tạo trong quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng và toàn diện.

Phát huy tinh thần Đại hội XIV, với sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và sự đồng lòng của toàn ngành, chúng tôi tin tưởng Ngoại giao Việt Nam sẽ thực hiện xuất sắc vai trò trọng yếu, thường xuyên của mình, triển khai thắng lợi các chủ trương, đường lối của Đại hội XIV, nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.