Tại Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức vào ngày 27/5, cùng với yêu cầu về đột phá thể chế, nhiều ý kiến cho rằng mọi cơ chế đặc thù cuối cùng phải hướng đến mục tiêu phục vụ người dân, người lao động và nâng cao chất lượng sống đô thị một cách thực chất, bền vững.
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý đã đề xuất các cơ chế đột phá nhằm giúp thành phố tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, mở rộng không gian kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Dự thảo luật được định hướng kế thừa các cơ chế hiệu quả từ Nghị quyết 98, đồng thời bổ sung nhiều chính sách mới về phân quyền, quy hoạch đô thị, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, hạ tầng và quản trị đô thị hiện đại.
Ông Nguyễn Thế Duy, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex đã đưa ra nhiều góp ý đáng quan tâm liên quan đến mô hình phát triển đô thị mới; trong đó nhấn mạnh đề xuất bổ sung “khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo” vào Luật Đô thị đặc biệt.
Theo ông Nguyễn Thế Duy, đây không chỉ là mô hình kinh tế mới mà còn là không gian thử nghiệm thể chế, nơi có thể áp dụng những cơ chế vượt trội về công nghệ, đầu tư, quản trị và thu hút nhân tài quốc tế.
Lãnh đạo Tập đoàn Becamex cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành những cực tăng trưởng mới có khả năng cạnh tranh với các trung tâm đổi mới sáng tạo trong khu vực châu Á. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc tạo ưu đãi cho doanh nghiệp mà chưa giải quyết được bài toán chất lượng sống, nhà ở, giao thông, giáo dục, y tế và môi trường sống cho người dân thì các cơ chế đặc thù sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài.
Ông Nguyễn Thế Duy cho rằng, mô hình khu tự do đổi mới sáng tạo cần được xây dựng với tư duy “lấy con người làm trung tâm”. Điều đó đồng nghĩa với việc mọi thiết kế thể chế phải tạo điều kiện để người lao động tiếp cận cơ hội việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, môi trường sống văn minh hơn và các dịch vụ công chất lượng hơn. Đây cũng là nền tảng để thu hút chuyên gia, kỹ sư, nhà khoa học và lực lượng lao động chất lượng cao đến sinh sống, làm việc lâu dài tại thành phố.
Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất đang có dư địa phát triển rất lớn về không gian kinh tế, logistics, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế biển. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép thành phố mạnh dạn thí điểm các mô hình như khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, đô thị lấn biển, đô thị TOD hay các khu đổi mới sáng tạo có quy mô quốc tế.
Tuy nhiên, điều quan trọng là các mô hình này phải được vận hành theo hướng tạo ra giá trị lan tỏa cho toàn xã hội. Theo đại diện Tập đoàn Becamex, một đô thị hiện đại không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP hay số lượng dự án đầu tư, mà phải được đánh giá bằng mức độ hài lòng của người dân, khả năng tiếp cận nhà ở phù hợp, giao thông thuận tiện, không gian xanh, chất lượng giáo dục và hệ thống y tế.
Thực tế cho thấy, nhiều đô thị lớn trên thế giới từng đối mặt với nghịch lý tăng trưởng nhanh nhưng chất lượng sống suy giảm do áp lực dân số, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và thiếu hạ tầng xã hội. Vì vậy, các cơ chế đặc thù dành cho Thành phố Hồ Chí Minh cần đi kèm cơ chế kiểm soát phát triển bền vững, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế với an sinh xã hội và môi trường đô thị.
Phát biểu ý kiến tại hội thảo, đề cập đến vai trò của thể chế, đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ nhằm tạo cơ chế ngắn hạn mà hướng tới hình thành nền tảng pháp lý ổn định, lâu dài để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đồng hành cùng thành phố phát triển bền vững.
Theo nhiều chuyên gia, một trong những điểm đột phá đáng chú ý của dự thảo luật là mở rộng quyền tự chủ cho chính quyền đô thị, cho phép Thành phố Hồ Chí Minh chủ động hơn trong quản lý đầu tư, tài chính, quy hoạch và tổ chức bộ máy. Đây được xem là điều kiện quan trọng để thành phố xử lý nhanh các vấn đề thực tiễn, nâng cao hiệu quả điều hành và rút ngắn thời gian triển khai các dự án trọng điểm.
Song song đó, các ý kiến cũng đề nghị phải xây dựng cơ chế giám sát minh bạch, tăng trách nhiệm giải trình và bảo đảm mọi chính sách đặc thù đều hướng đến lợi ích công cộng. Theo ông Nguyễn Thế Duy, đổi mới thể chế không chỉ là tạo thuận lợi cho đầu tư mà còn phải tạo ra môi trường sống đáng sống hơn cho người dân đô thị.
Từ kinh nghiệm phát triển các khu công nghiệp-đô thị-dịch vụ tích hợp, lãnh đạo Tập đoàn Becamex cho rằng xu hướng phát triển mới của các đô thị lớn là xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi người dân có thể “sống-làm việc-học tập-sáng tạo” trong cùng một không gian chất lượng cao. Điều này đòi hỏi quy hoạch đô thị phải đi trước một bước; đồng thời chú trọng hạ tầng xã hội, giao thông công cộng, không gian xanh và chuyển đổi số trong quản trị đô thị.
Giới chuyên gia nhận định, nếu được thiết kế đúng hướng, Luật Đô thị đặc biệt sẽ không chỉ tạo cú hích cho Thành phố Hồ Chí Minh mà còn trở thành mô hình tham chiếu cho quá trình đổi mới quản trị đô thị của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Trong đó, yếu tố cốt lõi chính là xây dựng một đô thị năng động, sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm công bằng xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Đây là điều mà nhiều đại biểu tại hội thảo nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của mọi cơ chế đặc thù không phải chỉ để “đặc biệt” về chính sách, mà phải đặc biệt ở hiệu quả phục vụ người dân, người lao động và tạo dựng một môi trường đô thị hiện đại, nhân văn, đáng sống cho các thế hệ tương lai.
Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến của các doanh nghiệp, tập đoàn trong và ngoài nước đối với Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt
