Thay đổi cách chăm sóc
Dưới triều Nguyễn, thanh trà là loại quả được tuyển chọn để dâng tiến vua. Nhìn bề ngoài, thanh trà Huế khá giống với quả bưởi, khi chín vỏ có mầu vàng xanh, nhẵn sáng. Múi thanh trà nhỏ, có vị ngọt thanh pha chút chua nhẹ. Năm 2024, thanh trà Huế đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý, qua đó khẳng định thương hiệu riêng.
Tại Huế, cây thanh trà được trồng ở nhiều nơi nhưng nổi bật nhất là vùng Thủy Xuân và Hương Trà. Những năm gần đây, một phần diện tích tại đây đã được đầu tư sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, đánh dấu sự chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang quy trình hiện đại, an toàn và chuyên nghiệp hơn.
Khi tham gia vào mô hình VietGAP, nông dân được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây, sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học để phòng trừ sâu bệnh thay cho thuốc hóa học, hạn chế thuốc diệt cỏ. Bên cạnh đó, các vườn còn áp dụng đồng bộ các giải pháp để cải tạo đất, vệ sinh vườn cũng như lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt. Toàn bộ quy trình đều được kiểm soát, ghi chép vào nhật ký sản xuất để thuận tiện cho truy xuất nguồn gốc, tạo niềm tin cho người tiêu dùng.
Những ngày này, thanh trà Huế đang bước vào mùa thu hoạch. Tại nhiều vườn, nhất là những vườn áp dụng VietGAP cây cho lứa quả đều, chất lượng vượt trội nên có giá bán cao hơn. Ông Đặng Xáng, hộ có gần 100 gốc thanh trà tại phường Thủy Xuân cho biết, trước đây gia đình thường bón nhiều phân, phun thuốc mạnh tay để cây không bị bệnh, tốn kém nhưng chưa mang lại hiệu quả. Từ khi làm VietGAP, được hướng dẫn kỹ thuật mới, các chi phí giảm nhưng cây lại cho quả đều và đẹp hơn. “Với giá từ 30 đến 40 nghìn đồng/kg, vụ này gia đình tôi dự tính thu về gần 200 triệu đồng. Chúng tôi rất vui vì được mùa, được giá”, ông Xáng phấn khởi nói.
Thực tế, diện tích trồng thanh trà VietGAP tại Huế hiện nay vẫn còn khá khiêm tốn, song những kết quả ban đầu đã mang lại niềm tin cho người nông dân. Nhiều hộ vốn e ngại vì quy trình mới, nhưng khi thấy cây khỏe, ít sâu bệnh, năng suất cao đã học hỏi và chủ động áp dụng cho vườn cây của mình.
“Khi tham gia vào mô hình VietGAP, người trồng thanh trà được hưởng nhiều cái lợi như được hỗ trợ khoa học kỹ thuật, được hỗ trợ tiêu thụ, được dán tem truy xuất nguồn gốc. Qua đó, nâng cao giá trị và thương hiệu sản phẩm, lại dễ dàng kết nối đến người tiêu dùng”, bà Lan Dung khẳng định.
Chìa khóa phát triển bền vững
Ghi nhận tại khu vực Thủy Biều (phường Thủy Xuân), nơi được xem là “thủ phủ” thanh trà Huế, hiện có 45 hộ dân đang được hỗ trợ trồng cây theo tiêu chuẩn VietGAP với diện tích 8,7 ha. Bà Lê Thị Lan Dung, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Thủy Biều cho biết, toàn vùng năng suất bình quân đạt từ 7-8 tấn/ha, tổng giá trị thu về dự kiến từ 25-30 tỷ đồng. “Thanh trà VietGAP được người tiêu dùng tin tưởng nên dễ bán. Trước đây, thanh trà dù có tiếng nhưng tiêu thụ phụ thuộc vào thương lái và các chợ truyền thống nên giá cả bấp bênh. Từ khi đạt chứng nhận VietGAP, sản phẩm đã có thể ký hợp đồng tiêu thụ, đưa vào hệ thống siêu thị và cửa hàng nông sản sạch. Cuối tháng 8 vừa qua, những đơn hàng thanh trà đầu tiên đạt chuẩn VietGAP, có truy xuất nguồn gốc đã được HTX Thủy Biều ký kết với doanh nghiệp đưa vào chuỗi siêu thị Kingfoodmart tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đến nay, có hơn 3 tấn thanh trà VietGAP của nông dân được tiêu thụ theo kênh này”.
Theo ông Đặng Hữu Hải, Chủ tịch UBND phường Thủy Xuân việc ứng dụng công nghệ VietGAP đã tạo ra sự chuyển mình cho thanh trà, qua đó không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn mang lại niềm tin cho người tiêu dùng, khẳng định thương hiệu đặc sản Huế trên thị trường. Quan trọng hơn, đã mở ra cánh cửa cho thanh trà tiếp cận những thị trường lớn hơn, hướng đến phát triển bền vững. “Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi, phát triển mô hình VietGAP để người dân thấy được những lợi ích của mô hình này, từ đó tích cực tham gia, nâng cao thu nhập”, ông Hải chia sẻ.
Hiện nay, một số vườn thanh trà VietGAP ở Huế không chỉ khai thác kinh tế từ việc hái quả mà còn phục vụ khách tham quan. Du khách có thể đến trải nghiệm, tìm hiểu về quy trình canh tác và tận tay hái, thưởng thức quả tại vườn. Đây là sự kết hợp giữa nông nghiệp sạch và du lịch cộng đồng. Trong tương lai gần, việc hình thành các tour tham quan thanh trà VietGAP hứa hẹn sẽ góp phần tạo thêm sinh kế cho người nông dân, đồng thời quảng bá hình ảnh Huế là điểm đến xanh, an toàn và thân thiện.
