tiếp cận trực tiếp các tuyến hàng hải quốc tế cùng hệ thống cảng nước sâu hiện đại bậc nhất khu vực.
Theo các chuyên gia, với những điều kiện hiện có, Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng hoàn toàn có thể trở thành trung tâm logistics biển hàng đầu Đông Nam Á.
CẢNG BIỂN - MỎ VÀNG CHƯA ĐƯỢC PHÁT HUY
Hệ thống cảng biển tại Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, chủ yếu tập trung tại khu vực Cái Mép-Thị Vải, hiện được đánh giá là mạng lưới cảng phát triển nhất cả nước. Đây là nơi tập trung nhiều cảng container quốc tế lớn như Gemalink, CMIT, TCIT, SP-PSA, SITV... với hạ tầng hiện đại, đồng bộ, thời gian giải phóng tàu nhanh và có thể đón tàu trọng tải tới 250.000 tấn - năng lực rất ít cảng ở châu Á có được.
Riêng cảng Tân Cảng-Cát Lái với diện tích hơn 160 ha, được đầu tư thiết bị xếp dỡ công suất cao, ứng dụng công nghệ quản lý tiên tiến hiện là một trong những cảng container lớn và hiện đại nhất Việt Nam. Cảng này chiếm tới 40-50% tổng sản lượng container thông qua các cảng biển phía nam và đóng vai trò đầu mối trọng yếu kết nối hàng hóa giữa miền nam với thị trường quốc tế.
Trong khi đó, cụm cảng nước sâu Cái Mép-Thị Vải đóng vai trò cửa ngõ xuất khẩu chiến lược cho toàn vùng Đông Nam Bộ, đặc biệt khi hệ thống cảng tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện đã gần đạt ngưỡng chịu tải về hạ tầng. Vị trí của cụm cảng này là chỉ cách Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Biên Hòa (Đồng Nai) và Long An khoảng 70-80 km đường bộ, khoảng 50 km đường thủy, thuận tiện kết nối với các trung tâm sản xuất công nghiệp lớn nhất khu vực.
Sự hiện đại và hiệu quả trong vận hành đã giúp cụm cảng Cái Mép-Thị Vải liên tục thăng hạng trong các bảng xếp hạng quốc tế. Theo báo cáo năm 2024 của Ngân hàng Thế giới (WB) và S&P Global, cụm cảng này đứng thứ 7 toàn cầu về chỉ số CPPI (Chỉ số hiệu quả cảng container), vượt qua cả những cảng trung chuyển nổi tiếng như Yokohama (Nhật Bản), Hồng Kông (Trung Quốc) hay Singapore.
Từ đầu năm 2025, cụm cảng tiếp tục ghi dấu ấn mới. Ngày 17/5, cảng SSIT lần đầu tiên đón tàu Zim Wilmington thuộc hãng tàu Zim (Israel), đánh dấu việc chính thức gia nhập tuyến hàng hải Lone Star Express kết nối Việt Nam trực tiếp với bờ đông Hoa Kỳ. Tuyến này còn được hãng MSC, doanh nghiệp vận tải biển lớn nhất thế giới phối hợp khai thác, mở thêm cơ hội cho hàng hóa Việt Nam vươn xa hơn nữa. Đặc biệt, trong liên minh Gemini vừa được hình thành giữa Maersk (Đan Mạch) và Hapag Lloyd (Đức), hai “ông lớn” của ngành vận tải biển thế giới, cụm cảng Cái Mép-Thị Vải được chọn làm cảng chính duy nhất ở phía nam Việt Nam, thể hiện rõ vị thế chiến lược trong mạng lưới logistics toàn cầu.
Hiện nay, mỗi tuần có tới 48 tuyến tàu container quốc tế cập cảng Cái Mép-Thị Vải, tăng 11 tuyến so với năm trước. Các tuyến này nối Việt Nam với nhiều thị trường trọng điểm như châu Mỹ, châu Âu, Trung Đông, Địa Trung Hải và các quốc gia nội Á; giúp rút ngắn hành trình vận chuyển, giảm đáng kể thời gian giao hàng và chi phí logistics - yếu tố then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng Việt.
KẾT NỐI LIÊN VÙNG, BỆ ĐỠ CHO LOGISTICS BIỂN
Sự kết hợp giữa Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu không chỉ giúp mở rộng không gian địa lý mà còn đem tới sự hội tụ đầy đủ các yếu tố cho một hệ thống logistics liên hoàn. Bình Dương - được mệnh danh là “thủ phủ công nghiệp của cả nước”, là nơi sản xuất khối lượng hàng hóa xuất khẩu lớn. Bà Rịa-Vũng Tàu có lợi thế kinh tế biển, trong khi Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò trung tâm dịch vụ và đầu mối thương mại quốc tế. Mạng lưới logistics tích hợp ba địa phương này sẽ là nền tảng vững chắc thúc đẩy thương mại vùng và liên vùng.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, Ủy viên Ủy ban Kinh tế-Tài chính của Quốc hội, Trợ lý Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Việc kết nối cụm cảng Cái Mép-Thị Vải với hệ thống cảng hiện hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh và cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (dự kiến hình thành trong thời gian tới) sẽ tạo nên mạng lưới logistics liên thông và hiệu quả cao. Nếu kết hợp với các trung tâm logistics tại Bình Dương và ứng dụng các giải pháp vận hành thông minh, thời gian giao hàng quốc tế có thể giảm hơn 50%, chi phí logistics giảm đáng kể, tiệm cận với các nước phát triển.
Đáng chú ý, xu thế kết nối logistics liên vùng cũng đang được đẩy nhanh ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Ngày 30/5 vừa qua, tuyến vận tải nội địa Mekong Express chính thức đi vào hoạt động, kết nối cảng Cái Cui (thành phố Cần Thơ) với cụm cảng Cái Mép-Thị Vải; giúp rút ngắn thời gian vận chuyển từ 48 giờ xuống còn 15 giờ, tạo điều kiện thuận lợi để hàng hóa từ Tây Nam Bộ đi ra thế giới nhanh hơn, hiệu quả hơn.
Theo Tổng Giám đốc Công ty Portcoast Phạm Anh Tuấn, sau khi không gian hành chính được sắp xếp lại, Thành phố Hồ Chí Minh mới sẽ có thêm dư địa để phát triển mạnh mẽ ngành logistics biển. Cụm cảng Cái Mép-Thị Vải cần được xác định là “khu bến cửa ngõ, trung chuyển quốc tế” với năng lực tiếp nhận tàu trọng tải đến 250.000 tấn (tương đương 24.000 TEU). Đây là năng lực đáp ứng được yêu cầu của những hãng tàu quốc tế hàng đầu, đồng thời khẳng định vị thế quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để hiện thực hóa điều này, các chuyên gia kiến nghị, cần tập trung đầu tư phát triển hạ tầng giao thông kết nối cảng với vùng sản xuất; mở rộng các trung tâm logistics hỗ trợ sau cảng; xây dựng chính sách thông quan thuận lợi; giảm chi phí hàng hải và các loại phí dịch vụ liên quan. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp sử dụng dịch vụ cảng tại Cái Mép-Thị Vải để xuất, nhập khẩu, tăng cường điều phối hàng hóa trung chuyển tại đây từ các địa phương khác
