Cạnh tranh sôi động, chi phí phù hợp
Theo thống kê, chỉ tính riêng năm 2024, Thành phố Hồ Chí Minh có hàng chục nghìn xe máy điện trong số 7,3 triệu xe máy được đăng ký mới. Hiện nay, các nhà sản xuất xe điện hai bánh tại Việt Nam như VinFast, Pega, Yadea, Dat Bike hay Selex đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường, tạo nên cuộc cạnh tranh sôi động.
Ghi nhận tại một cửa hàng bán xe điện hai bánh thương hiệu Yadea (xuất xứ Trung Quốc) trên đường Nguyễn Chí Thanh, phường An Đông, có gần chục dòng xe điện với mẫu mã bắt mắt, thiết kế nhỏ gọn, trong đó xe máy điện chiếm phần nhiều. Nhân viên cửa hàng tư vấn khách nên tìm hiểu kỹ hai loại xe dùng bình ắc-quy và dùng pin để lựa chọn trước khi mua. Đối với xe dùng bình ắc-quy thường trọng lượng nặng hơn và thời gian sạc nhiều hơn (mất khoảng 10 tiếng) so với xe dùng pin nhưng ưu điểm an toàn vì rất khó xảy ra cháy nổ. Ngược lại, xe dùng pin thời gian sạc chỉ bằng một nửa so với xe dùng ắc-quy và có thể sạc ở bất kỳ đâu nhưng tính an toàn không cao. Một chị khách băn khoăn vì ban quản lý chung cư nơi ở khuyến cáo không được sạc xe điện dưới tầng hầm, nhân viên cửa hàng liền tư vấn: “Chị nên mua xe điện dùng pin vì cục pin nặng tầm 20 kg có thể mang lên căn hộ cắm sạc, khi nào đầy gắn vào xe tiếp tục chạy là xong. Còn dùng bình ắc-quy thì phải cắm điện trực tiếp vào xe sẽ phù hợp nếu ở nhà riêng”. Mức giá xe điện tại cửa hàng này dao động từ 20 đến 30 triệu đồng đối với xe máy điện, từ 11 đến 15 triệu đồng đối với xe đạp điện.
Theo thống kê của Motorcycle Data, thị phần xe máy điện tại Việt Nam đã tăng từ 5,4% năm 2019 lên 8,54% năm 2020 và tiếp tục đà tăng cao trong những năm gần đây. Điều này cho thấy phân khúc xe điện hai bánh đang có xu hướng tăng trưởng mạnh trong bối cảnh Chính phủ quyết liệt thực hiện xanh hóa để tiến tới phát thải ròng bằng “0”.
Cần ban hành quy chuẩn phương tiện
Hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ áp dụng quy định về khí thải nghiêm ngặt, nhằm thực hiện chính sách quản lý của chính quyền và cao hơn nữa là quy định của Chính phủ để phát triển bền vững. Cụ thể, từ năm 2032 trở đi các loại mô-tô, xe máy lưu hành trên địa bàn phải đáp ứng quy định về khí thải từ mức 2 trở lên. Đây cũng là chính sách tác động không nhỏ đến việc lựa chọn phương tiện lưu thông của người dân và cộng đồng. Chị Lan Anh, ngụ phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Bản thân tôi đã lựa chọn thêm một chiếc xe máy điện đi làm với mục đích giảm bớt gánh nặng ô nhiễm cho cộng đồng. Tuy nhiên, điều cần thiết vẫn là phải hướng dẫn cho người dân quy chuẩn về phương tiện, khu vực trạm sạc dịch vụ cũng như công cộng”.
Thạc sĩ Lê Ngọc Chung, Trưởng khoa Cơ khí - Ô-tô, Trường cao đẳng Bách khoa Sài Gòn đánh giá: Thị trường xe điện đang phát triển mạnh vì ý thức của người dân về bảo vệ môi trường ngày càng cao cùng với lợi ích kinh tế mà phương tiện sử dụng năng lượng điện mang lại. Trong đó, nếu lựa chọn xe máy điện dùng ắc-quy thì thời gian sạc sẽ lâu, hiệu năng không cao nhưng khá an toàn vì rủi ro cháy nổ rất thấp, trong khi đối với xe dùng pin có ưu điểm sạc nhanh nhưng dễ gặp rủi ro, nhất là cháy nổ khi có va chạm mạnh. Vì vậy, nếu dùng xe chạy pin nên chọn pin lithium (chiếm 40% thị phần toàn cầu) vì thời gian sạc nhanh, tính an toàn cao, rất ít xảy ra cháy nổ.
Thực tế cho thấy, hạ tầng trạm sạc và đổi pin tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn sơ khai và chưa đáp ứng được mục tiêu điện hóa phương tiện giao thông nói chung và xe hai bánh nói riêng. Trên địa bàn thành phố hiện mới chỉ có khoảng 600 điểm sạc công cộng, chủ yếu dựa vào một số các doanh nghiệp tư nhân; Nhà nước gần như chưa tham gia đầu tư vào xây dựng mạng lưới trạm sạc cho xe điện. Thạc sĩ Lê Ngọc Chung chia sẻ thêm: Mặc dù có nhiều ưu điểm nhưng pin cho xe điện (EV) vẫn đối mặt những hạn chế khiến chúng chưa thể thay thế hoàn toàn xe xăng dầu. Thứ nhất, thời gian sạc và phạm vi di chuyển là rào cản lớn. Sạc đầy pin mất từ 30 phút (sạc nhanh) đến 8 giờ (sạc chậm), trong khi đổ xăng chỉ mất 5 phút. Về môi trường, sản xuất pin EV thải CO2 cao hơn xe xăng ban đầu, do khai thác lithium, cobalt và nickel. Cuối cùng, pin EV chưa phù hợp với mọi nhu cầu vì ở địa hình đồi núi hoặc nông thôn xe xăng vẫn linh hoạt hơn nhờ cây xăng dày đặc và khả năng kéo tải cao.
Điện hóa phương tiện giao thông vận tải là xu hướng toàn cầu, được cụ thể hóa bởi cam kết Net Zero vào năm 2050 mà Việt Nam và Thành phố Hồ Chí Minh đã cam kết mạnh mẽ. Do đó, thành phố cần chủ động xây dựng chính sách, hỗ trợ tài chính, công bố tiêu chuẩn; đồng thời sớm mở rộng danh mục địa điểm công như bãi xe, cây xăng, chợ, trụ sở ủy ban nhân dân phường, nhà chờ xe buýt,… để đặt trạm sạc hoặc đổi pin, giúp người dân mạnh dạn chuyển đổi phương tiện xanh, an toàn và tiện ích.
