Thị trường Tết năm nay được dự báo trầm lắng hơn so với những năm trước, người dân vẫn bám nghề, chủ động đổi mới phương thức sản xuất, tiêu thụ, từng bước thích ứng với yêu cầu của thị trường.
Giữ nghề truyền thống trong bối cảnh nhiều thách thức
Làng nghề trồng hoa giấy ở các ấp Đông Kinh, Lân Đông đã hình thành và phát triển hơn 20 năm qua. Những ngày này, bà con tập trung chăm sóc, tỉa cành, điều chỉnh nước tưới để hoa nở đúng thời điểm phục vụ Tết Nguyên đán. Gia đình bà Nguyễn Thị Phương, ngụ ấp Lân Đông, là một trong những hộ trồng hoa giấy lâu năm. Mỗi năm, gia đình bà sản xuất từ 3.000-4.000 chậu hoa giấy các loại.
Theo bà Phương, những năm trước, thương lái thường đến tận vườn đặt cọc từ rất sớm, song năm nay sức mua giảm do kinh tế khó khăn, ảnh hưởng đến đầu ra của sản phẩm. Trưởng ấp Lân Đông Phan Văn Út cho biết: “Toàn ấp hiện có 136 hộ theo nghề trồng hoa giấy. Những năm gần đây, do diện tích và sản lượng tăng nhanh, trong khi thị trường tiêu thụ chững lại, giá bán có xu hướng giảm.
Trước thực tế đó, người dân vẫn kiên trì giữ nghề, đồng thời từng bước đa dạng hóa sản phẩm, cải tiến mẫu mã, tìm kiếm kênh tiêu thụ mới để ổn định sinh kế. Không chỉ mang lại thu nhập, làng nghề hoa giấy còn góp phần tạo cảnh quan, thu hút khách tham quan vào dịp lễ, Tết, mở ra hướng phát triển du lịch nông thôn gắn với bảo tồn giá trị truyền thống”. Song song với hoa giấy, mai vàng và cúc mâm xôi là những sản phẩm chủ lực, tạo nên thương hiệu cho vùng đất Chợ Lách.
Tại các xã Chợ Lách, Vĩnh Thành, Hưng Khánh Trung, những vườn mai, vườn cúc đang được chăm sóc kỹ lưỡng để kịp phục vụ thị trường Tết. Nông dân Trần Văn Được, ngụ xã Chợ Lách cho biết: “Gia đình tôi trồng khoảng 4.000 giỏ cúc mâm xôi, cúc Đài Loan, cúc Thái. Cúc mâm xôi là loại hoa đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc cao, phải thường xuyên cắt đọt, tạo tán để khi ra hoa có hình tròn đều, mầu vàng rực, tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy trong ngày Tết”.
Theo ông Được, cúc mâm xôi phải xuống giống từ giữa năm, chi phí đầu tư khá lớn, nhưng nếu tiêu thụ thuận lợi, sau khi trừ chi phí, người trồng có thể đạt lợi nhuận khoảng 40-50%. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường biến động, nông dân chủ yếu mong bán hết sản phẩm để có vốn tái sản xuất cho vụ sau.
Đổi mới tư duy sản xuất và tiêu thụ sản phẩm
Nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh, tỉnh Vĩnh Long đã đẩy mạnh xây dựng các sản phẩm hoa, cây cảnh theo Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Năm 2024, ba hợp tác xã mai vàng trên địa bàn tỉnh được công nhận đạt chuẩn OCOP hạng 3 sao, gồm Hợp tác xã Mai vàng Hưng Khánh Trung B (xã Hưng Khánh Trung), Mai vàng Vĩnh Thành và Mai vàng Thiện Lương (xã Vĩnh Thành). Hiện nay, tại hai xã Vĩnh Thành và Hưng Khánh Trung có khoảng 10,5 triệu cây mai vàng đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, bao gồm mai tàng và mai ghép.
Việc tham gia OCOP đã giúp các hợp tác xã từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu; từ đó, mở rộng thị trường tiêu thụ. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Thành Lê Anh Tuấn cho biết: “Thời gian tới, địa phương tiếp tục khuyến khích các nghệ nhân, hộ trồng mai sáng tạo thêm nhiều dòng sản phẩm mới, gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi giá trị bền vững cho nghề trồng mai vàng lâu đời”.
Trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, nhiều nông dân đã chủ động đổi mới tư duy, chuyển từ sản xuất số lượng sang chú trọng chất lượng và tính độc đáo của sản phẩm. Với hơn 30 năm gắn bó với nghề trồng hoa giấy, ông Nguyễn Văn Màu, ngụ xã Hưng Khánh Trung, đã nghiên cứu tạo hình hoa giấy cổ thụ theo dạng nhà lục giác, nhà mái Thái, thay vì chỉ trồng hoa giấy chậu truyền thống. Theo ông Màu, để tạo ra một sản phẩm hoa giấy nghệ thuật, người trồng phải chọn cây khỏe, chăm sóc trong nhiều năm, ghép và tạo tán rất công phu.
Nhờ đó, sản phẩm có giá trị cao hơn, góp phần nâng thu nhập và tạo sự khác biệt trên thị trường. Việc đa dạng hóa sản phẩm không chỉ giúp người dân giảm phụ thuộc vào thị trường Tết mà còn mở ra hướng phát triển gắn với du lịch sinh thái, trải nghiệm làng nghề. Cùng với đổi mới sản xuất, phương thức tiêu thụ hoa, cây cảnh tại Vĩnh Long cũng đang có sự chuyển biến rõ nét. Từ chỗ phụ thuộc vào thương lái, nhiều hộ dân đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin, bán hàng qua các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.
Ông Nguyễn Tấn Học, ngụ xã Vĩnh Thành cho biết: “Hiện nay phần lớn các hộ trồng mai, cây cảnh trong ấp đều tham gia bán hàng trực tuyến. Những hộ lớn tuổi không rành công nghệ được con cháu hỗ trợ; nhờ đó, sản phẩm được tiêu thụ quanh năm, giảm rủi ro dồn vào một thời điểm”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chợ Lách Trần Hữu Nghị cho biết: “Tại xã Chợ Lách, một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã đầu tư nhân lực để livestream bán hàng, kết hợp đóng gói, dán tem truy xuất nguồn gốc, bảo đảm chất lượng sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng. Toàn xã hiện có khoảng 2.000 hộ sản xuất cây giống, hoa kiểng; trong đó, hơn 50% hộ tham gia bán hàng qua mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, mang lại hiệu quả kinh tế tích cực”.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân đánh giá: Nghề sản xuất hoa, cây cảnh trên địa bàn tỉnh đang có những bước chuyển quan trọng theo hướng hiện đại. Ngành nông nghiệp tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu thụ hoa, cây cảnh. Đồng thời, chú trọng đào tạo kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc sản phẩm nhằm xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.
