Nguyên nhân sạt lở được các chuyên gia, ngành chức năng hai tỉnh nhận định là do một tổ hợp cộng hưởng, từ nền đất yếu đặc thù, dòng chảy xoáy tại các ngã ba sông, đến việc xây dựng nhà cửa bê-tông quá tải sát mép nước và mật độ tàu bè công suất lớn gây chấn động liên hồi. Hiện tại, các ngành chức năng đang thống kê thiệt hại và tìm giải pháp dài hơi để ứng phó với tình trạng này.
An Giang, Đồng Tháp là các tỉnh đầu nguồn, nơi đón những dòng nước đầu tiên của sông Mê Công chảy vào Việt Nam, đang gánh chịu áp lực từ sự thay đổi của dòng chảy và biến đổi khí hậu. Từ đầu năm đến nay, tình hình sạt lở tuyến đường ven bờ sông Tiền, đoạn từ ấp Phú Lợi B đến ấp Long Thạnh, xã Long Phú Thuận, tỉnh Đồng Tháp diễn ra phức tạp, nguy hiểm. Có đoạn dài chưa đầy 3 km nhưng có gần 10 điểm bị sạt lở, nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp hơn 30 ngôi nhà của người dân. “Gần nhà tôi vừa xảy ra vụ sạt lở khiến tuyến đường giao thông phía trước nhà bị cắt đứt, ảnh hưởng nghiêm trọng việc đi lại của gia đình tôi và một số hộ chung quanh”, ông Phạm Văn Thạnh, ngụ ấp Long Thạnh cho biết đầy lo lắng.
Theo báo cáo mới nhất về hiện trạng sạt lở bờ sông của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, toàn tỉnh có đến 56 đoạn sông nằm trong danh sách cảnh báo sạt lở với tổng chiều dài hơn 181 km. Những cái tên như sông Vàm Nao, kênh xáng Tân An, hay dải cù lao Mỹ Hòa Hưng đang trở thành những điểm nóng về địa chất.
Tại phường Long Phú, sạt lở đã ăn sâu vào đất liền 20m, chỉ còn cách Tỉnh lộ 952 hơn 80m. Tại xã biên giới Khánh Bình, từ năm 2022 đến đầu năm 2026 đã xảy ra 7 vụ sạt lở liên tiếp, đe dọa trực tiếp đến tuyến rạch biên giới và sinh kế của 65 hộ dân… Nhiều nơi đầu nguồn của tỉnh An Giang, xu hướng sạt lở tăng về chiều dài và gia tăng về mức độ nguy hiểm.
Thời gian qua, được sự hỗ trợ của Trung ương và nguồn lực của địa phương, tỉnh đã đầu tư kè xử lý sạt lở bờ sông, kênh, rạch hơn 87,7 km; trong đó, công trình kè sông chiều dài 22,73 km, công trình kè bảo vệ bờ kênh, rạch dài hơn 65 km.
Năm 2025, tại tỉnh Đồng Tháp xảy ra 258 điểm sạt lở (23 sạt lở bờ sông Tiền, 235 điểm sạt lở bờ sông nhỏ và kênh, rạch nội đồng), tổng chiều dài hơn 46 km. Tỉnh đã triển khai 54 công trình phòng chống sạt lở bờ sông, bờ biển bảo vệ khu dân cư, đất sản xuất và hạ tầng thiết yếu, tập trung vào xử lý sạt lở cấp bách tại các tuyến sông, kênh, rạch; nâng cấp, gia cố đê bao, kè chống sạt lở và các công trình bảo vệ bờ.
Ngày 24/4/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 26-KL/TW về phòng, chống, sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035. Kết luận nêu rõ, những năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu, sự thay đổi lớn về số lượng, chất lượng nước từ thượng nguồn sông Cửu Long, cùng với việc khai thác cát lòng sông, nước ngầm vượt quá khả năng bù đắp tự nhiên, tình hình sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến ngày càng phức tạp, nghiêm trọng.
Tại An Giang, lộ trình ứng phó đang được triển khai quyết liệt. Theo đó, giải pháp cấp bách thực hiện phương châm “4 tại chỗ”. Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đã giao trách nhiệm cho cấp xã phải là “đầu tàu” ứng phó. Khi có sạt lở, lập tức huy động lực lượng cứu hộ, cắm biển cảnh báo, di dời dân khẩn cấp. Tỉnh kiến nghị Trung ương hỗ trợ trước mắt 2.145 tỷ đồng cho 3 cụm dự án kè trọng điểm tại các khu vực đặc biệt nguy hiểm dọc sông Tiền và sông Hậu trong giai đoạn 2025-2026.
Về giải pháp khoa học và phi công trình, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đã đưa vào vận hành bản đồ cảnh báo trực tuyến tại địa chỉ https:// satlo.angiang.gov.vn. Theo đó, người dân có thể truy cập bằng điện thoại để biết khu vực nào đang rạn nứt để chủ động phòng tránh. Tỉnh khuyến khích các giải pháp như trồng bần, tre, tràm bảo vệ mái đê; sử dụng vật liệu tại chỗ để giảm tác động dòng chảy. Đối với những tuyến đường thường xuyên sạt lở, tỉnh nghiên cứu phương án làm đường tránh hoặc tịnh tiến tim đường vào sâu bên trong để bảo đảm ổn định lâu dài.
Ông Nguyễn Đức Duy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, trên cơ sở hiện trạng sạt lở, nguy cơ ảnh hưởng đến dân cư, công trình hạ tầng, suất đầu tư của dự án kè, cũng như khả năng bố trí vốn đầu tư, Sở đã đề xuất sắp xếp 20 khu vực sạt lở nêu trên thành các nhóm, theo thứ tự ưu tiên, tổng chiều dài xử lý sạt lở là hơn 27,3 km, với tổng kinh phí 4.485 tỷ đồng, tranh thủ các nguồn vốn đầu tư của Trung ương, của tỉnh để thực hiện trong thời gian tới.
Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã kiến nghị Trung ương hỗ trợ ngân sách thực hiện 6 dự án phòng chống sạt lở bờ sông, bờ biển cấp bách và dự án chuyển nước ngọt với tổng mức đầu tư 2.974 tỷ đồng (giai đoạn 2026-2030); thực hiện 8 dự án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai cho khoảng 3.631 hộ, kinh phí khoảng 379,5 tỷ đồng.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Lê Hà Luân cho biết: Ngành nông nghiệp đã có đề xuất các giải pháp công trình, phi công trình, kế hoạch khai thác khoáng sản trong thời gian tới nhằm giảm đến mức thấp nhất các tác động đến người dân và hoạt động sản xuất. Việc theo dõi, dự báo sớm theo thực tế diễn biến tại lòng sông rất quan trọng và là cơ sở để giảm thiệt hại do sạt lở gây ra, cũng như có phương án ứng phó sớm. Ngành chuyên môn đã kiến nghị bộ, ngành Trung ương có đánh giá chung tổng thể của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đánh giá về tài nguyên nguồn nước, các tài nguyên ở các sông.
Nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác cát lòng sông và nước ngầm, mới đây, tỉnh An Giang ban hành Kết luận thanh tra về quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản trên địa bàn, qua đó chỉ ra nhiều sai phạm của các doanh nghiệp nợ đọng, nộp ngân sách nhà nước hơn 43,7 tỷ đồng.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng chỉ đạo, sau khi kết luận thanh tra ban hành và báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh, các đơn vị có liên quan phải thực hiện nghiêm. Lãnh đạo tỉnh An Giang chỉ đạo kiểm tra, rà soát lại các mỏ cát, tập trung nguồn cát cho các dự án giao thông trọng điểm (như tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng) theo quy định, đồng thời xử lý triệt để tình trạng khai thác cát lậu. Thời gian qua, lãnh đạo tỉnh cũng trực tiếp kiểm tra, chỉ đạo xử lý cấp bách tại các khu vực bị sạt lở nghiêm trọng trên địa bàn. Phía tỉnh Đồng Tháp thực hiện tăng cường giám sát bằng camera và thiết bị định vị trên các phương tiện khai thác cát để phòng chống khai thác trái phép; đồng thời tái khởi động dự án xây dựng các hồ trữ nước ngọt để giảm phụ thuộc vào nguồn nước ngầm trong mùa hạn.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là quỹ đất tái định cư và quy định bồi thường. Nhiều hộ dân sống ven sông hàng chục năm nhưng không đủ điều kiện pháp lý về đất đai để được hỗ trợ di dời. Đây là nút thắt cần được tháo gỡ bằng cơ chế đặc thù, bởi nếu không di dời được người dân, mọi biện pháp công trình đều chỉ là giải pháp tình thế.
