Những thách thức trong thực hiện khuyến sinh

Đây là các chính sách mới được Quốc hội thông qua tại Luật Dân số 2025, có hiệu lực từ 1/7/2026, với mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, tức bình quân mỗi phụ nữ sinh 2,1 con.

Ưu tiên khi sinh đủ hai con

Luật Dân số 2025 quy định, người sinh đủ hai con được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Chế độ ưu tiên được thực hiện theo pháp luật về nhà ở.

Để thực hiện chính sách ưu tiên, Luật Dân số 2025 cũng bổ sung đối tượng “người có từ hai con đẻ trở lên” vào điều 76 Luật Nhà ở 2023 quy định về đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội.

Người sinh hai con trở thành đối tượng thứ 13 hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội, sau các đối tượng người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật, người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội...

Giá nhà ở xã hội vẫn là rào cản

Trong bối cảnh mức sinh của Thành phố Hồ Chí Minh thấp, từ ngày 1/9/2025, phụ nữ cư ngụ ở đây sinh hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ 5 triệu đồng theo Nghị quyết 32 của HĐND thành phố ban hành. Với chính sách ưu tiên mua nhà ở xã hội khi sinh đủ hai con được kỳ vọng vừa hỗ trợ người nuôi con nhỏ vừa khuyến khích sinh đủ hai con trong bối cảnh mức sinh ở thành phố ngày càng giảm. Tuy nhiên, nhiều ý kiến lo ngại chính sách này sẽ khó khả thi và khó đạt hiệu quả bởi nguồn cung nhà ở xã hội hiện nay còn hạn chế, mức giá còn cao so với thu nhập của người lao động trẻ.

Một chuyên gia lĩnh vực dân số tại Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ: Việc xác định chính xác đối tượng “sinh đủ hai con” hay “nam giới có hai con đẻ, không có vợ” cần cơ sở dữ liệu dân cư đồng bộ và thủ tục hành chính rõ ràng. Ngoài ra, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, ưu tiên nhà ở chỉ là một phần rất nhỏ tác động đến quyết định sinh con. Nếu không đi kèm hỗ trợ toàn diện về tài chính, giáo dục, y tế và môi trường làm việc thân thiện với cha mẹ trẻ nhỏ, chính sách sẽ khó tạo chuyển biến rõ rệt. Do đó, chính sách mới tại Luật Dân số 2025 cần được thí điểm tại một số địa phương có tỷ lệ sinh thấp, sau đó đánh giá tác động tổng thể để có thể thực hiện lâu dài trên diện rộng.

Chia sẻ góc nhìn, ThS Ngô Văn Huấn, giảng viên Khoa Lý luận cơ sở Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, áp lực kinh tế, chi phí sinh hoạt đắt đỏ cùng với những thay đổi trong lối sống và tư duy của người dân đã khiến việc sinh con không còn là ưu tiên của nhiều gia đình. Do đó, các ngân hàng chính sách xã hội cần nghiên cứu xây dựng các sản phẩm, gói ưu đãi tín dụng về mang thai, thai sản cho các cặp vợ chồng chưa sinh con, sinh đủ hai con, sinh con thứ ba. Đồng thời nghiên cứu hỗ trợ tài chính trực tiếp, kịp thời phù hợp đối với những gia đình thực hiện tốt chính sách về dân số.