Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày, toàn thành phố phát sinh khoảng 14 nghìn tấn rác thải sinh hoạt, trong đó công tác thu gom và xử lý đạt 99%. Tuy nhiên, quá trình công tác thu gom, xử lý rác vẫn đang đối mặt nhiều khó khăn, như mô hình quản lý hành chính, cơ chế, chính sách chưa đồng bộ, việc phân loại rác tại nguồn cũng là thách thức lớn. Điều đáng nói, hiện tại, phần lớn chất thải rắn sinh hoạt vẫn đang được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, vừa lãng phí, vừa gây tác động xấu đến môi trường.
Có một thực tế đang diễn ra, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 vẫn chưa quy định rõ về định mức kinh tế - kỹ thuật và cơ chế sử dụng nguồn kinh phí cho công tác vệ sinh môi trường, khiến việc lập, phê duyệt và triển khai các phương án giá gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, hiện chưa có quy định cụ thể về tỷ lệ chi phí chung hay lợi nhuận định mức đối với dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác sinh hoạt.
Để đạt mục tiêu đến năm 2030, 90% chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ tiên tiến, hiện đại, nâng cao chất lượng sống cho người dân, cơ quan chức năng Thành phố Hồ Chí Minh đang thực hiện nhiều giải pháp trước mắt và lâu dài. Cụ thể, các cơ quan chức năng đã tổ chức tuyên truyền, xây dựng các chiến dịch về giảm phát thải nhựa, vận động người dân không đổ rác thải ra đường và kênh mương; xử lý công trình lấn chiếm kênh rạch, di dời nhà trên kênh rạch; triển khai các dự án thu gom, xử lý nước thải đô thị; triển khai các giải pháp quy hoạch, đầu tư hạ tầng đô thị, đặc biệt là hạ tầng thu gom, xử lý nước thải đô thị tập trung; tăng cường công tác phối hợp liên tỉnh, liên vùng trong giám sát nguồn thải và kiểm soát ô nhiễm, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường
Ngoài ra, thành phố cũng đang đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi công nghệ xử lý rác thải, xây dựng nhà máy đốt rác phát điện. Đầu năm 2025, dự án “Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn sinh hoạt VietStar”, nằm trên địa bàn xã Thái Mỹ được khởi công xây dựng. Nhà máy có công suất 2.000 tấn/ngày, tổng mức đầu tư 3.500 tỷ đồng, được đầu tư bằng công nghệ tích hợp, gồm phân loại sản xuất compost, kết hợp đốt rác phát điện theo công nghệ hiện đại.
TS Phạm Viết Thuận, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: Chúng ta cần thay đổi cách nhìn, cách xử lý rác, nên biến rác thành tài nguyên, bởi có đến 70% loại rác có thể tái chế. Muốn vậy, rất cần cơ chế, chính sách để thu hút đầu tư để khiến rác sinh ra kinh tế, hướng tới mục tiêu Net Zero 2050.
Theo kinh nghiệm từ nhiều nước trên thế giới, thành phố cần xây dựng “Hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn rác thải”. Theo đó, cần sự liên kết chặt chẽ của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng; hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế, giá điện, tín dụng xanh cho các dự án đốt rác phát điện.
