1. Chúng tôi được bố trí nghỉ tại tổ hợp khách sạn Izmailovo. Người ta nhớ đến nơi này là bởi vì nó được xây dựng từ cuối những năm 1970 và khánh thành vào 1980, vừa vặn để phục vụ cho Thế vận hội mùa hè năm 1980. Tổ hợp này có 5 tòa tháp được thiết kế tượng trưng cho 5 vòng tròn Olympic. Trong thập niên 80 đó, Izmailovo là niềm tự hào của nước Nga vì là khách sạn lớn nhất thế giới và thực tế thì đến nay đây vẫn là khách sạn lớn nhất châu Âu.
Từ khung cửa sổ phòng ở nhìn thẳng ra phía trước là cánh rừng mênh mông chín đỏ. Chếch sang bên phải là ga tàu điện ngầm. Người ta nói, ở những nước mà tàu điện ngầm là phương tiện công cộng phổ biến thì ở gần ga tàu là một trong những lợi thế lớn nhất, đồng nghĩa với giá bất động sản cũng đắt đỏ nhất. Từ khách sạn xuống, băng qua một vài đoạn đường khá vắng vẻ, chúng tôi sẽ chui xuống ga tàu để đi khắp thành phố.
Ở Moscow, hầu như không có nhà mặt đất thuộc sở hữu tư nhân. Người dân Moscow đều ở chung cư. Người ta nói, thậm chí tổng thống cũng ở chung cư. Những chung cư cũ có, mới có, trông hơi buồn tẻ, có cảm giác về một kiểu kiến trúc rất đặc trưng Liên Xô cũ. Khi một doanh nghiệp xin phép xây chung cư, ông sẽ phải trả lời được những câu hỏi căn bản: Trường học đặt ở đâu? Trạm cứu hỏa chỗ nào?... Hàng loạt bài toán phải giải trước khi tính đến lợi ích kinh tế. Bất cứ chỗ nào có chung cư mọc lên, ở đó có trường học, đầy đủ các hệ phổ thông. Trẻ em không cần phải băng qua bất cứ con đường nào để tới trường, cha mẹ thậm chí không cần đưa đón con đi học. Nếu bạn sinh con thứ 3, bạn sẽ được tặng 1.000 m2 đất. Bất kể bạn là ai, hễ cần sinh nở, nghiễm nhiên bạn được đón ở bất kỳ bệnh viện công nào, miễn phí toàn bộ cho tới khi mẹ và bé đủ điều kiện để ra viện, 1 đến 2 tuần.
2. Một trong những tác phẩm nghệ thuật lớn nhất, niềm tự hào của người Moscow, đó là các ga tàu điện ngầm. Dân số Moscow hiện tại vào khoảng 20 triệu người, khu vực tạm gọi là “nội thành” khoảng 13 triệu. Diện tích Moscow khoảng 2.500 km. So với Hà Nội, mật độ dân số Moscow lớn gần gấp đôi. Nhưng phần lớn người dân Moscow dùng phương tiện công cộng để đi lại, đặc biệt là tàu điện ngầm. Mỗi ngày, hệ thống này với 15 tuyến đường và 270 nhà ga phục vụ khoảng 8-9 triệu lượt khách, tùy vào thời điểm trong tuần. Đây là một trong những hệ thống tàu điện ngầm bận rộn nhất châu Âu và trên thế giới.
Cảm giác rõ rệt nhất của tôi là mỗi ngày, hàng triệu người chui tọt xuống dưới lòng đất và rồi sẽ lại chui lên ở một điểm nào đó khác trong thành phố. Trên mặt đường sở dĩ vắng vẻ, ít kẹt xe là bởi vì người ta chui tọt xuống đất hết rồi còn đâu. Người dân Moscow đi bộ rất nhiều và rất nhanh. Lúc nào họ cũng bước đi rất nhanh. Những chàng trai, cô gái chân dài bước nhanh đã đành, người lớn tuổi cũng đi nhanh. Không biết tổng cộng suốt cuộc đời họ bước bao nhiêu triệu bước chân. Những đoàn tàu dừng liên tục ở các ga, người ào xuống đan xen với người ào lên, không có ai chậm rãi, ai cũng vội vã. Vội vã vì tàu dừng thời gian rất ngắn, chậm là lỡ tàu. Vội vì lên nhanh may ra có chỗ ngồi, không có thì đứng. À cơ bản thì đứng. Đứng ở trên tàu điện ngầm cũng không yểu điệu được, một hai lần đổ dúi dụi khi tàu khởi hành là có kinh nghiệm ngay.
Dẫn đường cho chúng tôi là một cô bé sinh viên người Việt, đã học ở Moscow đến năm thứ 3, mà xuống tàu điện ngầm vẫn bối rối, vẫn có lúc đi lạc, vẫn phải hỏi người đi đường. Có những người hướng dẫn tận tình đến nỗi đi cùng luôn đến tận ga mà chúng tôi muốn tới, rồi họ lại lên chuyến khác quay về nơi xuất phát.
Nhưng sự phức tạp, rối tinh rối mù giữa những tiếng gầm gào inh tai nhức óc dưới đường hầm không át nổi sự kinh ngạc khi nhìn thấy vẻ lộng lẫy của ga tàu. Như những cung điện với các tác phẩm nghệ thuật thật sự, rực rỡ, sáng chói, xứng đáng là một niềm kiêu hãnh.
Ngoài hệ thống tàu điện ngầm, trên mặt đất còn có các loại tàu điện, xe bus, xe bus điện công cộng, thậm chí là xe ô-tô cho thuê tự lái. Nhưng cái này mới hay, dịch vụ thuê xe scooter điện, một loại dịch vụ cực kỳ phổ biến tại Moscow. Hai ứng dụng cho thuê xe lớn nhất và tiện lợi nhất cho người dùng là Whoosh và Yandex Go. Chi phí thuê dao động từ 50 Ruble (khoảng 14.000 VNĐ) phí mở khóa và 6 - 10 Ruble/phút tùy thuộc vào nhu cầu và gói cước. Tất nhiên, loại này thì tuyệt đại đa số là thanh thiếu niên thuê. Những chiếc xe xinh xắn đầy màu sắc dựng sẵn ở góc phố đầu đường nào đó, bạn tải sẵn app và cứ việc leo lên mà chạy khắp nơi. Ở Moscow, luật giao thông quy định rất rõ: Các phương tiện cá nhân phải nhường xe công cộng. Thậm chí trên đường phố còn có làn dành riêng cho xe taxi. Đó là lý do mà ngay cả khi có xe riêng, người ta cũng rất ngại tự lái trong nội thành. Xe hầu như chỉ để cuối tuần gia đình đi chơi. Mà quả thực, phương tiện công cộng tốt như vậy, ai dại gì mà tự lái cho mệt người. Xe máy ở Moscow rất ít, chủ yếu là xe giao hàng.
3. Cạnh khách sạn có một cái chợ rất nổi tiếng mà ở đến vài ngày tôi mới biết, ngay sát bên sườn. Đó là chợ đồ cũ Vernissage. Khu chợ ra đời vào thời kỳ cải tổ ở Liên Xô, cuối thập niên 1980. Ban đầu là một khu chợ tự phát, nơi các họa sĩ và nghệ nhân tụ họp để trưng bày và bán các tác phẩm nghệ thuật, đồ lưu niệm. Chợ họp vào hai ngày cuối tuần. Người ta đến bày hàng từ rất sớm. Bày trong những gian hàng nhỏ chủ yếu là đồ lưu niệm và bày ngoài trời thì chủ yếu là đồ cũ, trên nền bê-tông. Bạn có thể thấy ở đây vô thiên lủng các loại đồ dùng thậm chí từ thời Liên Xô cũ. Đồng hồ, kính mắt, thảm, cốc chén thìa nĩa, khăn trải bàn, các loại đèn... Mua quà ở đây rất tiện: Các loại khăn quàng với họa tiết đặc trưng Nga, các loại búp bê Matryoska, tượng gỗ, đồ thủ công. Tôi dừng lại ở một quầy hàng bán những chiếc thớt gỗ trang trí phòng bếp, vẽ hoa rất đẹp. Bán hàng là một người đàn ông chừng ngoài 60, gương mặt hồng hào phúc hậu. Ông chỉ vào một tờ giấy A4 được ép plastic, trên đó có ảnh một người phụ nữ và kín đặc những dòng tiếng Nga. Ông nói, đó là vợ ông. Và vợ ông là người ngày ngày ngồi vẽ những bức tranh nhỏ lên những cái thớt này. Đôi mắt ông ánh lên niềm tự hào. Tôi mua 2 chiếc, tính ra tiền Việt khoảng 500 nghìn đồng.
Mọi người dặn đi dặn lại tôi là khi mua hàng ở khu đồ cũ, nhớ mặc cả. Họ nói thách lắm đấy. Nghĩ bụng, thách thì cũng bằng chợ Hôm ở Hà Nội là cùng chứ gì. Hoá ra, thách thật. Có những món đồ mà tôi cố tình mặc cả xuống 50%, cứ tưởng người ta không bán, thế mà bán luôn. Điều thú vị là, vài người bán hàng xởi lởi hỏi tôi đến từ đâu? Tôi nói Việt Nam. Họ đều ồ lên, nói rất thích Việt Nam, yêu Việt Nam, Hồ Chí Minh. Tôi nhận ra, phần lớn những người bán hàng là người lớn tuổi. Liệu có phải những người Nga lớn tuổi luôn có một ấn tượng tốt đẹp với Việt Nam.
Đối diện là một người phụ nữ bán đồ len, vừa buôn chuyện với bà lão quầy bên cạnh, cô ấy vừa thoăn thoắt chiếc kim móc trong tay.
Không có nhiều thời gian như mong muốn ở lại Moscow, nhưng tôi cảm thấy phần nào mình đã chạm tới được hơi thở của một thành phố vừa cũ kỹ vừa hiện đại, vừa văn minh lại cũng còn đầy những dấu ấn truyền thống, ít nhiều thân quen với Việt Nam.
