Nhà báo Hồ Quang Lợi: Báo Nhân Dân, trụ cột chính luận của báo chí nước nhà

Kỷ niệm 75 năm Ngày Báo Nhân Dân ra số đầu, nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam - nhìn lại hành trình vẻ vang của tờ báo. Từ truyền thống ngọn cờ tư tưởng đến yêu cầu đổi mới trong kỷ nguyên số, cuộc trò chuyện gợi mở những suy ngẫm sâu sắc về bản lĩnh, chuẩn mực và trách nhiệm xã hội của tờ báo chính trị hàng đầu.

Phóng viên: Thưa ông, từ góc nhìn của một nhà báo nhiều năm gắn bó với nghề, ông đánh giá như thế nào về chặng đường 75 năm của Báo Nhân Dân trong tiến trình hình thành, phát triển và định hình bản sắc của nền báo chí cách mạng Việt Nam?

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Tôi làm báo từ đầu những năm 1980, đến nay đã 46 năm gắn bó với nghề. Trong suốt chặng đường ấy, tôi luôn là bạn đọc thường xuyên của Báo Nhân Dân, đọc hằng ngày, không chỉ để nắm bắt tình hình trong nước và quốc tế mà còn để quan sát, suy ngẫm về cách đồng nghiệp tiếp cận và xử lý những vấn đề lớn của thời cuộc. Không ít lần tôi tự hỏi: Khi báo chí đứng trước một vấn đề hệ trọng, thì Báo Nhân Dân sẽ lên tiếng như thế nào? 75 năm của Báo là chặng đường hết sức vẻ vang, không của riêng tờ báo mà của cả nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Báo giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị-tư tưởng của đất nước. Chính vì ở vị trí ấy, trách nhiệm của tờ báo đối với Đảng, với Nhà nước và với nhân dân là rất lớn lao.

Trong những thời điểm nhạy cảm của đất nước, xã hội luôn dõi theo và chờ đợi: Báo Nhân Dân có lên tiếng hay không và lên tiếng thế nào? Bởi đây là ngọn cờ tư tưởng, nơi đòi hỏi cao độ về tính chuẩn mực, đồng thời cũng phải kịp thời, nhạy bén và sắc sảo. Càng trong bối cảnh truyền thông phức tạp, đa chiều như hiện nay, vai trò ấy càng trở nên cần thiết.

Báo giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị-tư tưởng của đất nước. Chính vì ở vị trí ấy, trách nhiệm của tờ báo đối với Đảng, với Nhà nước và với nhân dân là rất lớn lao.

Nhà báo Hồ Quang Lợi

Phóng viên: Theo ông, điều gì làm nên bản lĩnh giúp Báo Nhân Dân giữ vững vai trò trụ cột chính luận của báo chí nước nhà suốt 75 năm, nhất là trong những giai đoạn có những sự lựa chọn không hề dễ dàng?

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Suốt 75 năm qua, Báo Nhân Dân nhất quán khẳng định vai trò của tờ báo chính luận đúng nghĩa. Mỗi khi đất nước và xã hội đặt ra những vấn đề lớn cần được định hướng, cần những tiếng nói có tầm tư tưởng và trách nhiệm cao, Báo Nhân Dân đều xuất hiện với vai trò không thể thay thế. Làm báo chính luận vốn là công việc rất khó, bởi có những thời điểm, việc lên tiếng đòi hỏi sự cân nhắc và đặc biệt thận trọng.

Có lúc dư luận mong đợi, nhưng tiếng nói có vẻ thưa vắng. Điều đó không hẳn vì né tránh mà bởi những đắn đo phức tạp liên quan đến lợi ích quốc gia, quan hệ đối ngoại và yêu cầu làm sao để công chúng hiểu đúng bản chất vấn đề, trong khi vẫn bảo đảm hài hòa các lợi ích lớn của đất nước.

Theo tôi, báo chí chính trị, nhất là báo chính luận, phải đồng thời đáp ứng được ba yêu cầu cốt lõi. Thứ nhất, phản ánh đúng bản chất của vấn đề. Thứ hai, đặt vấn đề ấy trong đúng xu thế vận động của tình hình. Và thứ ba, bảo đảm đúng quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước. Ba yếu tố này không thể tách rời mà phải hòa quyện trong từng bài viết.

Phóng viên: Trong bối cảnh truyền thông số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, lan tỏa và tiếp nhận thông tin, theo quan sát của ông, Báo Nhân Dân đã và đang chuyển mình như thế nào?

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Kỷ nguyên số đặt ra yêu cầu thay đổi mang tính tất yếu đối với báo chí, ở đây không có sự lựa chọn khác.

Với một tờ báo chính trị quan trọng như Báo Nhân Dân, trước sự đòi hỏi rất cao về tính chuẩn mực, độ tin cậy và chiều sâu chính luận, vấn đề không chỉ là thay đổi, mà là thay đổi như thế nào cho đúng. Tôi thực sự vui mừng khi thấy những năm gần đây, Báo Nhân Dân là một trong những cơ quan báo chí đi đầu trong việc ứng dụng các công nghệ truyền thông mới.

Tờ báo đã có thêm năng lượng mới, cách tiếp cận mới, gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đồng thời mở rộng đáng kể khả năng lan tỏa trên các nền tảng số. Những trang thông tin chuyên đề, đặc biệt nhân các sự kiện lớn của đất nước cho thấy sự kết hợp hiệu quả giữa nội dung chính luận và hình thức thể hiện hiện đại với nội dung tri ân sâu sắc.

Tôi thực sự vui mừng khi thấy những năm gần đây, Báo Nhân Dân là một trong những cơ quan báo chí đi đầu trong việc ứng dụng các công nghệ truyền thông mới.

Nhà báo Hồ Quang Lợi

Chúng ta cần nhấn mạnh một điều mang tính nguyên tắc: Nội dung là trái tim của báo chí. Công nghệ không thể và không bao giờ nên được sử dụng để che lấp những hạn chế, kém cỏi về nội dung. Giá trị cốt lõi của một tờ báo lớn vẫn nằm ở thông tin, thông điệp và chiều sâu tư tưởng mà nó mang lại. Bởi lẽ đó, theo tôi, nội dung và công nghệ không phải là hai tuyến song song, mà phải hòa vào nhau trong từng thao tác làm báo.

Phóng viên: Từ kinh nghiệm nhiều năm quản lý báo chí, tham gia đào tạo đội ngũ và trực tiếp chấm các giải báo chí lớn, theo ông, Báo Nhân Dân đã và đang góp phần định hình những chuẩn mực nghề nghiệp cốt lõi nào?

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Trong nhiều giải báo chí quan trọng, các tác phẩm của Báo Nhân Dân thường được ghi nhận ở thứ hạng cao. Điều đáng nói không nằm ở số lượng hay danh hiệu mà ở cách tờ báo giữ được giá trị của nghề trong quá trình đổi mới. Báo Nhân Dân là một trong những tờ báo sớm và nghiêm túc tiếp cận công nghệ mới, song không để công nghệ dẫn dắt nội dung. Trọng tâm nhất quán vẫn là vấn đề được lựa chọn, cách tiếp cận vấn đề và trách nhiệm xã hội của người làm báo trước những chuyển động lớn của đất nước.

Nhiều tác phẩm được đánh giá cao vì chạm đúng những câu hỏi căn cốt của đời sống, lên tiếng đúng thời điểm xã hội cần sự dẫn dắt về nhận thức. Đó là sự kết hợp giữa bản lĩnh chính trị, chiều sâu tư duy và lương tâm nghề nghiệp. Chính sự kiên định ấy đã góp phần bồi đắp chuẩn mực quan trọng cho báo chí, đó là: Làm báo trước hết là công việc của trí tuệ và trách nhiệm, trong đó đổi mới là cần thiết, nhưng không bao giờ được đánh đổi những giá trị cốt lõi.

Chuẩn mực của báo chí hôm nay bên cạnh nói đúng, còn là nói đúng lúc, đúng cách. Làm báo, suy cho cùng, là làm rõ sự thật để bảo vệ công lý và lẽ phải, để cái tốt không bị lấn át bởi cái xấu, và để niềm tin của xã hội không bị xói mòn.

Phóng viên: Đã nhiều năm cùng đồng hành với Báo Nhân Dân, xin ông chia sẻ kỷ niệm sâu sắc của mình?

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Tôi có rất nhiều kỷ niệm sâu sắc với những người làm Báo Nhân Dân, đó là tình đồng nghiệp, tình chiến hữu trong những năm tháng làm báo đầy thử thách. Bản thân tôi luôn dành sự kính trọng, ngưỡng mộ đặc biệt đối với những tên tuổi lớn, như Hoàng Tùng, Thép Mới, Hữu Thọ, Hà Đăng, Phan Quang, Quang Đạm, Trần Kiên, Nguyễn Hữu Chỉnh, Đỗ Quảng... Ở các thế hệ tiếp nối, tôi trân trọng các anh Nguyễn Hồng Vinh, Đức Lượng, Đinh Thế Huynh... Tôi cũng có điều kiện làm việc, trao đổi nhiều với các nhà báo Thuận Hữu, Thịnh Giang... và bây giờ là Tổng Biên tập Lê Quốc Minh.

Từ quan hệ công việc dẫn tới sự đồng cảm nghề nghiệp, chia sẻ thẳng thắn, cởi mở. Qua đó, tôi hiểu thêm về cách Báo giữ gìn truyền thống, đồng thời tìm cách làm mới mình trong những bối cảnh khác nhau.

Những chuyến công tác trong và ngoài nước cùng các đồng nghiệp Báo Nhân Dân cũng để lại cho tôi nhiều ký ức khó quên. Có những thời điểm đất nước còn nhiều khó khăn, chưa có internet, anh em phải viết tay, tìm mọi cách chuyển bài về nước cho kịp thời gian xuất bản. Trong gian khó, tinh thần hỗ trợ, chia sẻ, đùm bọc nhau của những người làm báo luôn bền chặt.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn nhà báo Hồ Quang Lợi!