CÙ LAO GIÊNG nằm giữa sông Tiền, được hợp nhất 3 xã: Bình Phước Xuân, Mỹ Hiệp, Tấn Mỹ là vùng đất thuần nông chuyên về lúa, rau màu, cây ăn trái. Năm 2000, một số nhà vườn cù lao mua giống xoài 3 màu trồng thử, cây bén rễ trên vùng đất mới, phát triển tốt, cho trái ngon, giá cao.
Nhiều người tiên phong trồng xoài giàu có mở hướng đi mới cho người dân trong vùng. Khi ngành nông nghiệp tỉnh thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng và phát triển bền vững, các nhà vườn, nhà nông đất cù lao nhanh nhạy chuyển dịch đất trồng xoài 3 màu.
Hiện nay, xã Cù Lao Giêng là nơi có diện tích trồng xoài lớn nhất tỉnh với hơn 4.600ha. Chạy quanh quẩn vùng đất cồn, thấy bát ngát bóng xoài trồng trong vườn, trước sân nhà, nơi nào cũng trái vàng ươm sum suê.
Vườn nhà ông Trần Hữu Khâm, ngụ ấp Đông Châu đang vào đợt thu hoạch cuối, tiếng cười nói của 8 nhân công chen lẫn trong ngọn gió bấc thổi đùa đọt xoài khua xào xạc.
Ông Khâm di chuyển nhanh nhẹn qua các vườn xoài, khi thì trèo lên cây bẻ trái, lúc thì đứng dưới đất chỉ những trái đang nằm khuất trong đám lá cho nhân công dùng cây sào hái. Hối hả thu hoạch, chủ vườn và nhân công đều ướt đẫm mồ hôi, dù trời đang giá rét.
Hai tay cầm xoài, chìa cho khách xem, ông Khâm cho biết: “Tôi mới thu hoạch xong xoài lớn giao cho lái buôn, giá hơn 20.000 đồng/kg, còn lại là xoài cóc bán hơn 15.000 đồng/kg, với giá này nhà vườn thu nhập có lãi. Cây xoài 3 màu rất lạ, cùng một cây nhưng cho 2 loại trái gồm xoài lớn (xoài tượng da xanh) và xoài cóc (xoài hạt lép); trong đó xoài lớn trái to hơn, chín sớm nhà vườn bẻ bán trước. Tùy thuộc vào thời điểm thị trường thích xoài cóc hay xoài lớn mà giá cả chênh lệch nhau chứ hiếm khi nào chúng đồng giá”.
Buổi trưa, nhóm nhân công tìm chỗ mát nghỉ ngơi. Ông Khâm lấy hai trái xoài cóc gọt vỏ, dầm chén muối ớt mời khách thưởng thức. Ông chia sẻ, ông có 8 công đất trồng xoài trên 15 năm và nhờ nó có của ăn của để. Vụ trái mùa này ông thu hoạch hơn 10 tấn, xoài có giá, nhà vườn vui mừng hứa hẹn đón Tết cổ truyền êm ấm.
Nghề vườn là vậy, vui buồn lẫn lộn bởi trái cây giá lúc cao, lúc thấp. Năm 2024 xoài rớt giá, người dân vùng cù lao xem như lấy công làm lời. Nhà vườn có vụ lãi hàng trăm triệu đồng như vụ trái mùa này, cũng có vụ chỉ lãi vài chục triệu đồng.
Buổi chiều trời dịu mát, các nhân công lại tỏa ra vườn xoài. Tại vườn của anh Phạm Quốc Duy, ấp Bình Phú rộn ràng tiếng nói cười. Những trái xoài cóc mọc ở các nhánh là là gần mặt đất đã bẻ hết, công nhân cầm sào trèo lên nhành cây hái những trái mọc ở đọt cao.
Anh Duy cho biết: “Năm 2015, thấy nhiều nơi trồng xoài khấm khá hơn, tôi quyết định chuyển 8 công đất ruộng sang trồng xoài và từ đó đến nay gắn bó với nghề này”. Theo anh Duy, thu hoạch xong mớ xoài cóc này anh bắt đầu dọn dẹp trồng chính vụ.
Nhà vườn trồng 1 năm 2 vụ xoài, xoài trái vụ thường cho giá cao nhưng năng suất bấp bênh do mưa nhiều ảnh hưởng đến ra hoa, kết trái. Còn chính vụ trồng mùa nắng, bắt đầu từ tháng 12, chủ yếu bán dịp Tết Nguyên đán, sau tết hái bán dần cho đến hết tháng 4 âm lịch. Giá xoài từ 9.500 đồng/kg trở lên nhà vườn mới có lãi, dưới mức đó xem như hòa vốn.
Những nhà vườn ứng dụng khoa học kỹ thuật trồng xoài theo tiêu chuẩn VietGAP vụ này vui mừng vì xoài đẹp, giá cao, trong đó xoài tượng da xanh loại 1 có giá từ 29.000 đồng/kg, xoài lép đẹp giá từ 19.000 đồng/kg trở lên.
Ông Huỳnh Văn Liếp, ngụ ấp Bình Phú 6 năm qua ứng dụng công nghệ cao trồng xoài trên 7 công đất, tưới hay bón phân, bao trái theo quy trình cho nên trái luôn đạt chất lượng, đáp ứng được xuất khẩu.
Xoài 3 màu trồng nhiều nơi nhưng không ở đâu chất thịt tốt như vùng Cù Lao Giêng. Theo ông Liếp, nguyên nhân do vùng cù lao nằm giữa sông Tiền được hưởng lợi từ nguồn phù sa quanh năm, ngoài ra, các nhà vườn đã tích lũy được kinh nghiệm lâu năm trong nghề xoài.
Tại Cù Lao Giêng có hơn 40 cơ sở, vựa xoài, mỗi vựa tùy theo thời điểm mà có vài chục nhân công phân loại. Bí thư Đảng ủy xã Võ Minh Nâng cho biết: Hiện nay, diện tích trồng xoài trên địa bàn là 4.135,4ha, chiếm 96,65 diện tích sản xuất đất nông nghiệp.
Xoài cho trái 2 vụ/năm, vụ chính khoảng 18 tấn/ha, vụ trái mùa khoảng 7 tấn/ha. Diện tích trồng xoài chủ yếu là xoài tượng xanh, tùy vào tỷ lệ ra hoa, kết trái của vườn, nông dân sẽ tính toán cách trồng thích hợp.
Trên địa bàn xã có 735,985ha được cấp giấy chứng nhận đạt chuẩn VietGap, GlobalGap 49,9ha, 2.974,885ha được cấp mã số vùng trồng, diện tích được công nhận đã đủ điều kiện để xuất khẩu.
Để hạn chế rủi ro do rớt giá, xã có các biện pháp như tuyên truyền, vận động hộ dân mạnh dạn áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, liên kết sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi giá trị, áp dụng công nghệ sau thu hoạch, phát triển các mô hình sản xuất rải vụ để bảo đảm sản lượng ổn định quanh năm.
Việc duy trì diện tích trồng xoài là khả thi. Để nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh, thời gian tới cần tập trung nghiên cứu phát triển các kênh tiêu thụ mới, tăng cường chế biến sâu và gắn kết với du lịch để tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn cho sản phẩm như nước ép xoài, xoài sấy…
