Dưới góc nhìn của một cơ quan chuyên trách, ông Doãn Hoàng Minh, Cục trưởng Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao), đã phác họa một bức tranh toàn cảnh về sự chuyển mình mạnh mẽ của công tác này nhằm đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
Tình hình thế giới nhiều biến động chưa từng có
Bước sang năm 2026, thế giới chứng kiến những biến động chưa từng có. Những xung đột địa chính trị dai dẳng, căng thẳng kinh tế toàn cầu và các rủi ro an ninh phi truyền thống đã đặt năng lực ứng phó của các quốc gia trước những thử thách mới.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam cũng có phải chuẩn bị những phương án và giải pháp để ứng phó với “vòng xoáy” này từ sớm. Hiện nay, có hơn 6 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại khắp các châu lục. Điều này đòi hỏi sự tập trung cao độ và phản ứng nhanh chóng, kịp thời từ những người làm công tác lãnh sự.
Thực hiện chỉ đạo sát sao của Đảng và Nhà nước, Cục Lãnh sự đã phối hợp nhịp nhàng với hệ thống 96 cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để thiết lập một mạng lưới bảo vệ xuyên quốc gia.
Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là lời khẳng định vai trò then chốt của đối ngoại trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân Việt Nam, dù bà con ở bất cứ nơi đâu.
Công tác bảo hộ và những con số “biết nói”
Số liệu thống kê trong 6 tháng đầu năm 2026 đã cho thấy sự bùng nổ về khối lượng và tính chất phức tạp của công tác bảo hộ công dân.
Cục trưởng Doãn Hoàng Minh cho biết: Cục Lãnh sự đã can thiệp và hỗ trợ cho hơn 9.699 lượt công dân gặp nạn hoặc vướng vào khó khăn pháp lý. Con số này tăng vọt tới 92% so cùng kỳ năm 2025. Đây là một tỷ lệ phản ánh mức độ bất ổn của môi trường quốc tế cũng như sự chủ động của ngành ngoại giao.
Từ những tụ điểm cờ bạc trá hình hay các đường dây lừa đảo trực tuyến xuyên biên giới, hàng nghìn công dân đã được đưa về nước an toàn. Tại khu vực Trung Đông, nơi những xung đột quân sự vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt, các biện pháp sơ tán khẩn cấp đã được triển khai kịp thời, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức quốc tế để bảo đảm an toàn tính mạng cho đồng bào tại các điểm nóng.
Đặc biệt, công tác bảo hộ công dân trong thời gian qua liên quan đến việc xử lý hiệu quả tình huống các tàu thuyền Việt Nam bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz cũng được chú ý mạnh mẽ. Đây được nhận định là một dấu ấn đậm nét của ngành vì liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia, đòi hỏi sự nhạy bén và quyết đoán trong điều phối ngoại giao tầm cao.
Bảo vệ quyền lợi và sinh kế của ngư dân
Trên biển, công tác bảo hộ công dân lại mang một dấu ấn khác có tính liên ngành. Cục Lãnh sự đã trở thành cầu nối quan trọng giữa các bộ, ngành và cơ quan đại diện để theo sát từng con tàu, từng ngư dân.
Việc hỗ trợ 4 tàu cá cùng 43 ngư dân bị bắt giữ do vi phạm vùng biển nước ngoài, hay đưa 41 ngư dân mãn hạn tù về nước trong nửa đầu năm 2026 là những nỗ lực của ngành nhằm bảo đảm quyền con người và sự đối xử nhân đạo cho công dân ta.
Hơn nữa công tác bảo hộ công dân còn gắn liền với mục tiêu quốc gia về việc tháo gỡ “thẻ vàng” liên quan tới việc khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU) của Ủy ban châu Âu (EC).
Bằng cách tăng cường cảnh báo thời tiết, khuyến cáo về vùng biển và pháp luật quốc tế, ngành Lãnh sự đang góp phần hình thành thói quen đánh bắt trách nhiệm cho ngư dân và tinh thần chủ động điều chỉnh hành trình hoặc trú ẩn tại các cảng an toàn. Qua đó, những nỗ lực này góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản bền vững và khôi phục vị thế của ngành Xuất khẩu hải sản Việt Nam trên trường quốc tế.
Những thách thức mới
Trong thời đại số, công tác bảo hộ công dân cũng không thể đứng ngoài xu thế ứng dụng công nghệ. Đường dây nóng 24/7 kết nối liên tục, tiếp nhận và xử lý hơn 2.500 cuộc gọi khẩn cấp chỉ trong thời gian ngắn. Cùng với đó, 23 bản tin khuyến cáo rủi ro trên các phương diện truyền thông đã được ban hành kịp thời, giúp công dân chủ động hơn trong việc tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy nơi xứ người.
Dù đã đạt được nhiều thành tựu, Cục trưởng Doãn Hoàng Minh cũng thẳng thắn chia sẻ với báo chí về những rào cản không nhỏ. Sự gia tăng nhanh chóng của cộng đồng người Việt ở nước ngoài, cùng với sự tinh vi của các loại tội phạm xuyên quốc gia như buôn bán người và lừa đảo lao động, đang đặt ra những bài toán hóc búa.
Khoảng cách địa lý, sự khác biệt về văn hóa và hệ thống pháp luật sở tại đôi khi trở thành những “chướng ngại vật” khiến việc tiếp cận hỗ trợ mất nhiều thời gian giải quyết hơn.
Hiện đại hóa để phụng sự
Để không bị bị động trước tình huống phát sinh bất ngờ và khó lường trước của những biến động, Cục Lãnh sự đã vạch ra 6 định hướng chiến lược mang tính đột phá cho giai đoạn tới. Công tác bảo hộ công dân đã dần chuyển từ trạng thái ứng phó sang chủ động dự báo. Hệ thống thông tin 24/7 sẽ được duy trì để phát hiện sớm các nguy cơ, từ đó đưa ra cảnh báo kịp thời.
Cục Lãnh sự đẩy mạnh công tác củng cố cơ chế liên ngành và hợp tác quốc tế, nhất là trong khối ASEAN và với các đối tác chiến lược, nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp khi có sự cố xảy ra. Bên cạnh đó, công tác hoàn thiện cơ sở dữ liệu về công dân và di cư sẽ là nền tảng để các yêu cầu bảo hộ được xử lý với tốc độ và độ chính xác tối ưu.
Khía cạnh nguồn nhân lực cũng được lưu ý với trọng tâm đầu tư đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh sự có chuyên môn sâu về luật quốc tế và kỹ năng xử lý khủng hoảng.
Cục Lãnh sự cũng cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho công dân ngay từ trong nước, giúp bà con nhận diện sớm các rủi ro lừa đảo lao động hay di cư bất hợp pháp; kết hợp với huy động sức mạnh của chính cộng đồng người Việt tại nước ngoài, “nối vòng tay lớn” để tự chủ động hỗ trợ lẫn nhau từ sớm.
Nhìn chung, công tác bảo hộ công dân trong kỷ nguyên mới là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa những giá trị ngoại giao truyền thống và các giải pháp công nghệ hiện đại. Với cam kết luôn đặt lợi ích công dân lên hàng đầu, ngành lãnh sự đang góp phần xây dựng một hình ảnh Việt Nam trách nhiệm, nhân văn và luôn là chỗ dựa vững chắc cho mỗi người con mang dòng máu đỏ da vàng trên khắp toàn cầu.
Sự tin tưởng của nhân dân và bà con kiều bào vào sự bảo vệ của Nhà nước trước những hành trình xa xứ chính là thước đo cao nhất cho thành công của công tác đối ngoại.
