“Thời gian vàng” và bài toán tổ chức lại hệ thống
Trong tình huống cấp cứu như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đa chấn thương hay ngừng tim, mỗi phút trôi qua đều làm giảm khả năng cứu sống và phục hồi của người bệnh. Chính vì vậy, hành trình cấp cứu phải bắt đầu ngay từ thời điểm cuộc gọi khẩn cấp được thực hiện, đây là mắt xích đầu tiên của toàn bộ chuỗi điều trị, quyết định khả năng tận dụng “thời gian vàng” và tạo tiền đề cho các bước can thiệp chuyên sâu tiếp theo.
Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm cấp cứu 115 Thành phố Hồ Chí Minh, trước năm 2013, hoạt động cấp cứu ngoài bệnh viện gần như do một đơn vị đảm trách trên phạm vi toàn thành phố. Mô hình này từng phù hợp trong giai đoạn trước, nhưng nay dần bộc lộ hạn chế. Một xe cấp cứu xuất phát từ khu vực trung tâm rất khó tiếp cận kịp thời người bệnh ở những địa bàn xa hoặc thường xuyên ùn tắc và không ít trường hợp làm mất đi khoảng thời gian quý giá để cứu người. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tổ chức hệ thống cấp cứu ngoài bệnh viện.
Khi Trung tâm cấp cứu 115 được thành lập trực thuộc Sở Y tế đã mở đầu cho quá trình chuyển đổi từ mô hình cấp cứu tập trung sang mạng lưới cấp cứu phân tán, đưa năng lực cấp cứu đến gần người dân hơn. Điểm khác biệt của mô hình mới là huy động sức mạnh của toàn bộ hệ thống y tế, mỗi đơn vị trở thành một điểm phản ứng của hệ thống thay vì hoạt động riêng lẻ như trước. Đến nay, mạng lưới đã phát triển lên 73 trạm cấp cứu vệ tinh, phủ khắp địa bàn. Nhờ đó, rút ngắn bán kính phục vụ, thời gian tiếp cận hiện trường được cải thiện và khả năng huy động nguồn lực cũng linh hoạt hơn. Nếu như năm 2015, tổng đài 115 tiếp nhận khoảng 8.700 cuộc gọi cấp cứu thì đến năm 2025, con số này đã vượt 400.000 cuộc gọi. Mức tăng cho thấy nhu cầu sử dụng dịch vụ cấp cứu ngoài bệnh viện ngày càng lớn, phản ánh niềm tin của người dân đối với hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp, đưa người bệnh tiếp cận dịch vụ y tế một cách nhanh nhất.
Mỗi cuộc gọi đến Tổng đài 115 đều được đánh giá mức độ khẩn cấp, lựa chọn trạm cấp cứu phù hợp, kết nối trước với cơ sở tiếp nhận và khi cần thiết huy động các chuyên khoa sẵn sàng can thiệp ngay khi người bệnh tới bệnh viện. Hiệu quả của cách tổ chức này được thể hiện rõ qua ca cấp cứu nữ sinh 17 tuổi bị xe container cán qua vùng chậu và đùi xảy ra đầu tháng 6. Ngay sau khi nhận được tin báo, Trạm cấp cứu vệ tinh 115 thuộc Bệnh viện đa khoa Bình Chánh nhanh chóng tiếp cận hiện trường, hồi sức ban đầu, kiểm soát tình trạng sốc mất máu rồi chuyển người bệnh đến Bệnh viện Nhi đồng thành phố. Khi xác định tổn thương vượt quá khả năng xử trí của một cơ sở riêng lẻ, quy trình “báo động đỏ liên viện” lập tức được kích hoạt. Các chuyên gia hồi sức, mạch máu của Bệnh viện Nhân dân 115 cùng ê-kíp Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình được điều động đến phối hợp phẫu thuật, hồi sức tích cực và xử trí các tổn thương phức tạp. Sau hơn 24 giờ điều trị liên tục, người bệnh đã qua cơn nguy kịch.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, đây là minh chứng cho hiệu quả của mô hình báo động đỏ liên viện. Sự phối hợp kịp thời giữa các cơ sở y tế đã tận dụng hiệu quả “thời gian vàng”, huy động đúng chuyên môn vào đúng thời điểm và đặt sự an toàn của người bệnh lên hàng đầu.
Hiện nay, Sở Y tế Thành phố đã ban hành hai bộ tiêu chí quản lý chất lượng dành riêng cho Trung tâm cấp cứu 115 và các trạm vệ tinh. Toàn bộ chuỗi thời gian từ tiếp nhận cuộc gọi, điều phối, xuất xe đến khi tiếp cận hiện trường đều được theo dõi, đánh giá định kỳ và trở thành căn cứ để cải tiến quy trình. Quản lý chất lượng trong cấp cứu ngoài bệnh viện đang chuyển sang quản trị bằng dữ liệu.
Hình thành hệ sinh thái cấp cứu đô thị
Tại đề án phát triển cấp cứu ngoài bệnh viện chuyên nghiệp được Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt năm 2024, thay vì tập trung mở rộng một trung tâm duy nhất, thành phố hướng tới hình thành các cụm cấp cứu theo khu vực gồm: Trung tâm hiện hữu, khu vực Tân Kiên, khu vực Thủ Đức, khu vực đường thủy tại Cần Giờ và trung tâm cấp cứu đường không gắn liền với Bệnh viện Quân y 175 giúp năng lực cấp cứu được phân bố theo đặc điểm địa lý, rút ngắn thời gian tiếp cận và nâng cao khả năng ứng phó.
Ngoài ra, phương tiện cấp cứu cũng được đa dạng hóa để thích ứng địa hình: Xe máy cấp cứu cho khu vực trung tâm thường xuyên ùn tắc, tàu cấp cứu chuyên dụng cho xã đảo Thạnh An và phối hợp triển khai cấp cứu bằng trực thăng từ đặc khu Côn Đảo hay Phú Quốc về đất liền. Một hướng đi khác cũng được thành phố chú trọng là đưa hoạt động cấp cứu đến gần cộng đồng hơn, bởi có những ca đột quỵ, ngừng tim hoặc chấn thương nặng xảy ra, người dân thường tiếp cận đầu tiên chứ không phải nhân viên y tế. Nếu được trang bị kiến thức sơ cấp cứu cơ bản, họ có thể góp phần giữ sự sống cho người bệnh trước khi lực lượng chuyên môn có mặt.
Từ thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, xây dựng hệ thống cấp cứu ngoài bệnh viện chính là hoàn thiện một cấu phần quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Mỗi trạm cấp cứu được bố trí hợp lý hơn, từng quy trình điều phối được rút ngắn và người dân được trang bị kỹ năng sơ cấp cứu đều sẽ góp phần nâng cao khả năng ứng phó của toàn đô thị trước các tình huống khẩn cấp.
