Muốn cứu sông hồ ô nhiễm, cần quản lý tổng thể

Để giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường nước đang nhức nhối hiện nay, mỗi tỉnh/thành phố cần xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng sông hồ, làm căn cứ cấp phép xả theo khả năng chịu tải cũng như áp dụng các biện pháp kiểm soát ô nhiễm thích hợp. Các kế hoạch quản lý chất lượng nước liên tỉnh cũng cần sớm được triển khai.

Sông Cầu Bây, một nhánh sông thuộc hệ thống thuỷ lợi Bắc Hưng Hải bị ô nhiễm nghiêm trọng. Ảnh: Chí Anh
Sông Cầu Bây, một nhánh sông thuộc hệ thống thuỷ lợi Bắc Hưng Hải bị ô nhiễm nghiêm trọng. Ảnh: Chí Anh

Mỗi dòng sông đều cần một “bản đồ” hồi sinh

Từ sông Nhuệ, sông Đáy, Ngũ Huyện Khê đến hệ thống Bắc Hưng Hải, tình trạng ô nhiễm nước kéo dài nhiều năm nay khiến người dân sống ven sông lo lắng. Nước thải công nghiệp, sinh hoạt chưa xử lý, cùng hóa chất và mầm bệnh từ sản xuất nông nghiệp đã biến nhiều đoạn sông thành “dòng sông chết”.

Theo Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia 2016–2020, chất lượng nước trên các lưu vực sông lớn duy trì ở mức “trung bình” đến “tốt”. Nhưng nhiều đoạn sông vẫn rất kém như đoạn sông Cầu trước khi vào thành phố Thái Nguyên, sông Nhuệ chảy qua Hà Nội, hay sông Hương qua chợ Đông Ba.

Các chuyên gia cũng cho rằng, nguồn nước Việt Nam đang phải đối mặt với những đe dọa cả về số lượng và chất lượng. Nước thải công nghiệp và đô thị chưa được thu gom, xử lý, chất thải từ hóa chất và mầm bệnh do lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu độc hại trong nông nghiệp phát tán vào.

Ngân hàng thế giới tính toán, tác động ô nhiễm nước sẽ làm suy giảm đến 3,5% GDP hàng năm ở Việt Nam đến 2035 thông qua chi phí y tế để điều trị các căn bệnh liên quan đến ô nhiễm nguồn nước cũng như sự sụt giảm năng suất lao động, thiệt hại về du lịch và sản xuất nông nghiệp. Việt Nam cũng đối mặt với thách thức quản lý nguồn nước xuyên biên giới khi nằm cuối nguồn nhiều hệ thống sông lớn như sông Hồng, sông Cửu Long.

Trước thực trạng và xu thế ô nhiễm có thể gia tăng, Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020 quy định lập kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt theo thời kỳ 5 năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm với các sông liên tỉnh; UBND tỉnh/thành phố lập kế hoạch cho sông hồ nội tỉnh. Theo đó, Bộ đã ban hành hướng dẫn kỹ thuật lập kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt 8 bước. Đây được coi là nhóm giải pháp tổng thể kiểm soát và bảo vệ chất lượng nước.

o-nhiem-song-ho-2.jpg
Tình trạng ô nhiễm nhiều năm qua trên hệ thống thuỷ lợi Bắc Hưng Hải gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân và sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Chí Anh.

Kinh nghiệm quốc tế của Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc - những bài học thành công cho thấy, việc kiểm soát chất lượng nước theo tổng tải lượng ô nhiễm, phân cấp việc kiểm soát tới các địa phương, theo dõi tiến độ và nội dung thực hiện thông qua kế hoạch quản lý chất lượng nước do chính quyền địa phương xây dựng đã giúp tạo ra sự thay đổi tích cực, có ảnh hưởng đáng kể tới cải thiện chất lượng nước ở các quốc gia này.

Từ thí điểm đến giải pháp tổng thể cho dòng chảy xanh

Trước khi xây dựng khung hướng dẫn kỹ thuật, Tổng cục Môi trường (nay là Cục Môi trường) đã triển khai thí điểm “Xây dựng Kế hoạch quản lý chất lượng nước đối với lưu vực sông Cầu” giai đoạn 2021–2023. Kết quả cho thấy năng lực quản lý và kỹ năng chuyên môn của một số cán bộ quản lý môi trường nước tại các Sở Nông nghiệp và Môi trường còn hạn chế, hình phạt theo quy định chưa đủ sức răn đe, còn thiếu sự tham gia đồng bộ của các bên liên quan.

Trong khuôn khổ “Dự án lồng ghép chống chịu biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường để phát triển các đô thị xanh” của Cục Môi trường, các chuyên gia đã thí điểm đánh giá sức chịu tải một đoạn tại sông Phan tỉnh Vĩnh Phúc (nay là tỉnh Phú Thọ) và xây dựng dự thảo Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước tại đây. Thí điểm này đem lại những kinh nghiệm thực tiễn, từ cách đánh giá khả năng chịu tải tới việc xác định chất ô nhiễm chủ yếu.

Cũng từ thực tiễn này, theo TS Trịnh Thành, Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Đại học Bách khoa Hà Nội (chuyên gia dự án), các văn bản hướng dẫn liên quan cần được rà soát, bổ sung để giúp địa phương đánh giá đúng sức chịu tải của thủy vực và phân loại nguồn thải, từ đó áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp.

Trong tương lai, mỗi tỉnh, thành phố cần có kế hoạch quản lý chất lượng sông hồ, làm căn cứ để phân bổ tải lượng cho các nguồn thải khác nhau, cấp phép xả thải dựa trên khả năng chịu tải.

o-nhiem-song-ho-3.jpg
Các chuyên gia của Dự án Lồng ghép chống chịu biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường trong phát triển đô thị xanh cho rằng, cần sớm nâng cao năng lực đánh giá sức chịu tải môi trường của sông hồ ở các địa phương. Ảnh minh họa: Chí Anh.

Ở cấp liên vùng, các chuyên gia khuyến nghị, cần giám sát và kiểm soát theo tổng tải lượng ô nhiễm đối với các lưu vực sông lớn như Cầu, Nhuệ–Đáy, Hồng–Thái Bình, Sài Gòn–Đồng Nai. Việc thực hiện nên chia thành nhiều giai đoạn để dễ đánh giá hiệu quả, đồng thời bổ sung, hoàn thiện chính sách pháp luật quản lý nguồn thải, bảo đảm hài hòa với thông lệ quốc tế.

Một yếu tố quan trọng khác là hoàn thiện hệ thống quan trắc và thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng. Khi người dân, tổ chức xã hội cùng tham gia bảo vệ và giám sát, chất lượng nước sông hồ sẽ được bảo vệ hiệu quả hơn.

Quản lý chất lượng nước sông hồ là bài toán phức tạp vì đặc thù tài nguyên nước biến động theo không gian và thời gian. Thực tiễn cho thấy, Mỹ và Nhật Bản mất tới 40 năm để cải thiện chất lượng nước; Hàn Quốc cũng đã nỗ lực 25 năm và vẫn đang trong quá trình tiến triển tích cực.

Theo các chuyên gia, Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn đầu, quản lý tổng thể sông hồ không thể mang lại kết quả trong ngày một ngày hai. Để thành công, cần đầu tư dài hạn, tầm nhìn chiến lược, và nhiều thay đổi từ tư duy quản lý, cơ chế điều phối đến nâng cao năng lực cán bộ, đồng thời cần huy động sự tham gia tích cực từ các doanh nghiệp và cộng đồng dân cư- điều kiện không thể thiếu để chung tay “hồi sinh những dòng sông chết”.

Có thể bạn quan tâm

Ảnh: Zoom Earth.

Bão Isaias khiến 4 người thiệt mạng tại bang Florida, Mỹ

Chính quyền địa phương bang Florida (Mỹ) ngày 10/10 cho biết, ít nhất 4 người đã thiệt mạng và hàng trăm nghìn người chịu cảnh mất điện sau khi bão Isaias đổ bộ gần thành phố Destin thuộc bang Florida của Mỹ có sức gió mạnh cấp 2 duy trì tối đa 169km/giờ, sau đó suy yếu thành áp thấp nhiệt đới.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 11/10/2026: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ít mưa, Nam Bộ chiều tối có mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 11/10/2026: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ít mưa, Nam Bộ chiều tối có mưa dông

Hôm nay, thời tiết Bắc Bộ có xu hướng cải thiện, mưa giảm, trưa chiều trời hửng nắng. Tại Trung Bộ, mưa vẫn xuất hiện ở một số khu vực, cục bộ có nơi mưa to, nhưng cường độ nhìn chung giảm dần. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có mưa giảm vào ban ngày, chiều tối và đêm mưa dông có khả năng gia tăng trở lại.

(Ảnh minh họa: THÁI BÌNH)

Mưa lớn tại Trung Bộ sẽ giảm dần từ chiều mai, 11/10

Cơ quan khí tượng dự báo, từ đêm nay (10/10) đến sáng 11/10, khu vực từ phía nam tỉnh Quảng Trị đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Gia Lai tiếp tục có mưa vừa, mưa to và dông, lượng mưa phổ biến 30-70mm, cục bộ có nơi trên 130mm. Dự báo, từ chiều 11/10, mưa lớn tại Trung Bộ giảm dần.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 11/10/2026: Mưa giảm dần ở Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ đề phòng mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 11/10/2026: Mưa giảm dần ở Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ đề phòng mưa dông

Đêm nay, Bắc Bộ và Trung Bộ tiếp tục có mưa do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp nhiễu động gió Đông. Đáng chú ý, khu vực từ Quảng Trị đến Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi có mưa vừa, cục bộ mưa to đến rất to. Sang ngày mai, mưa tại nhiều nơi có xu hướng giảm. 

Cuộc họp cấp bộ trưởng trước thềm COP31 tại Fiji (Ảnh TÂN HOA XÃ)

Đẩy nhanh hành động về khí hậu

Các nhà lãnh đạo khu vực Thái Bình Dương kêu gọi các nước giàu nhanh chóng viện trợ tài chính nhằm giúp các nước này “sinh tồn” trước khủng hoảng khí hậu.

Tường Hoàng thành Huế được chống đỡ bằng khung thép.

Thích ứng với thiên tai trong bảo tồn di sản

Sau trận lũ tháng 11/2025, đoạn tường Hoàng thành Huế dài khoảng 15m bị đổ sập nay đã được khôi phục. Dọc tuyến thành dài gần 3km này hiện vẫn còn hàng chục mét phải chống đỡ bằng khung thép, cho thấy những tác động ngày càng rõ của mưa lũ, nắng nóng, bão và sạt lở đối với hệ thống di tích hàng trăm năm tuổi của Huế.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 9/10/2026: Trung Bộ mưa lớn kéo dài, Bắc Bộ chiều tối có mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 9/10/2026: Trung Bộ mưa lớn kéo dài, Bắc Bộ chiều tối có mưa dông

Mưa lớn tiếp tục là diễn biến đáng chú ý tại Trung Bộ, đặc biệt ở khu vực từ Quảng Trị đến Huế. Trong khi đó, mưa dông tại Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có xu hướng mở rộng; Bắc Bộ ngày có nắng đan xen, riêng khu vực Đông Bắc Bộ mưa dông gia tăng về chiều tối; Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ chiều tối tiếp tục có mưa.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 9/10/2026: Trung Bộ tiếp tục mưa lớn, cảnh báo nguy cơ lũ quét và sạt lở đất

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 9/10/2026: Trung Bộ tiếp tục mưa lớn, cảnh báo nguy cơ lũ quét và sạt lở đất

Mưa lớn tiếp tục là diễn biến đáng chú ý tại Trung Bộ trong đêm nay và ngày mai. Từ Quảng Trị đến Huế có mưa to đến rất to, trong khi mưa dông tại Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có xu hướng gia tăng, đặc biệt từ đêm mai. Bắc Bộ nhiều mây, có mưa rải rác; Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục có mưa dông vào chiều tối.

Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: Tiến Đạt)

Nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo trong lĩnh vực khí tượng-thủy văn

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp như hiện nay, thiên tai cực đoan gia tăng cả về tần suất và cường độ, yêu cầu đối với công tác khí tượng-thủy văn ngày càng cao. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

[Video] Huế mưa lớn kéo dài, có nơi lượng mưa vượt 700mm

[Video] Huế mưa lớn kéo dài, có nơi lượng mưa vượt 700mm

Ngày 8/10, Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế cho biết, từ 19 giờ ngày 5/10 đến 7 giờ ngày 8/10, tổng lượng mưa đo được tại các trạm trên địa bàn phổ biến từ 200 đến 400mm , nhiều khu vực ghi nhận mức mưa đặc biệt lớn.