Làng cổ Việt, theo dấu Huyền Trân

Điền dã qua các mái làng cổ Quảng Trị, chốn nào tôi cũng thấy man mác dấu xưa.
Những mảnh ký ức mang đậm hồn dân tộc.
Những mảnh ký ức mang đậm hồn dân tộc.

Mảnh đất nắng gió khốc liệt Quảng Trị có tới cả nghìn ngôi làng, từ đất thép Vĩnh Linh, qua Hiền Lương, Bến Hải, Cửa Tùng, Đông Hà ra Cửa Việt, rồi theo Đường 9 lên Hướng Hóa, Khe Sanh…

Hơn 1.000 ngôi làng ấy bây giờ, là “hậu duệ” của 65 ngôi làng cổ được thành lập quanh thời điểm Huyền Trân Công chúa được gả cho vua Chế Mân (Jaya Sinhavarman III) vào tháng 6 năm Bính Ngọ (năm 1306), đã từng đi vào thi ca khuyết danh:

Tiếng đẹp đồn đâu đến Chế Mân

Ngày đêm mơ tưởng bóng Huyền Trân

Hai châu Ô, Rí vuông nghìn dặm

Đem đổi người xinh của họ Trần

Cho dù còn phủ nhiều lớp sương mờ huyền ảo, nhưng chắc chắn, từ cuộc hôn nhân này, theo chân những người con Nam Định, Hải Dương, Thanh Hóa, Nghệ An… thiên di đến vùng đất phên dậu mới của quốc gia, là hàng hàng lớp lớp những ngôi làng Việt cổ.

Những ngôi làng ở Quảng Trị không những tạo ra không gian sống cho người mở cõi, mà còn là nơi tiếp nối truyền thống của cha ông trên đất mới. Chính vì thế, nhiều ngôi làng vừa thuần Việt với “cây đa, mái đình”, vừa tuôn chảy những mạch nguồn giếng cũ Chăm Pa.

Làng Kim Đâu (xã Cam An, huyện Cam Lộ) là một ngôi làng điển hình như thế. Nơi đây hiện gìn giữ ba di tích văn hóa-lịch sử là đền thờ Huyền Trân Công Chúa, tháp Chăm Kim Đâu và giếng Bàu Đá. Khi đến đây, ta sẽ thấy đền thờ Huyền Trân tọa lạc đối diện với giếng Bàu Đá - một giếng cổ hình vuông được xây dựng từ thế kỷ 14, chẳng bao giờ cạn nước ngọt lành.

Một ngôi làng cổ nổi danh khác là Bích La (xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong), nơi đã sinh ra nhiều hiền tài cho đất nước, tiêu biểu nhất là đồng chí Lê Duẩn - Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam. Trải qua hàng thế kỷ, mái đình làng Bích La vẫn sừng sững, che chở cho tinh thần của dân làng cùng những mái nhà, bờ tường đã trầm tích dấu thời gian.

Mật độ làng dày đặc ở Quảng Trị cũng phản ánh đời sống vật chất-tinh thần phong phú nơi đây, nhờ sự giao thoa nghìn năm. Rất nhiều ngôi làng là làng nghề thuần túy như làng bún chắt chắt Mai Xá, làng chạm khắc Cát Sơn, làng mộc Gia Độ, làng giấy Phổ Lại, làng nón lá Bố Liêu, làng quạt giấy Phương Ngạn, làng dệt chiếu Lâm Xuân, làng nấu rượu Kim Long hay làng “tâm linh” Phú Hải…

Nhưng cho dù làng của kẻ ruộng (trồng lúa), của kẻ chợ (làm nghề thủ công và buôn bán) hay của kẻ mọi (làng của người dân tộc) thì những ngôi làng của Quảng Trị đều là những dấu chỉ cộng cảm và ký ức cộng đồng đã hình thành và bảo tồn qua 6-7 thế kỷ, kể từ khi Huyền Trân lặng lẽ lên đường.

“Người mẹ” của châu Thuận, châu Hóa đã góp công lớn - cho dù thầm lặng - trong việc tạo tiền đề biến “ô châu, ác địa” thành dải đất trù phú. Theo dấu chân của Huyền Trân công chúa, là phơi phới làng Việt. Tưởng nhớ công đức ấy, khói hương trầm vẫn không ngừng nghi ngút bay lên!.

Có thể bạn quan tâm

Những vòng sóng gợn giữa tà huy.

Ai còn sợ phá Tam Giang?

“Giờ mà có cốc bia lạnh nữa là hoàn hảo!”. Vừa ngả người tựa mũi thuyền, quay lưng vào ánh hoàng hôn, vừa nghếch mũi đón mùi tôm nướng, sò nướng, cá nướng ngào ngạt đưa tới từ bốn phía, vừa ngắm lũ trẻ bì bõm lặn ngụp chung quanh, tôi vừa cảm thán bâng quơ...

Một bãi biển hoang sơ với cát trắng và làn nước trong xanh trên đảo Hòn Tre Lớn (còn gọi là Hòn Đốc), đảo lớn nhất trong quần đảo “Hải Tặc”. Ảnh: TTXVN

Tìm cõi tiên ở xứ Hà Tiên

Phương nam có cõi tiên không? Câu hỏi vẩn vơ chợt xao động trong tâm trí, lanh canh như ngọc chạy trên mâm. Nơi này sở trường đồng bằng châu thổ, núi cao hiếm như sao sớm, cõi tiên liệu có hiện hình? Thế mà có đấy...

Chị Điểu Thị Xia kể những câu chuyện về hoa văn trên tấm thổ cẩm.

Đôi bàn tay nối hoa kể chuyện

Lên xe từ phường Đồng Xoài, trước đây là thành phố trung tâm Bình Phước, quãng đường đi mất khoảng hai giờ đồng hồ qua những đồi đất đỏ và các lâm trường cao su thẳng tắp đưa chúng tôi tới thôn Bom Bo (xã Bom Bo, thành phố Đồng Nai), cái tên gắn liền với nhịp chày giã gạo nuôi quân trong kháng chiến.

Măng cụt Lái Thiêu - hơn cả một loại trái cây.

Chuyện ngắn chuyện dài, nơi thủ phủ măng cụt

Đây là năm đầu tiên, anh Bùi Văn Nghĩa không có măng cụt mà thu hoạch. Hai nghìn héc-ta đất với hơn 20 cây sầu riêng 25 tuổi nằm trọn vẹn trong vùng quy hoạch đường vành đai. Cầm hơn chục tỷ đồng, anh trở thành một tỷ phú bất đắc dĩ, ngày ngày đi hái măng thuê cho mấy phường bên cạnh, cho đỡ buồn.

Những đứa trẻ chơi bóng chuyền từ lúc tờ mờ sáng.

Giữ lửa làng Lò

Mặt trời chưa kịp lên cao, nắng đã xuyên qua rèm cửa. Ánh sáng chói chang, gay gắt ngay từ tờ mờ sáng. Song, với những người mới lặn lội tới tận làng Lò này, đó lại chính là một lời thúc giục.

Mầu hoa tươi rói nổi bật giữa núi rừng.

Vượt Sơn Trà giữa mùa hoa Thàn Mát

Ngay gần thành phố nhộn nhịp, nhưng nằm trên núi cao, lại có ba mặt giáp biển, Sơn Trà là một đặc ân mà thiên nhiên ban tặng cho thành phố Đà Nẵng. Nếu có dịp đến Sơn Trà vào những ngày đầu tháng 5 , bạn sẽ còn được chứng kiến một vẻ đẹp khác, rất riêng và bí ẩn. Vẻ đẹp của mùa hoa Thàn Mát.

Hội làng, ở nơi đã mang nhiều đường nét phố.

Hội làng Cót - nơi mạch nguồn vẫn chảy

Hà Nội hôm nay có những con phố mà ngước mắt lên là chỉ thấy hun hút kính cường lực phản chiếu mây trời. Nhưng nếu cúi xuống một chút, nhìn vào những ngõ nhỏ ằm giữa những tòa nhà ấy - người ta vẫn thấy làng. Như làng Cót vậy...

Đi bộ đường dài qua những cảnh quan đá vôi là hoạt động nổi tiếng nhất ở Burren.

Lời thì thầm nơi thung lũng đá vôi

Nghe có vẻ đáng sợ, nhưng Burren (Ireland) là nơi bạn có thể đi bộ hàng giờ trên những tảng đá giữa thung lũng, và để thiên nhiên thỏa sức kích thích óc sáng tạo của riêng mình.

Đa dạng sắc màu, sáng bừng phiên chợ quê.

Sáng sớm đi chợ Cốc Pài

Trên bản đồ vùng núi đông bắc, đường độc đạo Bắc Hà - Xín Mần từng được coi là một cung đường khó, nhiều đoạn cua tay áo một bên vách núi, một bên là vực sâu.

Nụ cười sum vầy của gia đình miền bắc với cành đào xuân là biểu tượng thiêng liêng của sự gắn kết và ấm áp trong ngày Tết cổ truyền.

Nắng xuân

Sắc xuân không chỉ nằm ở cỏ cây, hoa lá mà còn đọng lại lấp lánh qua những nụ cười rạng rỡ trải dài khắp mọi miền Tổ quốc.

Ánh triêu dương rạng ngời, trên những lóng lánh sương mai. (Ảnh Mai Kỳ)

Sáng nao làng Cẩm

Mới 5 giờ sáng, tiếng chim đã hót rộn rã trên những tán cây quanh nhà, khiến cho tâm trí tự mình rủ rỉ: “Cứ ngủ thêm đi, còn sớm mà!”. Nhưng, trong tiếng chim, đã nghe hơi nắng hồng vừa lên, theo cơn gió se se lạnh thổi trên cánh đồng trơ chân rạ...

Đây sông núi, biển trời Việt Nam.

Trải nghiệm chỉ được phép lưu giữ bằng ký ức

Nói thế thì cũng là “thậm xưng”. Nhưng quả thật, trước khi bước chân lên boong một con tàu của Lữ đoàn Hải quân 161 đang nằm yên tại bến của Vùng 3 Hải quân (Đà Nẵng), lời dặn ấy cứ được nhắc đi nhắc lại:

Như một miền cổ tích.

Những mái rêu trong mây Tây Côn Lĩnh

Rặng Tây Côn Lĩnh vút cao ở miền biên viễn Hà Giang (tỉnh Tuyên Quang) ẩn giấu vô số báu vật dưới tấm khăn dệt bằng mây, mù và hơi nước dày đặc, mà nổi bật là thấp thoáng những gốc trà Shan tuyết cổ thụ và những mái rêu xanh.

Cây đa là loài cây thân thuộc với văn hóa tinh thần của người Việt, chẳng kém cây lúa và cây tre.

Rặng đa trên đỉnh Thiên Hương

Đất nước Việt Nam đẹp không chỉ vì hình sông, dáng núi, mà còn bởi từng tấc cương vực dường như đều thấm đẫm linh khí nghìn năm.

Sân vận động MetLife - nơi diễn ra trận chung kết World Cup 2026.

Bùng nổ trong lễ hội năm châu

“Gần hai triệu vé đã được bán ra. Doanh số bán vé kỷ lục cho thấy người dân tin tưởng vào khả năng tổ chức của Mỹ, Canada và Mexico. Tất cả biết rằng họ sẽ đến đây để trải nghiệm một kỳ World Cup đặc biệt nhất lịch sử”, Gianni Infantino, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) nhấn mạnh.

Ở chân các đồi trầm tích, cát vẫn màu vàng nâu.

“Phải tìm kiếm với trái tim”

“Sa mạc đẹp lắm”, chú nói thêm... Và quả thật là vậy. Tôi đã yêu sa mạc luôn luôn. Người ta ngồi trên một đụn cát. Người ta chẳng thấy gì hết. Người ta chẳng nghe gì hết.

Những con đường thủy xanh mướt bóng dừa.

Hào sảng sông Tiền

Sông Tiền có vai trò vô cùng to lớn trong việc kiến tạo nên Đồng bằng châu thổ sông Cửu Long, nền văn hóa, lịch sử của Nam Bộ và tính cách phóng khoáng, hào hiệp của người Nam Bộ.

Một khung cảnh tưởng chỉ còn có thể gặp trong những thước phim xưa cũ.

Kiếm tìm một hành trình yên ả

“Chạy trốn” khỏi những con đường hối hả nơi đô thị phồn hoa, chúng tôi chạy xe hướng về Cần Giờ, cứ thế thả mình vào một hành trình mênh mang yên ả.

Những họa sĩ nghiệp dư bên bờ Baltic.

Sống chậm ở Svetlogorsk

2 giờ ngắn ngủi ở Svetlogorsk không thể đủ để lặn ngụp trong thành phố nghỉ dưỡng của Liên bang Nga-nằm gói mình bên bờ biển Baltic ầm ào sóng vỗ. Tôi cố thu gom vào mắt mình, tai mình, tâm trí mình nhiều điều nhất có thể, nhưng rồi nhận ra: Những vội vã đó dường như lạc nhịp, tại một nơi chỉ hợp để “sống chậm” như Svetlogorsk.

Bình minh sông Hậu.

Mênh mang nước lớn

Với người dân Đồng bằng sông Cửu Long, lũ trên sông Hậu chính là dấu hiệu của sự sống. Theo lũ mà nước ngọt và phù sa ùa về, làm ngập đất đai trong làn nước giàu dinh dưỡng, để rồi khi lũ rút đi, các cánh đồng được tái sinh hoàn toàn, sẵn sàng đem đến những vụ mùa bội thu.

Dư vị bất ngờ từ gai góc.

Hương vị của khô cằn

Đồng Hới nhiều thứ ngon lành, nhưng có gì mà chỉ Đồng Hới mới có không? “Anh tưởng anh lịch duyệt lắm hả? Có. Xương rồng nhé!”. Ông anh, còn chưa hết sượng sùng, đã bị cô em lôi xềnh xệch đi.

Nước mắt kẻ dạn dày sương gió, hay của người chưa kịp rám nắng Biển Đông, đều cùng lặng lẽ rơi.

Cõi thiêng

Ở mảnh đất Việt Nam này có biết bao nhiêu nghĩa trang liệt sĩ? Nhiều lắm, không đếm xuể. Song, thắp nén hương trước anh linh những người đã ngã xuống vì Tổ quốc trên Biển Đông vẫn sẽ luôn là một trải nghiệm thiêng liêng.

Đền thờ Karnak, nơi còn nhiều dấu ấn của Hatshepsut.

Những đứa con của thần

Kom Ombo bên bờ sông Nile (Ai Cập) là một ngôi đền xây dưới triều đại Ptolemy. Người dẫn đường chỉ vào hàng dài những ký tự lồng khung (một dấu hiệu chỉ các tên riêng) trên đền thờ Kom Ombo và bảo đó là các hậu duệ dòng Ptolemaic. Tôi hỏi, vậy ai trong số họ là Cleopatra? Anh bạn dẫn đường quay lại: “Ý bạn là Cleopatra nào?”.

Nhà thờ chính tòa Florence với mái vòm gạch đỏ khổng lồ.

Hội chứng Florence

Một người bạn đã thủ thỉ với tôi rằng "đi Italy, nhất định phải tới Florence". Thành phố này ẩn chứa phép thuật khiến trái tim lỡ nhịp và tâm hồn lạc lối. Không phải ngẫu nhiên du khách bốn phương cứ mãi tìm về đây, để khao khát trải nghiệm "hội chứng Florence" của riêng mình.