...Khoảng 10 năm qua, lượng kiều hối chuyển về Việt Nam đạt 190 tỷ USD, đưa Việt Nam liên tục nằm trong nhóm 10 quốc gia nhận kiều hối lớn nhất thế giới.
Tuy nhiên, để chuyển hóa hiệu quả nguồn lực ấy thành dòng vốn đầu tư dài hạn, bền vững, vẫn còn không ít rào cản cần được tháo gỡ bằng những chính sách đột phá và cơ chế minh bạch hơn.
Nhiều nguồn lực chưa phát huy như kỳ vọng
Theo thống kê, những năm gần đây, lượng kiều hối chuyển về Việt Nam duy trì mức cao, khoảng 16-18 tỷ USD mỗi năm. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh luôn là địa phương thu hút kiều hối lớn nhất cả nước, với lượng kiều hối hằng năm đạt xấp xỉ 9-10 tỷ USD, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn kiều hối quốc gia. Trong 10 năm qua, tổng lượng kiều hối chuyển về Việt Nam đạt hơn 190 tỷ USD, cho thấy tiềm năng nguồn lực rất lớn.
Tuy nhiên, theo đánh giá, hiện chỉ khoảng 8,4% kiều hối được đưa vào sản xuất-kinh doanh, phần lớn vẫn chảy vào tiêu dùng, tiết kiệm hoặc đầu tư ngắn hạn. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để chuyển hóa nguồn lực kiều bào thành các dự án đầu tư dài hạn, nhất là trong các lĩnh vực ưu tiên phát triển. Tại tọa đàm “Kiều bào với cơ hội đầu tư tại Việt Nam: Tháo gỡ rào cản-Khơi thông nguồn lực” tổ chức mới đây, Thạc sĩ Luật Võ Hồng Tú, Tổng Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Tú nhấn mạnh: “Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của dân tộc; đồng thời, là nguồn lực đặc biệt quan trọng trong tiến trình hội nhập và phát triển. Kiều bào không chỉ mang về nguồn vốn mà còn mang theo tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới kết nối quốc tế.
Để nguồn lực này được phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý minh bạch, cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường đầu tư ổn định, an toàn”. Dù tiềm năng lớn, song trên thực tế, nhiều kiều bào vẫn gặp khó khăn khi tìm hiểu cơ hội sinh sống hoặc đầu tư tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam nói chung.
Trước hết, là do thủ tục hành chính liên quan đến cư trú, xác nhận nhân thân, quốc tịch, xác nhận nguồn gốc Việt Nam còn nhiều bước, thiếu tính liên thông. Không ít trường hợp mất nhiều thời gian chỉ để hoàn thiện các giấy tờ cơ bản trước khi bắt đầu dự án. Tiếp theo, là việc tiếp cận thông tin pháp lý. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tuy ngày càng hoàn thiện nhưng còn phân tán, thay đổi theo từng giai đoạn, khiến nhà đầu tư ở xa khó theo dõi kịp thời. Ngoài ra, sự khác biệt giữa môi trường pháp lý trong nước và quốc tế cũng tạo nên những rào cản nhất định.
Các quy định liên quan đến chuyển vốn, thành lập doanh nghiệp, sở hữu tài sản, nhất là bất động sản, vẫn còn những điểm khiến nhà đầu tư lúng túng. Trong khi đó, cơ chế “một cửa” chuyên biệt dành riêng cho nhà đầu tư kiều bào chưa được thiết kế đầy đủ, khiến quá trình xử lý thủ tục còn kéo dài.
Tháo gỡ những rào cản
Bên cạnh những hạn chế, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người Việt Nam ở nước ngoài trong hoạt động đầu tư. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu phát triển nhà ở chất lượng cao, đô thị thông minh, logistics, trung tâm tài chính quốc tế, công nghệ cao ngày càng lớn.
Không chỉ đóng góp vốn, kiều bào còn mang theo lợi thế về quản trị hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế và khả năng kết nối thị trường toàn cầu. Ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng, Tổng Thư ký Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Hiện có khoảng 500.000 chuyên gia, trí thức trình độ cao gốc Việt đang làm việc trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI (trí tuệ nhân tạo), y sinh, năng lượng mới, tài chính, ngân hàng, công nghệ bán dẫn.
Đây là nguồn lực chiến lược trong bối cảnh thành phố định hướng phát triển theo mô hình “Ba vùng, một đặc khu, ba hành lang, năm trụ cột”, hướng tới trở thành trung tâm kinh tế và đổi mới sáng tạo của khu vực”. Đề xuất một số giải pháp tăng nguồn lực đầu tư từ kiều bào, ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng cho rằng, trước hết cần xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh trong thu hút người Việt Nam ở nước ngoài, bao gồm thí điểm hợp đồng chuyên gia linh hoạt, trả lương theo sản phẩm và theo chuẩn quốc tế. Cần thành lập “Trung tâm hỗ trợ và kết nối nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài Thành phố Hồ Chí Minh”.
Trung tâm này sẽ là đầu mối duy nhất tiếp nhận thông tin, nhu cầu, dự án hợp tác; cung cấp dịch vụ kết nối chuyên gia, tư vấn đầu tư, tư vấn pháp lý và hỗ trợ thủ tục nhanh cho kiều bào. Cần xây dựng nền tảng dữ liệu số về người Việt Nam ở nước ngoài, tích hợp công nghệ số để gợi ý kết nối, hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến về pháp lý, đầu tư và thủ tục hành chính.
Nguồn lực kiều bào không chỉ là những con số hàng chục tỷ USD kiều hối mỗi năm, mà còn là tri thức, kinh nghiệm quản trị, công nghệ và mạng lưới quan hệ toàn cầu. Đây là những yếu tố có giá trị chiến lược trong giai đoạn phát triển mới.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh: “Năm 2025, kinh tế- xã hội thành phố tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của thành phố tăng 8,03%, thu nhập bình quân đầu người đạt gần 8.800 USD. Kết quả đó có sự đóng góp quan trọng của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đây không chỉ là nguồn vốn bổ sung quan trọng cho nền kinh tế, góp phần ổn định cán cân thanh toán, mà còn phản ánh rõ nét niềm tin của kiều bào đối với môi trường đầu tư, sự ổn định kinh tế và định hướng phát triển của thành phố”.
Trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu đến năm 2045 nằm trong nhóm 100 thành phố đáng sống và phát triển hàng đầu thế giới, ngoài việc thu hút dòng tiền kiều hối, thành phố đang chuyển hướng tiếp cận nguồn lực kiều bào theo hướng “thực chất hơn, bền vững hơn”.
Trong đó, trọng tâm là thu hút tri thức, kinh nghiệm quản trị, mạng lưới quan hệ quốc tế và tinh thần đổi mới sáng tạo”, đồng chí Nguyễn Văn Được thông tin thêm. Khi niềm tin được củng cố bằng những cơ chế rõ ràng, dòng vốn và chất xám từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài sẽ không chỉ trở về, mà còn gắn bó lâu dài, góp phần đưa Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và đất nước nói chung phát triển bền vững trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng.
