Khơi dậy sức trẻ vùng cao trước thách thức khí hậu

Theo khảo sát mới nhất của Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc - UNICEF Việt Nam năm 2025, hơn 78% trẻ em ở Việt Nam tham gia trả lời khảo sát đã cho biết, trong ba năm qua, cộng đồng của các em đã chịu ảnh hưởng bởi thời tiết cực đoan.

Thanh niên không chỉ là nạn nhân mà còn là tác nhân của thay đổi. Ảnh: UNICEF
Thanh niên không chỉ là nạn nhân mà còn là tác nhân của thay đổi. Ảnh: UNICEF

Khu vực trung du và miền núi phía bắc chịu tác động rõ rệt nhất từ biến đổi khí hậu như: sạt lở, lũ quét, hạn hán… Song, phần lớn trẻ em ở nơi đây vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ kiến thức về nguyên nhân, hậu quả và cách thích ứng biến đổi khí hậu.

Theo UNICEF, trẻ em là đối tượng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ biến đổi khí hậu và sẽ là lực lượng chính đưa ra những giải pháp, cách thức để chống chọi với sự thay đổi khôn lường của thời tiết, của môi trường trong tương lai gần. Vậy nên việc tham gia từ sớm không chỉ giúp trẻ em hiểu được bản chất, tác động của biến đổi khí hậu, mà còn trao quyền cho các em được đóng góp vào các giải pháp cho một môi trường an toàn, sạch sẽ, bền vững của chính bản thân và cộng đồng.

“Trước đây, em chỉ nghĩ nóng hơn là do thời tiết thất thường, giờ mới hiểu ra đó là biến đổi khí hậu, và nó ảnh hưởng đến cây ngô, con lợn, đến cả cuộc sống của mình”, em Lầu Thị Mỵ, học sinh trường nội trú ở Mù Cang Chải (Yên Bái) chia sẻ sau một buổi truyền thông cộng đồng do nhóm thanh niên địa phương tổ chức với sự hỗ trợ của dự án Youth4Climate (UNDP Việt Nam).

Chính những khoảng trống về thông tin và nhận thức khiến trẻ em vùng cao chưa thấy rõ vai trò của mình trong ứng phó biến đổi khí hậu. Do đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các tổ chức thanh niên, như UNICEF Việt Nam, đã khởi động nhiều chương trình bồi dưỡng kỹ năng truyền thông khí hậu cho học sinh, sinh viên miền núi.

Trong Báo cáo quốc gia về khí hậu năm 2025 được công bố mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: giáo dục và truyền thông cho thanh niên là chìa khóa để đạt các mục tiêu thích ứng. Khi người trẻ hiểu, họ sẽ lan tỏa tinh thần hành động đến gia đình và cộng đồng, nhất là ở vùng sâu vùng xa, nơi thông tin chính thống còn hạn chế.

Một trong những sáng kiến tiêu biểu gần đây là Toà soạn Tiếng Xanh, dự án do UNICEF Việt Nam phối hợp Báo Thiếu niên Tiền phong & Nhi đồng và Doanh nghiệp xã hội Tòhe triển khai từ tháng 8/2025. Sáng kiến tạo không gian để chính thanh thiếu niên trở thành “phóng viên khí hậu”, kể những câu chuyện môi trường qua góc nhìn của mình.

Nhiều nhóm thanh niên miền núi cũng đã tự khởi xướng các hoạt động cộng đồng có ý nghĩa. Tại Thái Nguyên, nhóm Green Youth đã biến sân trường thành “vườn ươm xanh” với hàng trăm chậu cây dược liệu tái sinh từ rác thải hữu cơ. Hay ở Lào Cai, câu lạc bộ Thanh niên thích ứng khí hậu phối hợp chính quyền xã phổ biến kiến thức về tiết kiệm nước và cảnh báo sạt lở cho học sinh tiểu học vùng cao.

Đây là những minh chứng cho thấy, khi nhận thức được nâng cao, niềm tin và trách nhiệm được khơi dậy, những bản làng ở các vùng chịu tác động của biến đổi khí hậu đều có thể trở thành điểm khởi nguồn cho hành động xanh của Việt Nam trong tương lai.

Theo bà Michaela Bauer, Phó Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, việc trao cho thanh thiếu niên công cụ, kỹ năng để tự kể câu chuyện của mình “là cách để tiếng nói của các em được lắng nghe và truyền tải đến những người ra quyết định”.

Có thể bạn quan tâm

Đoàn công tác Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia kiểm tra công tác phòng, chống thiên tai ở Lào Cai. Ảnh: Đinh Tuấn

Thay đổi phương thức phòng, chống thiên tai

Thiên tai tại khu vực miền núi phía bắc đang có xu hướng diễn biến nhanh, cực đoan, khó dự báo, đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức phòng, chống theo hướng chủ động từ sớm, từ xa, giảm thiểu thiệt hại trước khi thiên tai xảy ra.

Kinh tế của tỉnh Phú Thọ còn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn FDI và một số ít doanh nghiệp quy mô lớn.

Gỡ điểm nghẽn thể chế, kiến tạo môi trường phát triển

Để hiện thực hóa khát vọng trở thành cực tăng trưởng quan trọng của cả vùng Thủ đô, bài toán cốt lõi đối với tỉnh Phú Thọ nằm ở việc gỡ “điểm nghẽn” thể chế, kiến tạo không gian phát triển mới, bình đẳng và khơi thông nguồn lực từ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - khối động lực đóng góp tới 44,5% vào tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh.

Khán giả tương tác với tác phẩm sắp đặt âm thanh nghe tiếng chim tại Công viên Bờ vở sông Hồng, tháng 9/ 2025. Nguồn: Think Playgrounds

Lắng nghe tiếng thiên nhiên

Một trạm nghe tiếng chim và cập nhật dữ liệu về các loài chim hoang dã vừa được đưa vào vận hành tại Công viên Thống Nhất (Thành phố Hà Nội). Đây là một hoạt động trong chương trình cải thiện đa dạng sinh học do Ban Quản lý Công viên Thống Nhất phối hợp với doanh nghiệp xã hội Think Playgrounds thực hiện.

Đổi mới hoạt động dạy và học ở xã Lương Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Ngọc Hoa

Xây dựng phương án khoa học, minh bạch

Thực hiện Kế hoạch số 277/KH-UBND của UBND tỉnh Phú Thọ về tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục công lập, xã Lương Sơn đang khẩn trương rà soát, xây dựng phương án sắp xếp theo hướng tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng hợp lý cơ sở vật chất và đội ngũ cán bộ, giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Tour đêm ở VQG Cát Tiên bắt đầu khi hoàng hôn buông xuống, giúp du khách chiêm ngưỡng nhiều loài động vật hoang dã.

Giữ thiên đường hoang dã bên bờ sông Đồng Nai

Vườn quốc gia (VQG) Cát Tiên rộng tới hơn 71.000 ha, thuộc địa bàn hai tỉnh Đồng Nai và Lâm Đồng. Dòng sông Đồng Nai uốn lượn, trở thành ranh giới tự nhiên bao bọc vùng rừng đặc biệt này. Nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm, trong đó có một số loài đặc hữu của Việt Nam, còn sum vầy tại đây như bò tót, vượn đen má vàng, hươu, nai, cầy hương, cheo cheo, chim công, pitta (đuôi cụt), gà tiền mặt đỏ...

Sau sắp xếp, các cơ sở giáo dục phổ thông ở vùng cao sẽ được đầu tư để nâng cao chất lượng học tập.

Tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng dạy và học

Là một trong 15 địa phương được Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn thí điểm sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập, Lạng Sơn đang triển khai phương án tổ chức lại hệ thống trường lớp gắn với phát triển các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp ở khu vực biên giới.

Việc sắp xếp trường học phải được tính toán theo tiêu chí lấy người học làm trung tâm.

Cần bước đi và tiêu chí phù hợp

Trước thềm năm học 2026-2027, các địa phương đang khẩn trương sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục phổ thông công lập theo hướng tinh gọn bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Với khu vực miền núi phía bắc, nơi nhiều trường học có nhiệm vụ duy trì sĩ số và bảo đảm cơ hội đến trường cho học sinh, việc triển khai cần có lộ trình và giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa bàn.

Nhiều loại cây trồng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên mang lại hiệu quả kinh tế cao, gúp người dân làm giàu. Ảnh: Ngọc Tú

Một container hàng, một container dữ liệu

Muốn xuất khẩu một container quế sang châu Âu, doanh nghiệp bây giờ không chỉ chuẩn bị hàng hóa. Họ còn phải chuẩn bị cả một “container dữ liệu”. Xu hướng ấy đang được nhiều địa phương cụ thể hóa bằng các chương trình nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản.

Cơ sở dữ liệu đất đai đầy đủ và minh bạch là yếu tố quan trọng giúp tỉnh Lào Cai phát triển mạnh mô hình du lịch sinh thái. Ảnh: Nam Nguyễn

Mở những cơ hội mới

Từ giữa tháng 5/2026, nền tảng chuyên ngành VBDLis đã được tỉnh Lào Cai đưa vào khai thác thống nhất, khép kín quy trình xử lý hồ sơ địa chính trên không gian số. Việc minh bạch hóa dữ liệu đã giúp cắt giảm từ 20% đến 40% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đất đai, tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức cho người dân và doanh nghiệp.

Các sản phẩm thổ cẩm được giới thiệu trong không gian văn hóa tại Lào Cai. Ảnh: Nam Hải

Chuyển hóa tiềm năng thành giá trị

Nếu trước đây hàng hóa không thể đi vì thiếu đường thì hôm nay nhiều cơ hội phát triển lại bị bỏ lỡ vì thiếu dữ liệu. Khi dữ liệu về dân cư, đất đai, nông nghiệp, du lịch và cửa khẩu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, những tiềm năng của vùng mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

V-Standard đem tới nhiều hy vọng cho nông nghiệp Việt Nam. Nguồn: Aus4Innovation

Kết nối và nâng cao giá trị nông sản Việt Nam

Sau bốn tháng thử nghiệm vận hành V-Standard - nền tảng quản lý tiêu chuẩn nông nghiệp cho người Việt Nam, 127 mùa vụ và 147 sản phẩm nông nghiệp, 230 tài khoản đã đăng ký, tăng cường kết nối giữa nông dân, hợp tác xã, đơn vị thu mua và các tổ chức chứng nhận.

Học sinh các Trường phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Bảo Thắng, THCS thị trấn Phố Lu và THCS xã Sơn Hà (tỉnh Lào Cai) đã tự tin thể hiện kiến thức về phòng chống thiên tai. Ảnh: UNICEF Việt Nam

Bồi đắp “hành trang xanh” ở vùng cao

Giữa những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, giáo dục môi trường không còn dừng lại ở việc trồng thêm một cây xanh hay nhặt một túi rác. Ở nhiều tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, những bài học về phát triển bền vững đang dần trở thành một phần của quá trình hình thành năng lực sống cho trẻ em.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Cao Lộc giải quyết thủ tục hành chính phục vụ người dân.

Nhanh chóng thích ứng, vận hành thông suốt

Sau 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc vận hành, hoạt động tại xã Cao Lộc (Lạng Sơn) ổn định, thông suốt, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, thu hút đầu tư FDI của tỉnh Phú Thọ đạt gần 1,8 tỷ USD, gấp 4,9 lần cùng kỳ năm trước và vượt kế hoạch cả năm.

Vững vàng giữ ngôi vị quán quân về tốc độ tăng trưởng

Vượt qua những lực cản lớn từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng và chi phí logistics tăng cao, tỉnh Phú Thọ xác lập vị trí thứ 7 trên bảng tổng sắp cả nước, đồng thời vững vàng giữ ngôi vị quán quân về tốc độ tăng trưởng khu vực Đồng bằng sông Hồng và Trung du và miền núi phía bắc.

Nhà điêu khắc Triệu Tiến Công vẫn luôn ấp ủ mong muốn khôi phục làng nghề gốm sứ. Ảnh: NVCC

Kể câu chuyện về gốm và nghệ thuật

Vừa làm giáo viên “trường làng” - dạy mỹ thuật cho học sinh phổ thông, nhà điêu khắc Triệu Tiến Công (Phú Thọ) vẫn có nhiều đóng góp cho nghệ thuật, kết nối di sản dân tộc với đời sống đương đại.

Các thành viên giới thiệu về dự án Firesense AI. Ảnh: THPTCVP

Giải bài toán thực tiễn bằng công nghệ

Từ một tình huống có thể dẫn đến hỏa hoạn trong đời sống, nhóm học sinh Trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc và Trường THCS Vĩnh Yên đã phát triển dự án Firesense AI - Cảnh báo cháy thông minh bằng công nghệ nhận diện mùi. Dự án đã vượt qua hơn 880 ý tưởng trên cả nước để giành Giải nhất quốc gia tại Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” năm 2026.

Một phiên livestream bán nông sản, hỗ trợ bà con phát triển kinh tế, xây dựng quê hương.

Khi những người trẻ tri ân bản làng

Ở nhiều xã vùng cao tỉnh Tuyên Quang, phong trào tham gia mạng xã hội - đặc biệt là các nền tảng xuyên biên giới - của người trẻ đã mang lại nhiều thành công bất ngờ. Tiêu biểu là xã vùng cao Lâm Bình, nhiều gia đình “trai bản” đã thu được hàng chục tỷ đồng, mua xe hơi, xây nhà cửa khang trang và sẵn sàng hỗ trợ bà con mình học “nghề làm giàu” rất mới mẻ này.

Phụ nữ Dao Tiền phải dành rất nhiều thời gian và sự nhẫn nại để hoàn thành một bộ trang phục truyền thống. Ảnh: Anh Quân

Xem hoa văn kể chuyện dưới chân núi Phia Oắc

Dưới chân núi Phia Oắc, bản du lịch cộng đồng Hoài Khao (xã Thành Công, tỉnh Cao Bằng) hiện lên như một không gian văn hóa sống động của người Dao Tiền. Giữa nhịp sống hiện đại, những người phụ nữ nơi đây vẫn bền bỉ giữ nghề thêu, kỹ thuật vẽ sáp ong trên vải để bộ trang phục truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Thời gian tới, cơ quan Thuế tỉnh Lạng Sơn sẽ tiếp tục triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp quản lý hiệu quả các nguồn thu trên địa bàn.

Triển khai hiệu quả các giải pháp quản lý nguồn thu

Hướng tới mục tiêu hoàn thành vượt dự toán thu ngân sách năm 2026, cơ quan Thuế tỉnh Lạng Sơn đã triển khai quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả các giải pháp quản lý nguồn thu. Đặc biệt, đơn vị này đã mở chiến dịch rà soát quy mô lớn nhằm chuẩn hóa toàn diện dữ liệu mã số thuế, tháo gỡ ngay các điểm nghẽn thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.