Phiên họp có sự tham dự của hơn 120 lãnh đạo các nước, cùng Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres, Cao ủy Nhân quyền Volker Türk, Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Annalena Baerbock, lãnh đạo của các tổ chức quốc tế liên chính phủ và các tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Geneva.
Trong bài phát biểu khai mạc, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh rằng hệ thống nhân quyền quốc tế đang phải đối mặt với một “cuộc tấn công trên diện rộng và có tổ chức”.
Theo ông, các quyền con người đang bị xói mòn bởi xung đột kéo dài, chủ nghĩa độc đoán, bất bình đẳng ngày càng gia tăng, thông tin sai lệch và việc lạm dụng các công nghệ mới. Ông cảnh báo rằng khi nhân quyền bị phá vỡ, hòa bình, phát triển và an ninh cũng sẽ nhanh chóng sụp đổ theo.
Tổng Thư ký tái khẳng định vai trò không thể thay thế của Hội đồng nhân quyền và các cơ chế trực thuộc, trong đó có Cơ chế Rà soát Định kỳ Phổ quát (UPR), coi đây là những công cụ then chốt nhằm buộc các quốc gia phải chịu trách nhiệm và bảo vệ phẩm giá con người trong bối cảnh toàn cầu đầy bất ổn hiện nay.
Tiếp nối thông điệp này, Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Türk mô tả thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy đáng lo ngại của các mô hình quyền lực tập trung, sự suy yếu của pháp quyền tại nhiều quốc gia.
Ông cảnh báo về nguy cơ công nghệ, trí tuệ nhân tạo và các nguồn tài nguyên thiên nhiên bị thao túng vì lợi ích của thiểu số, làm tổn hại nghiêm trọng đến các quyền và tự do cơ bản.
Tuy nhiên, Cao ủy cũng nhấn mạnh yếu tố hy vọng: Ở khắp nơi trên thế giới, người dân vẫn đang lên tiếng đòi hỏi công lý, bình đẳng, tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và một tương lai dựa trên nhân quyền.
Ông kêu gọi các quốc gia thành viên không quay lưng lại với các giá trị phổ quát, mà phải củng cố mạnh mẽ hơn các chuẩn mực nhân quyền quốc tế.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Annalena Baerbock nhấn mạnh rằng, nhân quyền không thể chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị, mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể.
Bà cảnh báo rằng sự im lặng, thờ ơ hay trì hoãn trước các vi phạm nhân quyền đồng nghĩa với việc chấp nhận để những vi phạm đó tiếp diễn. Theo bà, trách nhiệm bảo vệ nhân quyền không chỉ thuộc về một số quốc gia hay khu vực, mà là nghĩa vụ chung của toàn thể cộng đồng quốc tế.
Ở góc độ nước chủ nhà, Ngoại trưởng Thụy Sĩ Ignazio Cassis tái khẳng định cam kết lâu dài của Bern trong việc bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền, đồng thời nhấn mạnh vai trò đặc biệt của Geneva như một trung tâm đối thoại đa phương.
Ông cho rằng trong bối cảnh thế giới phân cực và xung đột gia tăng, Geneva cần tiếp tục là không gian trung lập, nơi các quốc gia có thể đối thoại thẳng thắn vì phẩm giá và quyền lợi của con người.
Tại khóa họp, đoàn Việt Nam do Đại sứ Mai Phan Dũng, Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại Geneva dẫn đầu, sẽ tham gia tích cực và đóng góp ý kiến vào các cuộc thảo luận về nhiều vấn đề trọng tâm, gồm biến đổi khí hậu, quyền trẻ em, quyền lương thực, quyền của người khuyết tật, cùng các mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế.
Đoàn Việt Nam dự kiến tham gia chủ động, tích cực quá trình tham vấn 36 Nghị quyết của khóa họp, và sẽ có 2 sáng kiến gồm: Tuyên bố chung về bình đẳng giới trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs); tổ chức sự kiện bên lề cùng với Hàn Quốc, Nhật Bản và Thái Lan về tác động tới quyền con người của lừa đảo trực tuyến.
Khóa họp 61 sẽ tiếp tục được tổ chức theo hình thức trực tiếp, dự kiến kéo dài từ ngày 23/2 đến hết ngày 31/3, bao gồm nhiều phiên đối thoại và thảo luận: 7 phiên thảo luận chuyên đề về các chủ đề; 30 phiên đối thoại với các thủ tục đặc biệt; xem xét, thảo luận 84 báo cáo chuyên đề; thông qua Báo cáo Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) của 14 nước.
