Trên những cánh đồng lớn, hương rơm mới vẫn vương trong gió, nhưng không còn cảnh gánh gồng, phơi phóng như xưa, thay vào đó là những chiếc máy liên hợp hiện đại gặt-đập phăm phăm, cùng không khí nhộn nhịp của nền nông nghiệp sạch, năng suất và đầy kỳ vọng.
Những nụ cười mãn nguyện đã minh chứng rõ nét của thành quả hơn 15 năm nỗ lực xây dựng nông thôn mới (NTM) của Ninh Bình. Ngày 31/5/2025 vừa qua, tỉnh Ninh Bình chính thức được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM, khẳng định tinh thần đồng thuận, nghị lực bền bỉ và khát vọng đi tới tương lai.
Quyết liệt từ chủ trương, bền bỉ từ hành động
Ngay từ những ngày đầu triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, Ninh Bình đã không coi là phong trào ngắn hạn, mà là cuộc cải cách toàn diện, lâu dài, tác động tới mọi mặt đời sống. Đồng chí Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh nhấn mạnh, Ninh Bình không chạy theo thành tích hay “làm cho đủ tiêu chí”, mà đặt mục tiêu chất lượng và sự hài lòng của người dân lên hàng đầu. Chính quyền chỉ giữ vai trò kiến tạo, còn người dân mới là trung tâm, chủ thể.
Từ chỗ còn nhiều xã khó khăn, hạ tầng thiếu thốn, thu nhập của người dân thấp, đến năm 2024, toàn tỉnh có 100% số xã (119/119) đạt chuẩn NTM, trong đó có 76 xã đạt chuẩn NTM nâng cao và 24 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu. Cả 6/6 huyện, 2/2 thành phố đều đạt chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM, đạt 100% chỉ tiêu của Chính phủ, trong đó huyện Yên Khánh và Yên Mô được công nhận đạt chuẩn NTM nâng cao. Diện mạo làng quê đổi mới rõ rệt, từ “điện, đường, trường, trạm” đến cảnh quan môi trường và đời sống văn hóa.
Trong hơn một thập kỷ, tỉnh đã huy động tổng nguồn lực lên tới hơn 68.000 tỷ đồng cho chương trình, trong đó gần 25% đến từ người dân, doanh nghiệp và cộng đồng, thể hiện tinh thần tự lực, tự cường rất rõ. Các nghị quyết, đề án, kế hoạch được ban hành đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở, gắn việc xây dựng nông thôn mới với quy hoạch phát triển dài hạn, phù hợp với đặc thù từng vùng miền.
Chất lượng sống được nâng cao
Nếu trước đây đời sống văn hóa thôn quê chủ yếu quanh quẩn mấy đêm văn nghệ dịp lễ Tết, thì nay, mỗi tối trong tuần, ở Yên Mô hay Yên Khánh, người ta lại thấy các câu lạc bộ văn nghệ, thể thao rộn ràng sinh hoạt. Những điệu chèo cổ, những buổi tập dưỡng sinh, bóng chuyền hơi, cờ tướng... trở thành “liều thuốc bổ” cho tinh thần người dân sau một ngày lao động.
Cô giáo Nguyễn Thị Hường (Khánh An, Yên Khánh) cho hay, đường sá sạch đẹp, trường học khang trang, nhưng điều đáng quý nhất là đời sống người dân vui vẻ, lạc quan hơn. Mỗi tối đi bộ qua sân nhà văn hóa, nghe tiếng trống chèo vang lên, thấy trong lòng thật ấm áp.
Những điều đó không tự nhiên mà có. Đó là thành quả của sự đầu tư đúng hướng: mỗi xã đều có trung tâm văn hóa, sân chơi thể thao, thư viện cộng đồng. Tỉnh ưu tiên các nguồn lực để phát triển đời sống tinh thần, xem đây là một chỉ số quan trọng không kém các chỉ tiêu kinh tế.
Theo đồng chí Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh đã gắn chặt NTM với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, từ đó hình thành hơn 250 hợp tác xã, hàng trăm mô hình liên kết sản xuất, vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, nuôi thủy sản, chăn nuôi tập trung,... Nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh đã đạt từ 3 đến 4 sao, từng bước chinh phục thị trường cả trong và ngoài nước.
Huyện Yên Khánh, từ vùng thuần nông, nay trở thành “điểm sáng” với 100% xã đạt chuẩn NTM, nhiều xã đạt chuẩn nâng cao, kiểu mẫu. Huyện miền núi Nho Quan cũng lột xác: bản làng khang trang, hệ thống nước sạch, trường học bán trú dân nuôi, hạ tầng thiết yếu được đầu tư đồng bộ.
Đồng chí Phạm Ngọc Hải, Phó Bí thư thường trực Huyện ủy Yên Khánh chia sẻ: Điều đáng quý là người dân không còn tâm lý trông chờ vào Nhà nước. Họ chủ động hiến đất, góp công, giám sát và bảo vệ công trình cộng đồng. Sự chủ động đó chính là nền tảng cho thành công.
Sự thay đổi không chỉ đến từ đường làng, trạm xá, trường học, mà từ chính tinh thần, thói quen, sinh hoạt thường nhật của người dân. Phong trào “sáng–xanh–sạch–đẹp”, mô hình “ngõ xanh”, “khu dân cư an toàn”, “phân loại rác thải tại nguồn”… được triển khai rộng khắp. Y tế xã được đầu tư hiện đại, người già có nơi sinh hoạt, trẻ nhỏ được học trong những ngôi trường khang trang. Chị Nguyễn Thị Luyến, xã Gia Thắng (Gia Viễn) vui vẻ nói: “Ngày trước chỉ biết lo cái ăn, giờ con cái được học hành đầy đủ, đường làng sạch đẹp, khách du lịch về đông, quán hàng nhà tôi cũng nhộn nhịp hơn!”.
Kết quả rà soát của tỉnh cho thấy: 100% huyện, xã, thành phố đã đạt chuẩn NTM theo bộ tiêu chí giai đoạn 2021–2025; tỷ lệ xã đạt chuẩn nâng cao là 63,8%; tỷ lệ đường trồng cây xanh đạt hơn 72%; đất cây xanh công cộng bình quân 6,51m²/người; chỉ số hài lòng người dân và tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính Nhà nước ở cấp tỉnh đạt 85,34%. Tỷ lệ người dân hài lòng về kết quả xây dựng nông thôn mới của tỉnh đạt 99,34%. Thu nhập bình quân đầu người năm 2024 đạt 73,21 triệu đồng/người/năm. Khu vực nông thôn đạt 70,74 triệu đồng/người/năm.
Giai đoạn tới, tỉnh tiếp tục triển khai Đề án xây dựng nông thôn mới với mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu, thông minh và gắn với đô thị hóa và quy hoạch tỉnh Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; phát triển làng thông minh; ứng dụng chuyển đổi số trong nông nghiệp, du lịch và quản lý cộng đồng.
Tỉnh cũng đặt trọng tâm vào việc phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa, du lịch cộng đồng và bảo vệ môi trường sinh thái. Những xã như Ninh Hòa, Khánh Cư, Yên Từ… đang đi đầu với mô hình OCOP kết hợp du lịch nông thôn bền vững. Từ cánh đồng Yên Mô đến bờ biển Kim Sơn, từ đồi rừng Nho Quan đến những làng nghề truyền thống ở Hoa Lư, nông thôn Ninh Bình hôm nay không chỉ “thay da đổi thịt” mà đang từng bước đi tới hiện đại, văn minh, đậm đà bản sắc.
Và khi người nông dân bước ra từ “mùa gặt” với nụ cười rạng rỡ, ta càng thấu hiểu, NTM không chỉ là một danh hiệu, mà là hành trình khẳng định bản lĩnh, sáng tạo và khát vọng sống tốt đẹp trên chính quê hương mình.
