Giảm tuổi thọ do ô nhiễm không khí

Trong đại dịch Covid-19, nền kinh tế thế giới tăng trưởng chậm lại, nhưng mức ô nhiễm vật chất dạng hạt-bụi mịn (PM2.5) trung bình hằng năm trong không khí gần như không thay đổi so mức năm 2019 trên toàn cầu. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy ô nhiễm không khí, ngay cả khi tiếp xúc ở mức thấp, vẫn gây tổn hại lâu dài cho sức khỏe con người.

Khói mù ô nhiễm bao phủ dày đặc tại New Delhi, Ấn Độ. (Nguồn: AFP/TTXVN)
Khói mù ô nhiễm bao phủ dày đặc tại New Delhi, Ấn Độ. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Hiện Chính sách năng lượng (EPIC) thuộc Đại học Chicago (Mỹ), mới đây công bố báo cáo cảnh báo, ô nhiễm không khí, chủ yếu do hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch, khiến tuổi thọ trung bình của mỗi người trên toàn thế giới giảm 2,2 năm. Các thống kê của chỉ số Chất lượng không khí sống (AQLI) ước tính, ô nhiễm không khí làm mất đi 17 tỷ năm tuổi thọ tập thể của dân số thế giới. Song, nếu mức ô nhiễm không khí đáp ứng các hướng dẫn y tế quốc tế, tuổi thọ trung bình toàn cầu có thể tăng từ khoảng 72 lên 74,2 tuổi. Theo ước tính, 60% ô nhiễm không khí dạng hạt là do đốt nhiên liệu hóa thạch, 18% đến từ các nguồn tự nhiên (như bụi, muối biển hay cháy rừng) và 22% đến từ các hoạt động khác của con người.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ô nhiễm không khí có thể dẫn đến đột quỵ, bệnh tim, ung thư phổi và các bệnh đường hô hấp. So với các nguyên nhân gây tử vong sớm khác, tác động của ô nhiễm bụi mịn PM2.5 có thể được so sánh với việc hút thuốc lá, cao gấp ba lần so với sử dụng rượu và nước không vệ sinh, gấp sáu lần so với bệnh HIV/AIDS. Theo báo cáo, khói thuốc lá trực tiếp làm giảm tuổi thọ trung bình 1,9 năm; sử dụng rượu và ma túy làm giảm tuổi thọ trung bình 9 tháng; nguồn nước không an toàn và thiếu vệ sinh làm giảm tuổi thọ 7 tháng; HIV/AIDS giảm 4 tháng; bệnh sốt rét làm giảm tuổi thọ trung bình 3 tháng; còn xung đột và khủng bố giảm 7 ngày tuổi thọ. Tuy nhiên, không giống như khói thuốc lá, ô nhiễm không khí tác động đến tất cả mọi người và gần như không thể tránh khỏi.

Năm 2013, Liên hợp quốc đã xếp bụi mịn PM2.5 vào danh sách các tác nhân gây ung thư. WHO khuyến cáo mật độ bụi mịn PM2.5 trong không khí không được vượt 15 microgam/m3 trong bất kỳ khoảng thời gian 24 giờ nào, hoặc 5 microgam/m3 tính trung bình trong cả năm. Trước những bằng chứng cho thấy tác động nghiêm trọng đến sức khỏe của ô nhiễm không khí, năm 2021, WHO đã siết chặt các tiêu chuẩn an toàn, thay đổi tiêu chuẩn hướng dẫn (từ 10microgam/m3 xuống 5 microgam/m3) cho mức phơi nhiễm ô nhiễm dạng hạt an toàn, xếp khoảng 97,3% dân số toàn cầu vào mức phơi nhiễm không an toàn.

Theo báo cáo, mật độ bụi mịn tại hầu hết tất cả các khu vực đông dân trên thế giới đều vượt quá tiêu chuẩn của WHO, trong đó châu Á ghi nhận mức cao nhất. Mật độ bụi mịn tại Bangladesh cao gấp 15 lần tiêu chuẩn của WHO, ở Ấn Độ gấp 10 lần, trong khi ở Nepal và Pakistan gấp 9 lần. Khu vực Trung và Tây Phi, cùng với phần lớn Đông Nam Á và một phần của Trung Mỹ, cũng phải đối mặt với mức độ ô nhiễm cao hơn mức trung bình toàn cầu.

Các nhà nghiên cứu tại EPIC đánh giá, tác động tồi tệ nhất của việc phơi nhiễm PM2.5 được ghi nhận ở khu vực Nam Á, nơi chiếm hơn một nửa gánh nặng ô nhiễm trên toàn thế giới. Nếu các quốc gia duy trì mức độ ô nhiễm cao như hiện nay, cư dân khu vực này dự kiến sẽ mất trung bình khoảng 5 năm tuổi thọ. Theo nghiên cứu, cư dân sinh sống tại các thành phố lớn của Đông Nam Á có thể mất trung bình 3 đến 4 năm tuổi thọ.

Hơn 97% khu vực Trung và Tây Phi cũng thuộc diện không an toàn theo khuyến cáo mới của WHO. Mặc dù các biện pháp mạnh mẽ đã giúp giảm ô nhiễm dạng hạt ở cả Mỹ và châu Âu, nhưng khoảng 95,5% dân số không được đáp ứng theo tiêu chuẩn của WHO. Tại Mỹ, mức ô nhiễm bụi mịn trung bình là 7,1microgam/m3, cao hơn mức 5microgam/m3 tiêu chuẩn, trong khi ở châu Âu là 11,2 microgam/m3.

Các chuyên gia nhận định, việc tích hợp các tiêu chuẩn an toàn mới với chỉ số AQLI sẽ thúc đẩy nhận thức rõ hơn về chi phí thực sự mà toàn cầu phải trả khi hít thở không khí ô nhiễm. Kết luận báo cáo, giáo sư Michael Greenstone (M.Grin-xtôn), người đồng sáng tạo chỉ số AQLI nhấn mạnh, vấn đề ô nhiễm không khí cần được coi là một tình huống khẩn cấp toàn cầu ■

ĐOÀN HIẾU

Có thể bạn quan tâm

Nhiều diện tích lúa ở tỉnh Vĩnh Long từng bị thiệt hại nặng nề do hạn, mặn. (Ảnh: TTXVN)

Phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn từ sớm, từ xa

Dự báo hiện tượng El Nino trong năm 2026 có khả năng gây ra tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn gay gắt trong mùa khô. Trước tình hình này, ngành nông nghiệp đang khẩn trương, quyết liệt chỉ đạo các địa phương chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp sản xuất nhằm bảo đảm an ninh lương thực và giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đơn vị liên quan thực hiện nghi thức phát động cuộc thi.

Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khởi động Cuộc thi thiết kế công trình chống thiên tai

Hướng tới 2 nhóm đối tượng chuyên nghiệp (kiến trúc sư, kỹ sư, nhà quy hoạch) và không chuyên (học sinh, sinh viên, người Việt Nam ở nước ngoài), Cuộc thi "Thiết kế công trình và giải pháp thích ứng, phòng, chống thiên tai tại Việt Nam" đặt mục tiêu tìm kiếm những giải pháp có khả năng ứng dụng cao trong thực tiễn.

Cục Khí tượng thủy văn đề nghị các địa phương cần chủ động theo dõi diễn biến thời tiết để kịp thời ứng phó thiên tai.

Nhiều hình thái thiên tai có thể xuất hiện trong 10 ngày tới

Từ ngày 1/7, một vùng áp thấp có khả năng đi vào Biển Đông và mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, sau đó có thể phát triển thành bão. Đồng thời, từ ngày 4/7 đến 7/7, khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa được dự báo xuất hiện một đợt mưa vừa, mưa to trên diện rộng, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.

(Ảnh minh họa)

Cảnh báo mưa cường suất lớn tại Bắc Bộ

Từ ngày 30/6 đến đêm 1/7, ở khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ, Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng có mưa vừa, mưa to và dông với lượng mưa phổ biến 50-100mm, cục bộ có nơi mưa rất to trên 250mm (thời gian mưa tập trung vào chiều tối, đêm và sáng). Cảnh báo nguy cơ mưa có cường độ lớn (>100mm/3 giờ).

Tỉnh Quảng Trị hiện có khoảng 250.000ha rừng có nguy cơ cháy cao, tập trung chủ yếu ở vùng cát ven biển.

Chủ động ứng phó nguy cơ cháy rừng

Thời gian vừa qua, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị liên tục xuất hiện các vụ cháy rừng, chủ yếu các rừng phòng hộ ven biển. Đáng chú ý, nhiều đám cháy sau khi được dập tắt lại bùng phát trở lại, kéo dài nhiều ngày khiến công tác chữa cháy gặp nhiều khó khăn.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/6/2026: Mưa dông gia tăng, nắng nóng giảm mạnh trên cả ba miền

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/6/2026: Mưa dông gia tăng, nắng nóng giảm mạnh trên cả ba miền

Ngày hôm nay, thời tiết cả nước tiếp tục phân hóa rõ rệt. Miền Bắc duy trì mưa lớn diện rộng do nhiễu động khí quyển mạnh, trong khi Trung Bộ ghi nhận xu hướng giảm nắng nóng. Khu vực phía Nam và Cao nguyên Trung Bộ tiếp tục chịu tác động của gió mùa Tây Nam, khiến mưa dông xuất hiện nhiều hơn vào chiều tối và tối.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/6/2026: Mưa dông diện rộng bao trùm Bắc Bộ, Trung Bộ hạ nhiệt sâu

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/6/2026: Mưa dông diện rộng bao trùm Bắc Bộ, Trung Bộ hạ nhiệt sâu

Bắc Bộ tiếp tục là tâm điểm của đợt mưa lớn với nhiều nơi xuất hiện mưa vừa, mưa to, cục bộ mưa rất to và nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất. Trong khi đó, nắng nóng tại Trung Bộ tiếp tục suy giảm và dự kiến sẽ chấm dứt trong vài ngày tới. Khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ duy trì mưa rào, dông vào chiều tối và tối.