Việc hình thành đơn vị hành chính mới với diện tích hơn 21.500 km², dân số trên 3,5 triệu người đã đưa Gia Lai trở thành tỉnh lớn thứ hai cả nước, sở hữu không gian văn hóa đa dạng với 35 dân tộc cùng sinh sống, đồng thời mở ra dư địa phát triển rộng lớn trên nhiều lĩnh vực.
Hiện thực hóa mục tiêu phát triển
Với hơn 600.000 ha rừng, hàng triệu ha đất nông nghiệp màu mỡ, hệ sinh thái đa dạng, 134 km bờ biển và 90 km đường biên giới, Gia Lai hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển kinh tế xanh, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến, dịch vụ và logistics. Vị trí chiến lược trung tâm các trục đông-tây, bắc-nam giúp tỉnh trở thành cầu nối giữa duyên hải miền trung, Tây Nguyên và các nước Lào, Campuchia, tiểu vùng Mekong. Những yếu tố đó đã tạo nên nền tảng vững chắc để Gia Lai hướng tới mục tiêu trở thành tỉnh hiện đại, năng động và phát triển bền vững.
Giai đoạn 2026-2030, tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số, trở thành trung tâm công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ, du lịch, trí tuệ nhân tạo và chip bán dẫn.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phạm Anh Tuấn cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu đó, Gia Lai xác định 5 trụ cột tăng trưởng: Công nghiệp chế biến-chế tạo và công nghiệp xanh; du lịch sinh thái-văn hóa; nông nghiệp công nghệ cao; dịch vụ cảng-logistics và phát triển đô thị gắn với bất động sản công nghiệp, du lịch. Cùng với đó là 3 khâu đột phá chiến lược gồm: Xây dựng chính quyền kiến tạo; thúc đẩy khoa học-công nghệ, chuyển đổi số; đầu tư hạ tầng kết nối cao nguyên, đồng bằng, ven biển. Trong đó, hạ tầng giao thông được xem là động lực then chốt. Tỉnh hiện sở hữu mạng lưới giao thông đa phương thức, kết nối chặt chẽ với các trung tâm kinh tế lớn.
Trục bắc-nam được hình thành qua Quốc lộ 1A, 14C và tuyến cao tốc bắc-nam phía đông; đồng thời định hướng phát triển đường sắt tốc độ cao sử dụng năng lượng tái tạo, kết nối sân bay, cảng biển và các khu kinh tế. Ga Quy Nhơn được khôi phục, nhiều tuyến tàu du lịch chuyên đề như “Hành trình sử thi”, “Tinh hoa đất võ” đã được đưa vào khai thác, gắn kết với di tích, văn hóa bản địa và nghệ thuật truyền thống.
Trục đông-tây được hình thành qua các tuyến Quốc lộ 19, 14, 25; đặc biệt, tuyến cao tốc Quy Nhơn-Pleiku (125 km) dự kiến khởi công cuối năm 2025 sẽ trở thành tuyến huyết mạch tốc độ cao kết nối khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, sân bay và mở rộng giao thương trong nước, quốc tế.
Tiến sĩ Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia đánh giá: Gia Lai là một vùng đất đặc biệt, không chỉ bởi diện tích rộng lớn, địa hình đa dạng, mà còn bởi chiều sâu văn hóa, lịch sử và tiềm năng phát triển chưa được khai thác hết. Phía đông của tỉnh đang khai thác mạnh mẽ tiềm năng biển, cảng, năng lượng và logistics.
Phía tây là vùng cao nguyên trù phú, nơi có thể phát triển nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và công nghiệp chế biến sâu. “Với hơn 40.000 ha đất chưa khai thác hết, hàng ngàn ha cây công nghiệp và hệ thống giao thông đang được đầu tư đồng bộ, Gia Lai đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Nhưng để làm được điều đó, cần có chiến lược rõ ràng, cơ chế đặc thù và sự đồng hành thực chất từ chính quyền”, Tiến sĩ Trần Du Lịch cho biết.
Hình thành các cực tăng trưởng mới
Với quy mô địa lý và dân số sau sáp nhập, Gia Lai đã chủ động quy hoạch lại không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, đa cực, gắn với các vùng động lực kinh tế. Tỉnh xác định rõ vai trò của từng khu vực: Phía đông phát triển công nghiệp, cảng biển, đô thị ven biển; phía tây phát triển nông-lâm nghiệp bền vững, du lịch sinh thái và văn hóa bản địa; trung tâm là nơi hội tụ hành chính, giáo dục, y tế, công nghệ và dịch vụ chất lượng cao. Các khu công nghiệp trọng điểm, như: Phù Mỹ, Trà Đa, An Phú, Ayun Pa được quy hoạch mở rộng, đồng thời hình thành các cụm công nghiệp vệ tinh gắn với vùng nguyên liệu nông-lâm sản. Tỉnh cũng đang xúc tiến xây dựng Trung tâm đổi mới sáng tạo cấp vùng đặt tại phường Pleiku nhằm kết nối các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp khởi nghiệp và các nhà đầu tư công nghệ cao.
Mới đây, tỉnh đã khởi công dự án xây dựng đường cất, hạ cánh số 2 và các hạng mục đồng bộ tại Cảng hàng không Phù Cát, với tổng vốn hơn 3.200 tỷ đồng, hướng tới đưa nơi đây trở thành cảng hàng không quốc tế hiện đại. Tỉnh cũng đẩy nhanh nâng cấp Cảng hàng không Pleiku lên tiêu chuẩn 4C, đáp ứng khai thác các loại máy bay tầm trung.
Về cảng biển, Cảng Quy Nhơn hiện là cảng tổng hợp quốc gia, đầu mối khu vực của nhóm cảng Nam Trung Bộ, thuận lợi cho tàu 70.000 tấn neo đậu quanh năm. Tỉnh đang triển khai dự án Cảng nước sâu Phù Mỹ với độ sâu trung bình khoảng 22m, khả năng tiếp nhận tàu trọng tải trên 200.000 tấn, dự kiến hoàn thành năm 2028. Cảng sẽ kết nối trực tiếp với Khu công nghiệp Phù Mỹ, hình thành hạt nhân đô thị công nghiệp cảng biển hiện đại, liên thông với các khu bến Quy Nhơn-Thị Nại-Đống Đa tại phía đông. Cùng với đó, cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh là điểm kết nối quan trọng giữa tỉnh với Campuchia, đồng thời là một trong những cửa ngõ giao thương của khu vực tam giác phát triển Việt Nam-Lào-Campuchia.
Có thể thấy, sự phối hợp liên hoàn giữa cảng biển, cửa khẩu và hai cảng hàng không sẽ nâng cao đáng kể năng lực giao thương, vận tải hàng hóa và hành khách, không chỉ phục vụ Gia Lai mà còn cả vùng Nam Trung Bộ-Tây Nguyên, vươn ra quốc tế.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai cho biết, tỉnh có vùng cao nguyên đất đỏ bazan trù phú với 800.000 ha, 134 km đường bờ biển ở phía đông cùng nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển toàn diện, bền vững.
Tuy nhiên, dù có nhiều tiềm năng song vùng đất này vẫn chưa được khai thác đúng mức. Một số lĩnh vực phát triển còn chậm, tỷ lệ giải ngân đầu tư công chưa đạt kỳ vọng, thủ tục hành chính còn gây áp lực cho doanh nghiệp. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ bằng hành động cụ thể, đồng bộ và quyết liệt. “Cả hệ thống chính trị cần vào cuộc, đẩy mạnh đầu tư, minh bạch hóa quy trình, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao năng lực phối hợp giữa các cấp chính quyền. Qua đó, đồng hành cùng nhà đầu tư, sẵn sàng tạo mọi điều kiện tốt nhất cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án”, đồng chí Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.
Với tầm nhìn chiến lược, tinh thần đổi mới và quyết tâm hành động, Gia Lai đang từng bước khẳng định vị thế là một tỉnh hiện đại, năng động và hội nhập. Không chỉ là vùng đất của đại ngàn và biển xanh, Gia Lai hôm nay là nơi hội tụ của những giá trị truyền thống và khát vọng tương lai.
